Phản biện

Theo Quy hoạch điện VIII (điều chỉnh), đến năm 2030 Việt Nam dự kiến đưa vào vận hành khoảng 22.500 MW điện sử dụng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) với khoảng 15 dự án quy mô lớn. Tuy nhiên, đến đầu năm 2026, mới chỉ có duy nhất Nhà máy điện LNG Nhơn Trạch 3 và 4 chính thức vận hành thương mại, phần lớn các dự án còn lại đều chậm tiến độ, nhiều dự án chưa thể khởi công. Thực tế đã cho thấy một khoảng cách rất lớn giữa mục tiêu quy hoạch và tiến độ hiện hữu. Bài viết sau đây của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam phân tích các tranh luận chính sách và kinh nghiệm quốc tế, qua đó làm rõ điều kiện cốt lõi để điện khí LNG có thể vận hành hiệu quả trong thị trường điện cạnh tranh.

Ngày 3/2/2026, tại Khách sạn Meliá Hà Nội, Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam (VINATOM) phối hợp với Star Energy Vietnam tổ chức hội thảo quốc tế về “Triển khai, an toàn và cấp phép lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) tại Việt Nam”. Tham dự sự kiện có đại diện cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, chuyên gia IAEA, doanh nghiệp công nghệ hạt nhân. Hội thảo đã thảo luận chuyên sâu về vai trò, khả năng thương mại hóa, cũng như lộ trình thể chế cho SMR trong bối cảnh Việt Nam theo đuổi mục tiêu an ninh năng lượng và phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Năm 2025 đánh dấu giai đoạn bản lề của ngành năng lượng Việt Nam, khi yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, ổn định kinh tế vĩ mô và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng diễn ra đồng thời trong bối cảnh thể chế thị trường còn đang hoàn thiện. Trên cơ sở tổng hợp kết quả sản xuất, kinh doanh năm 2025 của 3 phân ngành trụ cột (điện, than, dầu khí), bài viết sau đây của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam phân tích thực trạng vận hành, nhận diện những thách thức mang tính cấu trúc; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế như điều kiện tiên quyết nhằm bảo đảm ổn định, bền vững của hệ thống năng lượng quốc gia trong trung và dài hạn.

Trong kỳ trước, Tạp chí Năng lượng Việt Nam đã có bài viết đề xuất việc rà soát toàn diện các yêu cầu của IAEA về phát triển nguồn nhân lực trong mối quan hệ chặt chẽ, mang tính tương hỗ với 18 vấn đề hạ tầng then chốt của chương trình điện hạt nhân quốc gia. Tiếp nối định hướng này, bài viết dưới đây tập trung phân tích vai trò và trách nhiệm của Chính phủ ở Giai đoạn 1 của chương trình điện hạt nhân, với trọng tâm là khởi động hạ tầng an toàn. Cách tiếp cận này phù hợp với khuyến nghị của IAEA. Theo đó, an toàn hạt nhân không phải là một lĩnh vực độc lập, mà là kết quả tổng hợp của chính sách, khuôn khổ pháp lý - thể chế, năng lực con người, trong đó vai trò định hướng và bảo đảm của Chính phủ ở Giai đoạn 1 có ý nghĩa quyết định.

Việc Bộ Công Thương ban hành Thông tư 66/2025/TT-BCT vào thời điểm cuối năm 2025 cho thấy nỗ lực hoàn thiện khung pháp lý đấu thầu dự án điện lực trong bối cảnh hệ thống luật và nghị định mới bắt đầu đi vào thực thi. Dù không tạo ra thay đổi mang tính đột phá, Thông tư 66 có ý nghĩa quan trọng trong việc chuẩn hóa quy trình lựa chọn nhà đầu tư, giảm bất định chính sách và chuẩn bị nền tảng cho giai đoạn đầu tư điện lực theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh. Bài viết sau đây của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam phân tích những nội dung sửa đổi cốt lõi của Thông tư 66, đánh giá tác động đối với môi trường đầu tư điện lực, chỉ ra những vấn đề chính sách cần tiếp tục được hoàn thiện trong giai đoạn tới.

Theo Phương pháp tiếp cận các mốc thời gian (Milestones Approach) của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), Việt Nam hiện được đánh giá đang ở Mốc 2 - sẵn sàng mời thầu, bao gồm các hoạt động chuẩn bị cho việc lựa chọn công nghệ, lựa chọn đối tác và triển khai dự án điện hạt nhân Ninh Thuận. Tuy nhiên, việc đạt tới Mốc 2 không đồng nghĩa là Việt Nam đã hoàn tất đầy đủ mọi điều kiện cần thiết để chuyển sang các bước tiếp theo của chương trình điện hạt nhân quốc gia; ngược lại, đây là giai đoạn đòi hỏi sự củng cố đồng bộ và có chiều sâu các yếu tố hạ tầng then chốt. Trong đó, phát triển nguồn nhân lực được IAEA và nhiều quốc gia coi là một trong những điều kiện nền tảng, mang tính xuyên suốt đối với toàn bộ vòng đời của chương trình điện hạt nhân... Trên cơ sở đó, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam phân tích vai trò chiến lược của phát triển nguồn nhân lực điện hạt nhân ở nước ta trong giai đoạn hiện nay; đồng thời đề xuất các bước triển khai cụ thể, nhằm hiện thực hóa Quyết định số 1012/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực phục vụ phát triển điện hạt nhân đến năm 2035”.

Trí tuệ nhân tạo (AI) mang lại nhiều cơ hội, nhưng cũng đặt ra không ít yêu cầu mới đối với quản lý an toàn và quản trị công nghệ trong lĩnh vực điện hạt nhân. Đối với Việt Nam, trong bối cảnh xem xét khởi động lại chương trình điện hạt nhân, việc tiếp cận sớm và có chọn lọc các xu hướng ứng dụng AI trong ngành là hết sức cần thiết. Đề cập đến nội dung này, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam có bài phân tích chuyên sâu, kèm theo kiến nghị một số định hướng chính sách đối với Việt Nam. (Nguồn tham khảo chính: Tài liệu của IAEA “Considerations for deploying artificial intelligence applications in the nuclear power industry” - No. NR-T-1.26, Vienna, 2025).

An ninh năng lượng không chỉ phụ thuộc vào quy mô nguồn điện, hay tiến độ dự án, mà còn gắn chặt với thị trường điện cạnh tranh. Khi hệ thống điện chuyển sang giai đoạn huy động mạnh mẽ nguồn lực xã hội, thị trường điện trở thành không gian phân bổ rủi ro, điều tiết đầu tư và bảo đảm tính bền vững dài hạn. Bài viết sau đây của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam phân tích vai trò nền tảng của thị trường điện đối với an ninh năng lượng Việt Nam, những rủi ro thể chế, nếu thị trường vận hành không cạnh tranh và yêu cầu đặt ra đối với cải cách thị trường trong giai đoạn 2025-2030, tầm nhìn 2045.

Ngày 21/1/2026, tại Hà Nội, dưới sự chủ trì của Cục Điện lực (Bộ Công Thương), Hiệp hội Năng lượng Việt Nam (VEA), Tạp chí Năng lượng Việt Nam đã tổ chức thành công Diễn đàn “Hiện thực hóa các mục tiêu tại Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia”. Chuyên đề 1: Cơ chế huy động vốn và vấn đề lựa chọn nhà đầu tư cho các dự án năng lượng quy mô lớn theo Điều chỉnh quy hoạch điện VIII; chuyên đề 2: Lựa chọn nhà đầu tư cho các dự án năng lượng tái tạo - vấn đề khảo sát, đo gió, tiềm năng phát triển các dự án điện gió ngoài khơi và quy hoạch không gian biển quốc gia. Dưới đây là nội dung chính tại Diễn đàn.

Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án “Thông tin, tuyên truyền về phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử phục vụ phát triển kinh tế, xã hội giai đoạn đến năm 2035” theo Quyết định số 119/QĐ-TTg. Sau khi nghiên cứu, cân nhắc các nội dung của Quyết định, cũng như các hướng dẫn của IAEA, kinh nghiệm của các quốc gia có chương trình điện hạt nhân phát triển… Hội đồng Khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam trao đổi một số phân tích, gợi mở chuyên sâu về công tác thông tin, tuyên truyền cho phát triển điện hạt nhân ở Việt Nam, qua đó góp phần làm rõ những yêu cầu, định hướng, giải pháp cần ưu tiên trong thời gian tới.

