Kiến giải tồn tại

Tại hội thảo nâng cao năng lực APEC về chính sách năng lượng mới, tái tạo diễn ra tại Bangkok ngày 30/3/2026, đại biểu các nước thành viên đã thảo luận những điều kiện cần thiết để hiện thực hoá mục tiêu chính sách về điện mặt trời mái nhà. Trong đó, phần chia sẻ của Thái Lan có giá trị tham khảo đặc biệt với những khoảng trống trong cơ chế khuyến khích hiện nay của Việt Nam.

Nắng nóng cực đoan tại Nam bộ, với nền nhiệt có nơi chạm ngưỡng 39°C không còn là hiện tượng bất thường, mà là dấu hiệu rõ rệt của một chu kỳ El Niño có thể kéo dài và khắc nghiệt hơn dự báo. Trong khi đó, xung đột địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục đẩy giá nhiên liệu toàn cầu vào trạng thái bất ổn. Hai yếu tố này đang đồng thời tạo ra sức ép chưa từng có đối với hệ thống điện Việt Nam, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển từ tư duy “ứng phó” sang “chủ động trong kịch bản cực đoan”... Phân tích của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, thành công của một chương trình điện hạt nhân không chỉ phụ thuộc vào công nghệ lò phản ứng, hay nguồn vốn đầu tư, mà còn phụ thuộc quyết định vào khả năng phát triển và nội địa hóa chuỗi cung ứng. Đây chính là nền tảng để một quốc gia từng bước làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực công nghiệp và giảm thiểu phụ thuộc bên ngoài trong dài hạn... Phân tích của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam.

Nghị quyết số 253/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, đã gỡ thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với nhiều dự án lưới điện thuộc quy hoạch. Nhưng trên thực tế, điểm nghẽn của các công trình 110 kV không vì thế mà biến mất. Chủ trương đầu tư (CTĐT) được gỡ ở đầu vào, trong khi khâu chấp thuận nhà đầu tư lại chưa có hướng dẫn đủ rõ để các địa phương xử lý thống nhất.

Mức dự trữ xăng dầu của Việt Nam, theo ước tính, hiện chỉ tương đương 20-30 ngày nhập ròng, thấp hơn đáng kể so với chuẩn an toàn quốc tế. Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động, việc nâng cao năng lực dự trữ không chỉ là yêu cầu cấp thiết, mà còn là bài toán lớn về vốn, hạ tầng và cơ chế phối hợp giữa nhà nước và doanh nghiệp.

Thực hiện Quy chế làm việc của Chính phủ ban hành kèm theo Nghị định 39/2022/NĐ-CP, Văn phòng Chính phủ vừa chuyển Báo cáo kiến nghị của Ban tổ chức Diễn đàn “Hiện thực hóa các mục tiêu tại Nghị quyết số 70 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia” [*] đến Bộ Công Thương để nghiên cứu, xử lý theo thẩm quyền, đảm bảo đúng quy định. Được biết, hiện cơ quan chuyên môn của Bộ Công Thương đang nghiên cứu, tổng hợp các nội dung liên quan để báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

Theo dự báo của Trung tâm Khí tượng Thủy văn Quốc gia: 2026 có thể tiếp tục là một năm thời tiết diễn biến phức tạp, với nguy cơ xuất hiện nhiều đợt nắng nóng kéo dài và lượng mưa thiếu hụt tại một số khu vực. Trong khi đó, nhu cầu điện của nền kinh tế Việt Nam vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng cao, còn thị trường năng lượng thế giới lại tiềm ẩn nhiều biến động do căng thẳng địa chính trị, đặc biệt là các xung đột tại Trung Đông có thể làm gia tăng giá dầu và khí. Trong bối cảnh đó, những biến động đồng thời của thời tiết, phụ tải điện và chi phí nhiên liệu đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác vận hành hệ thống điện. Việc nhận diện sớm các xu thế khí hậu và xây dựng các kịch bản vận hành phù hợp sẽ là yếu tố quan trọng giúp bảo đảm an ninh cung cấp điện cho Việt Nam trong năm 2026 và những năm tiếp theo. (Phân tích, nhận định của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam).

Bài viết dưới đây, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam tổng hợp kinh nghiệm quốc tế và các khuyến nghị của IAEA liên quan đến việc tăng tốc triển khai lò phản ứng mô-đun nhỏ (Small Modular Reactor - SMR). Trên cơ sở đó, phân tích khả năng vận dụng các kinh nghiệm và khuyến nghị này vào điều kiện thực tế của Việt Nam. Trọng tâm của bài viết không đi sâu vào các chi tiết kỹ thuật chuyên ngành, mà tập trung vào các vấn đề chính sách, thể chế, pháp quy, lộ trình triển khai, nhằm phục vụ công tác hoạch định và tham khảo ở cấp chiến lược... (Nguồn tham khảo chính là tài liệu “Considerations to facilitate the accelerated deployment of small modular reactors” - IAEA-TECDOC-2104, Vienna, 2025).

Năm 2026 được kỳ vọng là giai đoạn bản lề trong triển khai Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, đặc biệt với hai trụ cột điện khí LNG (nhập khẩu) và điện gió ngoài khơi. Trên nền tảng Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết 253/2025/QH15 của Quốc hội, cùng các quyết định giao không gian biển khảo sát điện gió ngoài khơi, Việt Nam đang chuyển từ giai đoạn lập quy hoạch sang tổ chức thực thi... Bài viết phân tích cơ hội, rủi ro và các điều kiện thể chế then chốt để 2026 trở thành năm tăng tốc có kiểm soát trong chuyển dịch năng lượng.

