Năng lượng nguyên tử

Trong các dự án điện hạt nhân, giai đoạn xây dựng, hay lắp đặt thường được nhìn nhận là nơi quyết định thành bại. Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế lại cho thấy một thực tế khác: Phần lớn các rủi ro lớn nhất (về chi phí, tiến độ và thậm chí an toàn) đã được “định hình” từ rất sớm - trước khi dự án bước vào thiết kế kỹ thuật tổng thể (FEED). Đối với các quốc gia mới phát triển điện hạt nhân như Việt Nam, nhận thức đúng về “điểm rơi quyết định” này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Sự phục hưng điện hạt nhân ở Hoa Kỳ đang mở ra cơ hội chưa từng có cho các doanh nghiệp gia nhập đường đua phát triển công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR). Bối cảnh ấy có đem lại sự phát triển bền vững cho SMR?

Đối với Việt Nam, những xu hướng toàn cầu về năng lượng hạt nhân có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng nhanh, cơ cấu nguồn điện đang chuyển dịch mạnh sang các nguồn phát thải thấp; đồng thời yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng và ổn định hệ thống điện ngày càng trở nên cấp thiết. Việc theo dõi sát sao sự phát triển của năng lượng hạt nhân trên thế giới không nhằm đưa ra quyết định triển khai ngay, mà trước hết giúp Việt Nam duy trì và củng cố cơ sở phân tích khoa học, giữ quyền lựa chọn chiến lược trong quy hoạch năng lượng dài hạn.

Mặc dù các chương trình đầu tư trực tiếp để phát triển lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ (SMR) trong vòng mấy thập kỷ đã thúc đẩy các lò phản ứng tiên tiến, nhưng nền tảng cho những công nghệ này đã được Hoa Kỳ chuẩn bị từ lâu hơn thế.

Bộ Công Thương cùng các bộ, ngành và cơ quan liên quan đã tham dự cuộc họp do Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội tổ chức nhằm rà soát, hoàn thiện dự thảo Nghị quyết về bổ sung, điều chỉnh một số cơ chế, chính sách đặc biệt đầu tư xây dựng dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận của Nghị quyết số 189/2025/QH15.

Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn vừa ký Quyết định số 496/QĐ-TTg ngày 27/3/2026 thành lập Hội đồng thẩm định nhà nước thẩm định điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận (điều chỉnh các nội dung liên quan đến dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1).

Đằng sau mỗi bước tiến công nghệ hạt nhân luôn là một nền tảng chính sách vững chắc được chính phủ xây dựng và hậu thuẫn trên nhiều phương diện. Hoa Kỳ - quốc gia dẫn đầu thế giới về số lượng công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) được thiết kế và phát triển, cũng không phải ngoại lệ. Câu hỏi đặt ra là: Nhờ đâu Hoa Kỳ luôn giữ được vị thế trong một thế giới công nghệ luôn chuyển động? Liệu quốc gia này chỉ thuần túy dựa vào những kinh nghiệm công nghệ tích lũy trong 7 thập niên phát triển công nghệ hạt nhân? Có phải quá trình phát triển đầy cạnh tranh với những quốc gia có nền tảng hạt nhân vững vàng như Nga, hay những quốc gia đầy tham vọng vươn lên như Trung Quốc cũng là yếu tố quan trọng thúc đẩy công nghệ hạt nhân Hoa Kỳ tiến tới mốc xa hơn?

Ngày 23/3/2026, Việt Nam và Liên bang Nga đã ký Hiệp định liên Chính phủ về hợp tác xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên trên lãnh thổ Việt Nam. Theo các thông tin ban đầu, dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 dự kiến gồm hai tổ máy, với tổng công suất khoảng 2.400 MW, sử dụng công nghệ lò phản ứng VVER-1200 do Nga phát triển. Nhân sự kiện này, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam có một số nhận định ban đầu về các tác động đến hệ sinh thái công nghệ cao cho nền kinh tế, cũng như vai trò của điện hạt nhân trong chiến lược năng lượng dài hạn ở nước ta... để bạn đọc cùng tham khảo.

TerraPower đã đi vào lịch sử công nghệ hạt nhân Hoa Kỳ khi được Cơ quan Pháp quy Quốc gia Hoa Kỳ (NRC) chính thức cấp phép vào ngày 5/3/2026. Mặc dù không phải là lò SMR đầu tiên trên thế giới được cấp phép thương mại, nhưng với những gì đã diễn ra, TerraPower đã gợi mở rất nhiều vấn đề thảo luận, trao đổi và những bài học kinh nghiệm mà những quốc gia phát triển điện hạt nhân, trong đó có Việt Nam, có thể soi chiếu, học hỏi.

Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng vừa ký Quyết định số 438/QĐ-TTg ngày 16/3/2026 phê duyệt Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050 (Chiến lược).

Trung tuần tháng 2/2026, Tập đoàn điện hạt nhân Nuclearelectrica của Rumani đã phê duyệt đầu tư cuối cùng (FID) dự án dùng 6 lò SMR của NuScale công suất 462 MW(e) tại vị trí nhà máy điện than cũ ở Doicesti. Quyết định phê duyệt của Nuclearelectrica mở ra hướng đi cho dự án Doicesti. Theo thông báo của Nuclearelectrica: Doicesti dùng lò mô-đun nhỏ (SMR) tiên tiến nhất châu Âu, chuyển từ “giai đoạn phân tích”, sang “giai đoạn triển khai” để đưa vào vận hành đầu thập kỷ tới.

Bộ Công Thương vừa có Quyết định số 369/QĐ-BCT về việc ban hành Kế hoạch triển khai Quyết định số 2736/QĐ-TTg ngày 17/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Kế hoạch thực hiện Quy hoạch phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử thời kỳ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Mục đích ban hành Quyết định này là nhằm cụ thể hóa và tổ chức triển khai trong phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về các nhiệm vụ được giao tại Kế hoạch thực hiện Quy hoạch ban hành kèm theo Quyết định số 2736/QĐ-TTg, bảo đảm đồng bộ, hiệu quả.

Khai bút đầu Xuân Bính Ngọ (2026), trên cơ sở tài liệu Planning, management and conduct of regulatory safety review and assessment for nuclear power plants (IAEA-SRS-125, 2025) và các tài liệu liên quan của IAEA, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam tập trung làm rõ: (i) Nội hàm và phạm vi của đánh giá an toàn pháp quy đối với nhà máy điện hạt nhân; (ii) Những năng lực cốt lõi mà một quốc gia mới triển khai (như Việt Nam) cần chuẩn bị để thực hiện hiệu quả công tác này. (Ghi chú: Trong bài viết này “đánh giá an toàn pháp quy” được sử dụng bao hàm cả hoạt động “xem xét và đánh giá an toàn pháp quy” theo định nghĩa của IAEA “Regulatory safety review and assessment”). Rất mong nhận được sự chia sẻ của bạn đọc.

Trong bối cảnh Việt Nam chuyển dịch sang hệ thống điện phát thải thấp với tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng cao, nhu cầu về một nguồn điện nền ổn định, tin cậy và có khả năng tích hợp với lưới hiện đại trở nên cấp thiết. Lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ (Small Modular Reactor - SMR) nổi lên như một lựa chọn công nghệ mới nhờ đặc tính an toàn thụ động, quy mô linh hoạt và khả năng triển khai từng bước. Bài viết tổng hợp các thông điệp chính từ hội thảo quốc tế “Triển khai, an toàn và cấp phép SMR tại Việt Nam” ngày 3/2/2026 tại Hà Nội, qua đó làm rõ cơ sở kỹ thuật - kinh tế, yêu cầu thể chế và lộ trình tiếp cận phù hợp cho Việt Nam.

Ngày 3/2/2026, tại Khách sạn Meliá Hà Nội, Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam (VINATOM) phối hợp với Star Energy Vietnam tổ chức hội thảo quốc tế về “Triển khai, an toàn và cấp phép lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) tại Việt Nam”. Tham dự sự kiện có đại diện cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, chuyên gia IAEA, doanh nghiệp công nghệ hạt nhân. Hội thảo đã thảo luận chuyên sâu về vai trò, khả năng thương mại hóa, cũng như lộ trình thể chế cho SMR trong bối cảnh Việt Nam theo đuổi mục tiêu an ninh năng lượng và phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.