Sự cần thiết thực hiện khảo sát thực địa xác định các khu vực phát triển điện gió ngoài khơi, lập Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi (PreFS) dự án điện gió ngoài khơi phục vụ công tác đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư không chỉ là một thông lệ quốc tế tốt nhất, mà còn là một yêu cầu tất yếu xuất phát từ các đòi hỏi về kỹ thuật, quy trình quản trị rủi ro và bối cảnh đặc thù của Việt Nam. Một PreFS dựa trên dữ liệu khảo sát thực địa sẽ cung cấp một luận chứng kinh tế - kỹ thuật vững chắc, thể hiện cam kết và năng lực thực sự của nhà đầu tư; đồng thời cung cấp đầy đủ cơ sở để cơ quan nhà nước có thẩm quyền đưa ra quyết định phê duyệt chủ trương đầu tư một cách sáng suốt. Việc trì hoãn khảo sát không phải là một biện pháp tiết kiệm chi phí, mà thực chất là một hành động gia tăng rủi ro theo cấp số nhân, có thể ảnh hưởng đến sự thành bại của cả dự án.

Tại hội nghị tổng kết công tác năm 2025, triển khai nhiệm vụ năm 2026, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã kiến nghị Bộ Công Thương sớm quy định bổ sung một số nhóm chi phí vào giá điện, trong đó có chi phí đầu tư cải tạo, nâng cấp hệ thống bảo vệ môi trường; cập nhật, bổ sung và điều chỉnh các ảnh hưởng liên quan đến công suất, hiệu suất và chi phí vận hành - bảo dưỡng (O&M), nhằm bảo đảm các nhà máy điện có khả năng thu hồi đủ chi phí để đáp ứng các quy chuẩn mới. Phân tích, làm rõ hơn nội dung này, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam có bài viết dưới đây để bạn đọc tham khảo.

Trong bài viết dưới đây, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam sẽ phân tích kinh nghiệm của Mỹ trong việc triển khai cơ chế hồ sơ xin phê duyệt địa điểm sớm (Early Site Permit - ESP), làm rõ nội dung hồ sơ, quy trình thẩm định; đồng thời rút ra các bài học và khuyến nghị bước đầu cho Việt Nam trong quá trình xây dựng, hoàn thiện khung pháp lý phục vụ phát triển điện hạt nhân trong tương lai. Trước mắt là cho dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận 1, Ninh Thuận 2.

Báo cáo “Phân tích chuyên sâu một số sự kiện tiêu biểu, đánh giá tác động đa chiều và dự báo xu hướng chiến lược” dưới đây được chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam xây dựng dựa trên phương pháp phân tích định tính kết hợp với dữ liệu định lượng từ các nguồn tin cậy, sẽ giải phẫu chi tiết 10 sự kiện tiêu biểu nhất của ngành năng lượng Việt Nam trong năm 2025. Những sự kiện này được lựa chọn không chỉ dựa trên quy mô vốn đầu tư, hay tính chất truyền thông, mà dựa trên mức độ tác động cấu trúc (structural impact) mà chúng tạo ra đối với an ninh năng lượng, kinh tế vĩ mô và địa chính trị của Việt Nam trong thập kỷ tới.

Thực tiễn vận hành thủy điện trong năm 2025 cho thấy nhiều kết quả tích cực, song cũng bộc lộ những giới hạn mang tính kỹ thuật và hệ thống, đòi hỏi tiếp tục hoàn thiện trong thời gian tới. Bài viết sau đây của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam tổng hợp, phân tích và đánh giá thực tiễn vận hành thủy điện trong năm 2025 (từ bối cảnh khí tượng - thủy văn, công tác dự báo, điều tiết dung tích phòng lũ, đến phối hợp vận hành liên hồ chứa). Trên cơ sở đó, ghi nhận những kết quả đạt được, chỉ ra các giới hạn, thách thức mang tính khách quan và gợi ý một số định hướng nhằm nâng cao hiệu quả vận hành thủy điện trong những năm tới.