Năng lượng nguyên tử

Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn vừa ký Quyết định số 496/QĐ-TTg ngày 27/3/2026 thành lập Hội đồng thẩm định nhà nước thẩm định điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận (điều chỉnh các nội dung liên quan đến dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1).

Đằng sau mỗi bước tiến công nghệ hạt nhân luôn là một nền tảng chính sách vững chắc được chính phủ xây dựng và hậu thuẫn trên nhiều phương diện. Hoa Kỳ - quốc gia dẫn đầu thế giới về số lượng công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) được thiết kế và phát triển, cũng không phải ngoại lệ. Câu hỏi đặt ra là: Nhờ đâu Hoa Kỳ luôn giữ được vị thế trong một thế giới công nghệ luôn chuyển động? Liệu quốc gia này chỉ thuần túy dựa vào những kinh nghiệm công nghệ tích lũy trong 7 thập niên phát triển công nghệ hạt nhân? Có phải quá trình phát triển đầy cạnh tranh với những quốc gia có nền tảng hạt nhân vững vàng như Nga, hay những quốc gia đầy tham vọng vươn lên như Trung Quốc cũng là yếu tố quan trọng thúc đẩy công nghệ hạt nhân Hoa Kỳ tiến tới mốc xa hơn?

Ngày 23/3/2026, Việt Nam và Liên bang Nga đã ký Hiệp định liên Chính phủ về hợp tác xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên trên lãnh thổ Việt Nam. Theo các thông tin ban đầu, dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 dự kiến gồm hai tổ máy, với tổng công suất khoảng 2.400 MW, sử dụng công nghệ lò phản ứng VVER-1200 do Nga phát triển. Nhân sự kiện này, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam có một số nhận định ban đầu về các tác động đến hệ sinh thái công nghệ cao cho nền kinh tế, cũng như vai trò của điện hạt nhân trong chiến lược năng lượng dài hạn ở nước ta... để bạn đọc cùng tham khảo.

TerraPower đã đi vào lịch sử công nghệ hạt nhân Hoa Kỳ khi được Cơ quan Pháp quy Quốc gia Hoa Kỳ (NRC) chính thức cấp phép vào ngày 5/3/2026. Mặc dù không phải là lò SMR đầu tiên trên thế giới được cấp phép thương mại, nhưng với những gì đã diễn ra, TerraPower đã gợi mở rất nhiều vấn đề thảo luận, trao đổi và những bài học kinh nghiệm mà những quốc gia phát triển điện hạt nhân, trong đó có Việt Nam, có thể soi chiếu, học hỏi.

Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng vừa ký Quyết định số 438/QĐ-TTg ngày 16/3/2026 phê duyệt Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050 (Chiến lược).

Trung tuần tháng 2/2026, Tập đoàn điện hạt nhân Nuclearelectrica của Rumani đã phê duyệt đầu tư cuối cùng (FID) dự án dùng 6 lò SMR của NuScale công suất 462 MW(e) tại vị trí nhà máy điện than cũ ở Doicesti. Quyết định phê duyệt của Nuclearelectrica mở ra hướng đi cho dự án Doicesti. Theo thông báo của Nuclearelectrica: Doicesti dùng lò mô-đun nhỏ (SMR) tiên tiến nhất châu Âu, chuyển từ “giai đoạn phân tích”, sang “giai đoạn triển khai” để đưa vào vận hành đầu thập kỷ tới.

Bộ Công Thương vừa có Quyết định số 369/QĐ-BCT về việc ban hành Kế hoạch triển khai Quyết định số 2736/QĐ-TTg ngày 17/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Kế hoạch thực hiện Quy hoạch phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử thời kỳ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Mục đích ban hành Quyết định này là nhằm cụ thể hóa và tổ chức triển khai trong phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về các nhiệm vụ được giao tại Kế hoạch thực hiện Quy hoạch ban hành kèm theo Quyết định số 2736/QĐ-TTg, bảo đảm đồng bộ, hiệu quả.

Khai bút đầu Xuân Bính Ngọ (2026), trên cơ sở tài liệu Planning, management and conduct of regulatory safety review and assessment for nuclear power plants (IAEA-SRS-125, 2025) và các tài liệu liên quan của IAEA, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam tập trung làm rõ: (i) Nội hàm và phạm vi của đánh giá an toàn pháp quy đối với nhà máy điện hạt nhân; (ii) Những năng lực cốt lõi mà một quốc gia mới triển khai (như Việt Nam) cần chuẩn bị để thực hiện hiệu quả công tác này. (Ghi chú: Trong bài viết này “đánh giá an toàn pháp quy” được sử dụng bao hàm cả hoạt động “xem xét và đánh giá an toàn pháp quy” theo định nghĩa của IAEA “Regulatory safety review and assessment”). Rất mong nhận được sự chia sẻ của bạn đọc.

Trong bối cảnh Việt Nam chuyển dịch sang hệ thống điện phát thải thấp với tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng cao, nhu cầu về một nguồn điện nền ổn định, tin cậy và có khả năng tích hợp với lưới hiện đại trở nên cấp thiết. Lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ (Small Modular Reactor - SMR) nổi lên như một lựa chọn công nghệ mới nhờ đặc tính an toàn thụ động, quy mô linh hoạt và khả năng triển khai từng bước. Bài viết tổng hợp các thông điệp chính từ hội thảo quốc tế “Triển khai, an toàn và cấp phép SMR tại Việt Nam” ngày 3/2/2026 tại Hà Nội, qua đó làm rõ cơ sở kỹ thuật - kinh tế, yêu cầu thể chế và lộ trình tiếp cận phù hợp cho Việt Nam.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long vừa có buổi làm việc với Tập đoàn Doosan Enerbility (Hàn Quốc) do Phó Chủ tịch điều hành Tập đoàn Doosan Enerbility - ông Yun Yo Han dẫn đầu về cơ hội hợp tác trong lĩnh vực năng lượng. Thông tin từ cuộc họp cho thấy nỗ lực của một tập đoàn năng lượng hàng đầu Hàn Quốc trong việc tìm kiếm cơ hội hợp tác sâu hơn tại thị trường Việt Nam, đặc biệt trong các lĩnh vực điện hạt nhân và điện khí.

Trong kỳ trước, Tạp chí Năng lượng Việt Nam đã có bài viết đề xuất việc rà soát toàn diện các yêu cầu của IAEA về phát triển nguồn nhân lực trong mối quan hệ chặt chẽ, mang tính tương hỗ với 18 vấn đề hạ tầng then chốt của chương trình điện hạt nhân quốc gia. Tiếp nối định hướng này, bài viết dưới đây tập trung phân tích vai trò và trách nhiệm của Chính phủ ở Giai đoạn 1 của chương trình điện hạt nhân, với trọng tâm là khởi động hạ tầng an toàn. Cách tiếp cận này phù hợp với khuyến nghị của IAEA. Theo đó, an toàn hạt nhân không phải là một lĩnh vực độc lập, mà là kết quả tổng hợp của chính sách, khuôn khổ pháp lý - thể chế, năng lực con người, trong đó vai trò định hướng và bảo đảm của Chính phủ ở Giai đoạn 1 có ý nghĩa quyết định.

Theo Phương pháp tiếp cận các mốc thời gian (Milestones Approach) của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), Việt Nam hiện được đánh giá đang ở Mốc 2 - sẵn sàng mời thầu, bao gồm các hoạt động chuẩn bị cho việc lựa chọn công nghệ, lựa chọn đối tác và triển khai dự án điện hạt nhân Ninh Thuận. Tuy nhiên, việc đạt tới Mốc 2 không đồng nghĩa là Việt Nam đã hoàn tất đầy đủ mọi điều kiện cần thiết để chuyển sang các bước tiếp theo của chương trình điện hạt nhân quốc gia; ngược lại, đây là giai đoạn đòi hỏi sự củng cố đồng bộ và có chiều sâu các yếu tố hạ tầng then chốt. Trong đó, phát triển nguồn nhân lực được IAEA và nhiều quốc gia coi là một trong những điều kiện nền tảng, mang tính xuyên suốt đối với toàn bộ vòng đời của chương trình điện hạt nhân... Trên cơ sở đó, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam phân tích vai trò chiến lược của phát triển nguồn nhân lực điện hạt nhân ở nước ta trong giai đoạn hiện nay; đồng thời đề xuất các bước triển khai cụ thể, nhằm hiện thực hóa Quyết định số 1012/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực phục vụ phát triển điện hạt nhân đến năm 2035”.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính vừa chủ trì cuộc họp của Thường trực Chính phủ và Thường vụ Đảng ủy Chính phủ thông qua các dự thảo báo cáo, tờ trình cấp có thẩm quyền về các dự án điện hạt nhân. Cùng dự có các Phó Thủ tướng Chính phủ; các Phó Bí thư Đảng uỷ Chính phủ; các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; lãnh đạo các bộ, cơ quan Trung ương; lãnh đạo các tập đoàn kinh tế liên quan.

Trí tuệ nhân tạo (AI) mang lại nhiều cơ hội, nhưng cũng đặt ra không ít yêu cầu mới đối với quản lý an toàn và quản trị công nghệ trong lĩnh vực điện hạt nhân. Đối với Việt Nam, trong bối cảnh xem xét khởi động lại chương trình điện hạt nhân, việc tiếp cận sớm và có chọn lọc các xu hướng ứng dụng AI trong ngành là hết sức cần thiết. Đề cập đến nội dung này, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam có bài phân tích chuyên sâu, kèm theo kiến nghị một số định hướng chính sách đối với Việt Nam. (Nguồn tham khảo chính: Tài liệu của IAEA “Considerations for deploying artificial intelligence applications in the nuclear power industry” - No. NR-T-1.26, Vienna, 2025).

Dự án trình diễn lò phản ứng modul nhỏ (SMR) ACP100 đang được xây dựng tại địa điểm Changjiang ở đảo Hải Nam của Trung Quốc đã vượt qua bài thử nghiệm chạy tua bin phi hạt nhân vào ngày 23/12/2025 - Thông tin từ Tập đoàn Hạt nhân Quốc gia Trung Quốc (CNNC) cho biết.