Nhận định, Phản biện

Theo Phương pháp tiếp cận các mốc thời gian (Milestones Approach) của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), Việt Nam hiện được đánh giá đang ở Mốc 2 - sẵn sàng mời thầu, bao gồm các hoạt động chuẩn bị cho việc lựa chọn công nghệ, lựa chọn đối tác và triển khai dự án điện hạt nhân Ninh Thuận. Tuy nhiên, việc đạt tới Mốc 2 không đồng nghĩa là Việt Nam đã hoàn tất đầy đủ mọi điều kiện cần thiết để chuyển sang các bước tiếp theo của chương trình điện hạt nhân quốc gia; ngược lại, đây là giai đoạn đòi hỏi sự củng cố đồng bộ và có chiều sâu các yếu tố hạ tầng then chốt. Trong đó, phát triển nguồn nhân lực được IAEA và nhiều quốc gia coi là một trong những điều kiện nền tảng, mang tính xuyên suốt đối với toàn bộ vòng đời của chương trình điện hạt nhân... Trên cơ sở đó, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam phân tích vai trò chiến lược của phát triển nguồn nhân lực điện hạt nhân ở nước ta trong giai đoạn hiện nay; đồng thời đề xuất các bước triển khai cụ thể, nhằm hiện thực hóa Quyết định số 1012/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực phục vụ phát triển điện hạt nhân đến năm 2035”.

Trí tuệ nhân tạo (AI) mang lại nhiều cơ hội, nhưng cũng đặt ra không ít yêu cầu mới đối với quản lý an toàn và quản trị công nghệ trong lĩnh vực điện hạt nhân. Đối với Việt Nam, trong bối cảnh xem xét khởi động lại chương trình điện hạt nhân, việc tiếp cận sớm và có chọn lọc các xu hướng ứng dụng AI trong ngành là hết sức cần thiết. Đề cập đến nội dung này, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam có bài phân tích chuyên sâu, kèm theo kiến nghị một số định hướng chính sách đối với Việt Nam. (Nguồn tham khảo chính: Tài liệu của IAEA “Considerations for deploying artificial intelligence applications in the nuclear power industry” - No. NR-T-1.26, Vienna, 2025).

An ninh năng lượng không chỉ phụ thuộc vào quy mô nguồn điện, hay tiến độ dự án, mà còn gắn chặt với thị trường điện cạnh tranh. Khi hệ thống điện chuyển sang giai đoạn huy động mạnh mẽ nguồn lực xã hội, thị trường điện trở thành không gian phân bổ rủi ro, điều tiết đầu tư và bảo đảm tính bền vững dài hạn. Bài viết sau đây của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam phân tích vai trò nền tảng của thị trường điện đối với an ninh năng lượng Việt Nam, những rủi ro thể chế, nếu thị trường vận hành không cạnh tranh và yêu cầu đặt ra đối với cải cách thị trường trong giai đoạn 2025-2030, tầm nhìn 2045.

Ngày 21/1/2026, tại Hà Nội, dưới sự chủ trì của Cục Điện lực (Bộ Công Thương), Hiệp hội Năng lượng Việt Nam (VEA), Tạp chí Năng lượng Việt Nam đã tổ chức thành công Diễn đàn “Hiện thực hóa các mục tiêu tại Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia”. Chuyên đề 1: Cơ chế huy động vốn và vấn đề lựa chọn nhà đầu tư cho các dự án năng lượng quy mô lớn theo Điều chỉnh quy hoạch điện VIII; chuyên đề 2: Lựa chọn nhà đầu tư cho các dự án năng lượng tái tạo - vấn đề khảo sát, đo gió, tiềm năng phát triển các dự án điện gió ngoài khơi và quy hoạch không gian biển quốc gia. Dưới đây là nội dung chính tại Diễn đàn.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu đang trở thành thách thức cấp bách, việc tìm kiếm các giải pháp nhiên liệu thay thế không phát thải CO2 trong ngành nhiệt điện là một ưu tiên chiến lược của một số quốc gia, trong đó có Việt Nam. Theo quy hoạch điện VIII điều chỉnh, định hướng đến năm 2050 không còn sử dụng điện than để phát điện, chuyển hoàn toàn sang sử dụng sinh khối/amoniac với tổng công suất 25.798 MW. Bài báo này trình bày chi tiết về dự án thử nghiệm trình diễn đốt kèm 20% amoniac quy mô lớn tại tổ máy số 4 (công suất 1.000 MW) thuộc Nhà máy Nhiệt điện Hekinan (Nhật Bản), do Tập đoàn IHI và JERA phối hợp thực hiện. Kết quả thực nghiệm đã khẳng định rằng: Công nghệ này không chỉ giúp giảm trực tiếp 20% lượng phát thải CO2, mà còn duy trì nồng độ NOx và các hợp chất gây ô nhiễm khác ở mức tương đương, hoặc thấp hơn so với sử dụng than truyền thống. Đây là bước đi tiên phong, đặt nền móng vững chắc cho việc thương mại hóa công nghệ amoniac trong lộ trình trung hòa carbon vào năm 2050.

Năm 2025, ngành năng lượng Việt Nam đã vượt qua những khó khăn, thách thức, tạo tiền đề quan trọng để cung cấp năng lượng cho đất nước. Năm 2026, trước những yêu cầu, nhiệm vụ mới của các phân ngành (điện, than, dầu khí, điện hạt nhân, năng lượng tái tạo…), Tạp chí Năng lượng Việt Nam đã có cuộc phỏng vấn với Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long. Nội dung trả lời phỏng vấn là những vấn đề đang được dư luận đặc biệt quan tâm, cùng thông điệp của Bộ Công Thương muốn chia sẻ, gửi gắm tới người lao động ngành năng lượng Việt Nam trước nhiều yêu cầu đối mới và thách thức mới.

Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu và cam kết Net Zero vào năm 2050 của Chính phủ Việt Nam, việc xanh hóa các khu công nghiệp (KCN) không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu sống còn. Các rào cản thương mại mới như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU, hay tiêu chuẩn Báo cáo phát triển bền vững (CSRD) đang tạo áp lực trực tiếp lên các doanh nghiệp xuất khẩu trong nước, buộc họ phải chứng minh nguồn gốc sản phẩm sử dụng năng lượng sạch. Chuyến khảo sát thực tế tại 4 KCN tiêu biểu gồm: Amata, Long Đức (Đồng Nai) và Kinh Bắc (Quế Võ), VSIP (Bắc Ninh) đã phác họa một bức tranh đa chiều về thực trạng, những bước tiến, cũng như các nút thắt pháp lý, kỹ thuật trong việc triển khai điện mặt trời mái nhà và hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS).

Hãng tin Reuters vừa công bố 5 xu hướng thị trường năng lượng thế giới 2026 cần theo dõi. Theo Reuters: Thị trường năng lượng thế giới năm 2026 có nhiều biến động khi sự bất ổn địa chính trị vẫn hiện hữu, chưa kể các quyết định sản xuất khó lường của OPEC, cũng như mối đe dọa phong tỏa Venezuela gần đây của Hoa Kỳ.