Tại hội nghị tổng kết công tác năm 2025, triển khai nhiệm vụ năm 2026, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã kiến nghị Bộ Công Thương sớm quy định bổ sung một số nhóm chi phí vào giá điện, trong đó có chi phí đầu tư cải tạo, nâng cấp hệ thống bảo vệ môi trường; cập nhật, bổ sung và điều chỉnh các ảnh hưởng liên quan đến công suất, hiệu suất và chi phí vận hành - bảo dưỡng (O&M), nhằm bảo đảm các nhà máy điện có khả năng thu hồi đủ chi phí để đáp ứng các quy chuẩn mới. Phân tích, làm rõ hơn nội dung này, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam có bài viết dưới đây để bạn đọc tham khảo.

Sau khi EVN công bố số liệu về tổng sản lượng điện thương phẩm năm 2025 chỉ tăng 4,9% so với năm 2024, trong khi tăng trưởng GDP của nền kinh tế đạt 8,02%. Sự chênh lệch này khiến không ít ý kiến băn khoăn, thậm chí đặt câu hỏi liệu có sự “bất thường” giữa tăng tăng trưởng kinh tế và tăng trưởng tiêu thụ điện, vốn lâu nay vẫn được xem là hai chỉ tiêu có quan hệ song hành. Trước những băn khoăn của dự luận, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam có Báo cáo phân tích Hệ số đàn hồi (Elasticity) trên GDP của Việt Nam trong các năm gần đây, nhằm làm rõ xu thế tăng nhu cầu điện các giai đoạn trước đây và hiện nay, đánh giá một số yếu tố tác động đến mối tương quan này; đồng thời làm rõ hơn dự báo hệ số đàn hồi trong giai đoạn đến năm 2050 của Quy hoạch điện VIII.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng mạnh mẽ mức độ bất định của dòng chảy và tỷ trọng các nguồn năng lượng tái tạo biến động lớn như điện gió, mặt trời tăng nhanh, hệ thống điện Việt Nam đứng trước yêu cầu phải vận hành ngày càng linh hoạt, an toàn và hiệu quả. Thủy điện, đặc biệt là các hệ thống thủy điện bậc thang trên các lưu vực sông lớn, tiếp tục giữ vai trò then chốt trong cân bằng hệ thống điện, bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện các nhiệm vụ phòng chống thiên tai. Bài viết sau đây của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam phân tích những thách thức trong công tác vận hành thủy điện trước bối cảnh biến đổi khí hậu và thị trường điện cạnh tranh, chỉ ra các hạn chế, nguyên nhân, bài học kinh nghiệm; đồng thời gợi ý nhóm giải pháp tổng thể về thể chế, kỹ thuật, thị trường điện, chuyển đổi số… nhằm nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống thủy điện trong giai đoạn tới.

Trước những khó khăn, thách thức, cũng như chưa tìm được tiếng nói chung trong đầu tư phát triển các dự án nhiệt điện sử dụng khí trong nước và LNG nhập khẩu, mới đây, các nhà đầu tư trong lĩnh vực này đã kiến nghị tới Thủ tướng Chính phủ ba nguyên tắc chính để giải quyết các bất đồng còn lại. Cụ thể là: (1) Phân bổ rủi ro hợp lý và công bằng; (2) Hai kiến nghị chính để tháo gỡ vướng mắc; (3) Giải quyết các vấn đề về khả năng thu xếp vốn khác. (Tổng hợp và một số nhận xét của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam).

Tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khoá XV (ngày 11/12/2025), Quốc hội đã biểu quyết thông qua Nghị quyết về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia (giai đoạn 20262030) nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn kéo dài trong quy hoạch, chuẩn bị đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư phát triển các dự án năng lượng. Nhân sự kiện này, Hội đồng Khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam có bài báo phân tích các tác động của thể chế mới đối với thị trường điện, tiến trình chuyển dịch năng lượng; đồng thời khuyến nghị, gợi ý những nội dung về cơ chế, chính sách mà Chính phủ cần ban hành để sớm đưa Nghị quyết đi vào cuộc sống.

Năm 2025 là một cột mốc đặc biệt trong lịch sử thiên tai Việt Nam, khi dải hội tụ nhiệt đới hoạt động kéo dài, không khí lạnh xuất hiện sớm và liên tục tăng cường, cùng chuỗi 15 cơn bão và áp thấp nhiệt đới (tính đến cuối tháng 11/2025) - tương đương mức cao nhất từng ghi nhận năm 2017, đã tạo nên một mùa mưa bão đầy bất định. Những trận mưa cực đoan, đặc biệt là trận mưa đạt 1.739 mm trong 24 giờ tại đỉnh Bạch Mã, vượt mọi giá trị thiết kế, trở thành kỷ lục tuyệt đối trong lịch sử khí tượng của Việt Nam. Biến động thời tiết khốc liệt này đã đặt ra bài toán sống còn cho hệ thống thủy điện bậc thang trên các lưu vực sông - công trình năng lượng quan trọng vừa đóng vai trò cung cấp điện, vừa là tuyến phòng thủ chủ yếu trong việc giảm lũ cho hạ du. Dưới đây là phân tích, gợi ý một số giải pháp nhằm vận hành hợp lý hệ thống thủy điện bậc thang trên các lưu vực sông của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam.