Kiến giải tồn tại

Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đặt mục tiêu đưa vào vận hành 6.000 MW điện gió ngoài khơi vào năm 2030. Tuy nhiên, trong khi một dự án điện gió ngoài khơi thường cần từ 6-8 năm để phát triển từ giai đoạn khảo sát đến vận hành thương mại, Việt Nam hiện vẫn chưa có dự án nào được chấp thuận chủ trương đầu tư và cũng chưa hoàn thiện đầy đủ cơ chế lựa chọn nhà đầu tư. Khi quỹ thời gian chỉ còn hơn 4 năm, câu hỏi không còn là liệu có đạt được 6.000 MW hay không, mà là liệu Việt Nam có kịp đưa những MW điện gió ngoài khơi thương mại đầu tiên vào vận hành trước năm 2030 hay không? Phân tích, nhận định của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam.

Diễn đàn “Hoàn thiện quy định phát triển các chuỗi dự án khí - điện và hệ thống lưu trữ năng lượng của Việt Nam giai đoạn 2026-2030” tổ chức ngày 22/4/2026 tại Hà Nội đã phát đi một thông điệp mang tính cảnh báo: Hệ thống điện Việt Nam đang thay đổi nhanh hơn khả năng thích ứng của cấu trúc vận hành hiện tại. Khi năng lượng tái tạo gia tăng mạnh, phụ tải biến động ngày càng khó dự báo, hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) không còn là một lựa chọn công nghệ, mà trở thành điều kiện bắt buộc. Nếu không sớm hoàn thiện thể chế và phát triển BESS, nguy cơ mất cân bằng cung - cầu theo thời gian, gia tăng chi phí vận hành và suy giảm độ tin cậy hệ thống là hoàn toàn hiện hữu trong giai đoạn 2026-2030.

Việt Nam đã chính thức thông qua chủ trương đầu tư tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam với tốc độ thiết kế 350 km/h, tổng vốn dự kiến khoảng 67 tỷ USD. Đây không chỉ là dự án giao thông lớn nhất lịch sử hiện đại, mà còn kéo theo yêu cầu tái cấu trúc đồng bộ hệ thống hạ tầng năng lượng quốc gia, đặc biệt là điện lực. Một đoàn tàu tốc độ 350 km/h không chỉ cần đường ray hiện đại, tín hiệu thông minh, hay nhà ga quy mô lớn, mà phía sau còn là hệ thống điện có độ ổn định rất cao, công suất lớn, khả năng điều độ linh hoạt và mạng lưới truyền tải phát triển đồng bộ dọc hành lang Bắc - Nam. Câu hỏi đặt ra là: Đường sắt tốc độ cao tiêu thụ điện như thế nào? Việt Nam cần chuẩn bị gì về nguồn điện, lưới điện và cơ chế vận hành để đáp ứng hệ thống giao thông điện hóa quy mô lớn này trong tương lai? Phân tích, nhận định của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam.

Với việc khung giờ cao điểm mới dồn toàn bộ vào khoảng từ 17h30 đến 22h30, các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) đang đối mặt với một phép thử lớn về chi phí vận hành. Trong khi khối sản xuất có thể linh hoạt chuyển dịch ca làm việc, nhóm nhà hàng, quán ăn buổi tối (F&B) với đặc thù “phụ tải cứng” lại cần những giải pháp hỗ trợ đặc biệt về công nghệ và tài chính để thích ứng với quy tắc mới của ngành điện.

Tại cuộc họp ngày 19/5/2026 về dự thảo Nghị định hướng dẫn cơ chế đặc thù phát triển năng lượng theo Nghị quyết của Quốc hội, hai Phó thủ tướng Chính phủ: Phạm Gia Túc và Lê Tiến Châu đã dành nhiều thời gian cho vấn đề điện gió ngoài khơi - lĩnh vực được xem là “trụ cột mới” trong chiến lược chuyển dịch năng lượng của Việt Nam. Từ nội dung thảo luận, kết luận tại cuộc họp, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam có một số phân tích, nhận định dưới đây.

Việc Bộ Công Thương ban hành Thông tư 20/2026/TT-BCT ngày 17/4/2026 (Thông tư 20) sửa đổi cơ chế giá điện cho các dự án năng lượng tái tạo nhỏ được xem là bước điều chỉnh cần thiết trong bối cảnh nhiều vướng mắc kéo dài chưa được xử lý dứt điểm. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là: Liệu những thay đổi này đã đủ để khơi thông dòng đầu tư và tạo động lực phát triển cho các nguồn điện phân tán, hay mới chỉ dừng lại ở mức “gỡ kỹ thuật” mà chưa chạm đến những điểm nghẽn cốt lõi của thị trường điện? Phân tích của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam.

Trong bối cảnh việc thực hiện Quy hoạch điện VIII và bản Điều chỉnh gần như chắc chắn không đạt mục tiêu đặt ra cho năm 2030 về cơ cấu nguồn điện, do đó, việc điều chỉnh mục tiêu lớn nhất là đạt phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050 cần được xem xét nghiêm túc. Các khía cạnh của cam kết của Việt Nam tại COP26 cần được cân nhắc lại... Phân tích, đề xuất của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam.

