Hai kịch bản năng lượng cốt lõi trong bối cảnh chiến tranh vùng Vịnh hiện hữu

Từ chiến sự Ukraine và Iran, nhiều quốc gia thay đổi chiến lược nguồn cung năng lượng Các cuộc chiến như Ukraine, Iran diễn ra hiện nay ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh và các hoạt động kinh tế toàn cầu. Đặc biệt là gây gián đoạn nguồn cung năng lượng khiến các quốc gia cần phải suy nghĩ lại về cách tìm kiếm nguồn cho phát triển và tăng trưởng bền vững.

Bối cảnh chung:

Với việc 32 quốc gia thành viên của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đồng ý xả 400 triệu thùng dầu dự trữ vào ngày 11/3/2026, lượng dầu lớn nhất kể từ khi IEA thành lập hồi thập niên 70, để giảm giá dầu thô, đã khiến một số nhà đầu tư tin rằng: “Mối đe dọa thị trường đã được xoa dịu”.

Đây là đợt can thiệp lớn nhất trong lịch sử 6 lần phối hợp xả dự trữ của IEA. Ngay trong ngày, Bộ trưởng Năng lượng Hoa Kỳ Chris Wright cho biết, quốc gia này sẽ xả khoảng 172 triệu thùng dầu trong 120 ngày. Còn Nhật Bản, thì tuyên bố đơn phương xả dầu từ kho dự trữ chiến lược bắt đầu từ ngày 16/3.

Đến thời điểm này, Iran đã tấn công khoảng 20 tàu thương mại trong và gần khu vực eo biển Hormuz. Theo RMC: Cuộc chiến vùng Vịnh ngắn hạn tạo ra sự tăng giá tạm thời, phí bảo hiểm tăng cao và gián đoạn hậu cần đối với các chuyến hàng chở dầu, LNG qua eo biển Hormuz. Dự đoán, giá dầu Brent có thể giảm xuống mức 70-80 USD/thùng khi tình hình nhanh chóng ổn định trở lại. Nhưng nếu chiến tranh kéo dài buộc phải ngừng sản xuất, giá dầu sẽ lên 100-150 USD/thùng, hoặc cao hơn, gây ra lạm phát và đe dọa suy thoái kinh tế toàn thế giới.

Điểm yếu chính trong cả hai kịch bản (bao gồm sự phụ thuộc vào eo biển Hormuz) - nơi mà tính đến đầu năm 2026, có tới 25% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển toàn cầu và 20% lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) đã đi qua.

Kịch bản 1:

Trong kịch bản 1, có xung đột ngắn hạn (2-4 tuần) và chiến tranh ngắn hạn “được điều chỉnh”.

1. Xung đột ngắn hạn (2-4 tuần):

- Tác động thị trường: Giá tăng mạnh do sự không chắc chắn ban đầu, với giá dầu Brent đạt mức trên 90USD/thùng trước khi ổn định. Sự tăng giá này thể hiện “phí bảo hiểm rủi ro” tạm thời, chứ không phải là sự thiếu hụt vật chất thực sự. Trong kịch bản này, các nhà vận chuyển phải trả phí bảo hiểm cao khiến một số công ty có thể công bố “đây là trường hợp bất khả kháng”.

- Hậu quả: Khi lệnh ngừng bắn, hoặc chuyển đổi chế độ diễn ra, giá cả trở lại mức thấp hơn (65-70 USD), cho phép thị trường chứng khoán nhạy cảm với năng lượng ở châu Á và châu Âu phục hồi.

Giải pháp ứng phó khẩn cấp:

- Giải phóng dự trữ dầu mỏ chiến lược (SPR): Các quốc gia tiêu thụ lớn (như Mỹ, các nước IEA) giải phóng dầu dự trữ để bù đắp sự thiếu hụt nguồn cung đột ngột, giảm hoảng loạn thị trường và kiềm chế giá dầu tăng vọt.

- Tăng cường sản lượng từ các khu vực khác: Các quốc gia sản xuất dầu ngoài vùng Vịnh (như Mỹ, Brazil, Canada) tăng công suất tối đa để bù đắp lượng thiếu hụt.