Quyết định 963/QĐ-BCT, ngày 22/4/2026, quy định khung giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường của hệ thống điện quốc gia không chỉ là một thay đổi mang tính kỹ thuật. Đây là bước chuyển quan trọng trong cách điều tiết tiêu dùng điện theo tín hiệu thị trường, trong bối cảnh phụ tải biến động mạnh, năng lượng tái tạo gia tăng và áp lực chi phí hệ thống ngày càng lớn. Với người sử dụng điện, “giờ điện” giờ đây không còn là khái niệm hành chính, mà trở thành một biến số tài chính cần được tính toán mỗi ngày. Phân tích của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam.

Trong bối cảnh rủi ro địa chính trị gia tăng và thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh, Amperes (Công ty TNHH Liên danh Tài nguyên môi trường quốc tế và Hệ thống năng lượng Australia-Mekong) - đơn vị tư vấn thuộc Alluvium Group, chuyên hỗ trợ chính phủ, doanh nghiệp, cộng đồng trong chuyển dịch năng lượng công bằng và bền vững, công bố bài phân tích các tác động đến hệ thống điện Việt Nam. Trên cơ sở đó, bài viết đưa ra bốn nhóm khuyến nghị chính sách trọng tâm: Thúc đẩy đấu thầu cạnh tranh năng lượng tái tạo, phát triển điện mặt trời mái nhà, xây dựng cơ chế chi trả công suất cho nguồn linh hoạt và tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng năng lượng.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế “hai con số” và duy trì ổn định vĩ mô trong giai đoạn 2026-2030, hạ tầng năng lượng nổi lên như một trụ cột quyết định. Thông điệp của Chính phủ (nhiệm kỳ 2026-2031) về yêu cầu “không để thiếu điện trong bất cứ tình huống nào” không chỉ là cam kết đầu tư và vận hành hệ thống điện, mà phản ánh một chuyển dịch tư duy sâu sắc - từ bảo đảm đủ điện, sang bảo đảm an ninh năng lượng toàn diện. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, hệ thống năng lượng quốc gia cần vượt qua nhiều điểm nghẽn về thể chế, đầu tư và công nghệ… Bài viết sau đây của Hội đồng khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam phân tích bối cảnh chính sách, nhận diện các thách thức cốt lõi và gợi ý một số giải pháp ban đầu với Chính phủ mới nhằm hoàn thiện hạ tầng năng lượng, phục vụ mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững.

Tại hội thảo nâng cao năng lực APEC về chính sách năng lượng mới, tái tạo diễn ra tại Bangkok ngày 30/3/2026, đại biểu các nước thành viên đã thảo luận những điều kiện cần thiết để hiện thực hoá mục tiêu chính sách về điện mặt trời mái nhà. Trong đó, phần chia sẻ của Thái Lan có giá trị tham khảo đặc biệt với những khoảng trống trong cơ chế khuyến khích hiện nay của Việt Nam.

Nắng nóng cực đoan tại Nam bộ, với nền nhiệt có nơi chạm ngưỡng 39°C không còn là hiện tượng bất thường, mà là dấu hiệu rõ rệt của một chu kỳ El Niño có thể kéo dài và khắc nghiệt hơn dự báo. Trong khi đó, xung đột địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục đẩy giá nhiên liệu toàn cầu vào trạng thái bất ổn. Hai yếu tố này đang đồng thời tạo ra sức ép chưa từng có đối với hệ thống điện Việt Nam, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển từ tư duy “ứng phó” sang “chủ động trong kịch bản cực đoan”... Phân tích của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, thành công của một chương trình điện hạt nhân không chỉ phụ thuộc vào công nghệ lò phản ứng, hay nguồn vốn đầu tư, mà còn phụ thuộc quyết định vào khả năng phát triển và nội địa hóa chuỗi cung ứng. Đây chính là nền tảng để một quốc gia từng bước làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực công nghiệp và giảm thiểu phụ thuộc bên ngoài trong dài hạn... Phân tích của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam.

Nghị quyết số 253/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, đã gỡ thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với nhiều dự án lưới điện thuộc quy hoạch. Nhưng trên thực tế, điểm nghẽn của các công trình 110 kV không vì thế mà biến mất. Chủ trương đầu tư (CTĐT) được gỡ ở đầu vào, trong khi khâu chấp thuận nhà đầu tư lại chưa có hướng dẫn đủ rõ để các địa phương xử lý thống nhất.

Mức dự trữ xăng dầu của Việt Nam, theo ước tính, hiện chỉ tương đương 20-30 ngày nhập ròng, thấp hơn đáng kể so với chuẩn an toàn quốc tế. Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động, việc nâng cao năng lực dự trữ không chỉ là yêu cầu cấp thiết, mà còn là bài toán lớn về vốn, hạ tầng và cơ chế phối hợp giữa nhà nước và doanh nghiệp.