2. Chiến tranh ngắn hạn “được điều chỉnh”:

Cơ chế của kịch bản này là khi Hoa Kỳ đạt được “sự sụp đổ chế độ”, thay vì “thay đổi chế độ”. Như nhà phân tích chính trị, tác giả và chuyên gia nổi tiếng người Mỹ gốc Iran về địa chính trị Trung Đông Trita Parsi: Tổng thống Trump muốn một kịch bản mà ông ta có thể “rũ bỏ trách nhiệm” về hậu quả.

Trita Parsi lập luận: Trong khi các cuộc không kích không thể xây dựng nền dân chủ, chúng có thể khiến nhà nước sụp đổ. Tổng thống Trump tuyên bố chiến thắng ngay khi Bộ chỉ huy Trung ương Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) thất bại, bất chấp sự hỗn loạn sau đó. Theo lập luận của Trita Parsi: Nỗi sợ chính của Trump là “bẫy Iraq” - trách nhiệm xây dựng quốc gia. Bằng cách tuyên bố nhiệm vụ “hoàn thành sớm” để tránh được cái giá chính trị của một cuộc chiếm đóng kéo dài.

Một “hiệu ứng Trump” tạm thời xuất hiện đối với thị trường chứng khoán nội đại của Hoa Kỳ . Sự bất ổn lâu dài dẫn đến việc giảm giá trị ít nhất đối với bất kỳ công ty nào có liên quan đến vùng Vịnh Ba Tư - khi một quốc gia sụp đổ dẫn đến nhiều năm hỗn loạn và tình trạng vô luật pháp trong khu vực.

Kịch bản 2:

Kịch bản này có xu hướng “chiến tranh tiêu hao” và “chiến lược xoay trục” của Tổng thống Trump.

Giá dầu và LNG tăng vọt lên mức chưa từng có, có thể vượt quá 100-150 USD/thùng, do lo ngại về tình trạng thiếu hụt cấu trúc kéo dài. Eo biển Hormuz đối mặt với việc đóng cửa đáng kể, hoặc gián đoạn nghiêm trọng kéo dài. Sản xuất ở Vịnh bị đình trệ, làm giảm nguồn cung toàn cầu.

Hậu quả dẫn đến khủng hoảng năng lượng toàn cầu nghiêm trọng hơn, lạm phát tăng cao và suy thoái kinh tế toàn cầu khó có thể tránh khỏi. Giá dầu, khí cao buộc các nhà nhập khẩu toàn cầu phải đẩy nhanh quá trình chuyển dịch nhanh chóng và vĩnh viễn khỏi nguồn cung khu vực, tái cấu trúc các tuyến đường thương mại năng lượng toàn cầu.

Giải pháp ứng phó:

- Đa dạng hóa nguồn cung và năng lượng: Đẩy mạnh chuyển đổi sang năng lượng tái tạo (gió, mặt trời), năng lượng hạt nhân và tăng cường hiệu quả sử dụng năng lượng để giảm phụ thuộc vào dầu mỏ Trung Đông.

- Phát triển cơ sở hạ tầng năng lượng mới: Đầu tư vào các tuyến đường ống dẫn dầu/khí mới, LNG (khí tự nhiên hóa lỏng) để giảm thiểu rủi ro tắc nghẽn tại các eo biển chiến lược như Hormuz.

1. Chiến tranh tiêu hao (chiến tranh kéo dài):

- Thời gian: 3-9 tháng.

Chế độ do ông Mojtaba lãnh đạo đã thành công trong việc kích hoạt “Liên minh xung quanh lá cờ”. Thay vì người dân nổi dậy chống lại Mojtaba Khamenei, các cuộc tấn công từ nước ngoài đã thống nhất công chúng chống lại kẻ xâm lược bên ngoài. Iran rút lui vào thế phòng thủ “nhím”, sử dụng chiến tranh bất đối xứng và các cuộc tấn công chống lại các lực lượng ủy nhiệm của Hoa Kỳ trong khu vực để đẩy chi phí kinh tế toàn cầu lên cao.

Thêm vào đó, việc trang bị vũ khí cho các dân tộc thiểu số (như người Kurd, hoặc người Baloch - nhóm người Baloch đại diện cho một trong những “vết thương” nội bộ quan trọng nhất đối với chế độ Iran), hoặc tiếp tục ném bom sẽ khiến ngay cả những người chỉ trích chế độ cũng ủng hộ quân đội vì sự tồn tại của quốc gia.

Tuy nhiên, cũng cần nhớ rằng Tổng thống Trump nhận thức rất rõ rằng: Giá nhiên liệu cao có thể làm mất lòng những người ủng hộ MAGA. Nếu chiến tranh không kết thúc nhanh, “nỗi sợ thất bại” của Trump sẽ chuyển từ quân sự sang chính trị.

Hệ lụy là tăng lạm phát khi giá dầu liên tục dao động quanh mức 100 USD/thùng, hoạt động như một loại thuế năng lượng toàn cầu làm giảm chi tiêu tiêu dùng và giữ lạm phát chung ở mức cao.

Lãi suất duy trì ở mức cao hơn trong thời gian dài hơn khi Cục Dự trữ Liên bang (FED) buộc phải trì hoãn việc cắt giảm lãi suất để chống lại lạm phát do năng lượng gây ra; đồng thời Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) lại chậm lại, hoặc đình trệ. Những lo ngại về khoản nợ kỷ lục của Hoa Kỳ thúc đẩy các giao dịch phi đô la hóa, khiến lợi suất trái phiếu và vàng tăng đồng thời, trong khi thị trường chứng khoán nói chung vẫn chịu áp lực.

Quá trình phi toàn cầu hóa được đẩy nhanh khi các quốc gia tăng tốc chuyển dịch sang khu vực hóa. Các nhà đầu tư nhận thấy sự đánh giá lại mang tính cấu trúc đối với các công ty năng lượng, hàng không vũ trụ và quốc phòng (A&D) có trụ sở tại Hoa Kỳ khi an ninh nội địa trở thành một trong những chủ đề đầu tư chính.

Có thể là một cuộc chạy trốn đến những “pháo đài bảng cân đối kế toán”. Ví dụ như các công ty công nghệ vốn hóa lớn, với lượng tiền mặt dự trữ khổng lồ có thể vượt qua được một đợt suy thoái toàn cầu kéo dài.

Hoặc, nếu xung đột leo thang và làm gián đoạn vận tải biển khu vực vô thời hạn, chuỗi cung ứng khí chuyên dụng được sử dụng trong sản xuất chip bán dẫn (thường có nguồn gốc từ khu vực) có thể gây ra suy thoái trong ngành công nghệ.

2. Chiến lược xoay trục của Tổng thống Trump, hay giảm leo thang để giữ thể diện:

- Thời gian: 1-2 tháng.

Khi cả hai bên đạt đến điểm “đau đớn cùng có lợi”, họ quay trở lại “thỏa thuận trên bàn” do Oman làm trung gian, được cho là đã hoàn thành 90% trước khi các cuộc tấn công của Trump diễn ra.

Iran nhận ra là họ không thể chịu đựng thêm một tháng bị bắn phá nữa, trong khi Tổng thống Trump nhận ra rằng, nhiệm kỳ Tổng thống của ông không thể tồn tại thêm một tháng nữa với giá dầu trên 100 USD/thùng.

Nỗi sợ của Trump, tất nhiên bị coi là “nhượng bộ”, hoặc “thua cuộc”. Để giải quyết vấn đề này, người ta hình dung ông ta có thể coi việc quay trở lại các ràng buộc hạt nhân hiện có như một sự đầu hàng hoàn toàn của Iran, ngay cả khi các điều khoản tương tự như những điều khoản ông ta đã bác bỏ trước đó.

Hãy nhớ, Tổng thống Trump hoạt động dựa trên hiểu biết rằng, một lời nói dối ngắn gọn dễ được những người ủng hộ ông dễ nhớ hơn một sự thật phức tạp.

Giá dầu và cổ phiếu quốc phòng giảm mạnh khi chúng mất đi phần bù chiến tranh chỉ sau một đêm. Nghiêm trọng hơn, khả năng xảy ra một đợt tăng giá mạnh ở các thị trường mới nổi (EM) và hàng tiêu dùng ngay cả khi khi “điểm nghẽn” lạm phát toàn cầu được loại bỏ./.

BBT TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM

Link tham khảo:

https://rogermontgomery.com/how-war-could-shape-markets-potential-scenarios-and-what-they-could-mean-for-portfolios/#:~:text=Possible%20scenario%201:%20The%20surgical,rather%20than%20'Regime%20Change.'