Phản biện

Hiệp hội Năng lượng Việt Nam (VEA) là tổ chức xã hội - nghề nghiệp tự nguyện của hơn 300 tổ chức và cá nhân hoạt động trong lĩnh vực năng lượng. Trong năm 2025, vượt qua nhiều khó khăn, thách thức, với những biến động phức tạp của ngành, VEA đã có nhiều hoạt động tích cực, góp phần giữ vững và phát triển của ngành năng lượng Việt Nam.

Kể từ thập niên 1930, GDP đã trở thành “thước đo vàng” của kinh tế học vĩ mô. Tuy nhiên, chỉ số C-GDP (Clean GDP - GDP Sạch) xuất hiện như một giải pháp cấp bách để nhận diện thực trạng kinh tế toàn cầu và như một tiêu chí của phát triển bền vững. Phần 1 và 2 đã giải thích khái niệm C-GDP, dưới đây tác giả đưa ra quan điểm riêng gợi ý một số con đường phát triển sao cho có được GDP “sạch” nhất, tránh chi phí năng lượng (ECoE) quá cao.

Bài viết dưới đây, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam tổng hợp kinh nghiệm quốc tế và các khuyến nghị của IAEA liên quan đến việc tăng tốc triển khai lò phản ứng mô-đun nhỏ (Small Modular Reactor - SMR). Trên cơ sở đó, phân tích khả năng vận dụng các kinh nghiệm và khuyến nghị này vào điều kiện thực tế của Việt Nam. Trọng tâm của bài viết không đi sâu vào các chi tiết kỹ thuật chuyên ngành, mà tập trung vào các vấn đề chính sách, thể chế, pháp quy, lộ trình triển khai, nhằm phục vụ công tác hoạch định và tham khảo ở cấp chiến lược... (Nguồn tham khảo chính là tài liệu “Considerations to facilitate the accelerated deployment of small modular reactors” - IAEA-TECDOC-2104, Vienna, 2025).

Khai bút đầu Xuân Bính Ngọ (2026), trên cơ sở tài liệu Planning, management and conduct of regulatory safety review and assessment for nuclear power plants (IAEA-SRS-125, 2025) và các tài liệu liên quan của IAEA, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam tập trung làm rõ: (i) Nội hàm và phạm vi của đánh giá an toàn pháp quy đối với nhà máy điện hạt nhân; (ii) Những năng lực cốt lõi mà một quốc gia mới triển khai (như Việt Nam) cần chuẩn bị để thực hiện hiệu quả công tác này. (Ghi chú: Trong bài viết này “đánh giá an toàn pháp quy” được sử dụng bao hàm cả hoạt động “xem xét và đánh giá an toàn pháp quy” theo định nghĩa của IAEA “Regulatory safety review and assessment”). Rất mong nhận được sự chia sẻ của bạn đọc.

Năm Bính Ngọ (2026) được kỳ vọng là giai đoạn bản lề trong triển khai Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, đặc biệt với hai trụ cột điện khí LNG và điện gió ngoài khơi. Trên nền tảng Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết 253/2025/QH15 của Quốc hội, cùng các quyết định giao không gian biển khảo sát điện gió ngoài khơi, Việt Nam đang chuyển từ giai đoạn lập quy hoạch sang tổ chức thực thi... Bài viết phân tích cơ hội, rủi ro và các điều kiện thể chế then chốt để 2026 trở thành năm tăng tốc có kiểm soát trong chuyển dịch năng lượng.

Trong bối cảnh Việt Nam chuyển dịch sang hệ thống điện phát thải thấp với tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng cao, nhu cầu về một nguồn điện nền ổn định, tin cậy và có khả năng tích hợp với lưới hiện đại trở nên cấp thiết. Lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ (Small Modular Reactor - SMR) nổi lên như một lựa chọn công nghệ mới nhờ đặc tính an toàn thụ động, quy mô linh hoạt và khả năng triển khai từng bước. Bài viết tổng hợp các thông điệp chính từ hội thảo quốc tế “Triển khai, an toàn và cấp phép SMR tại Việt Nam” ngày 3/2/2026 tại Hà Nội, qua đó làm rõ cơ sở kỹ thuật - kinh tế, yêu cầu thể chế và lộ trình tiếp cận phù hợp cho Việt Nam.

Năm 2025 khép lại, đánh dấu một “điểm rơi” quan trọng trong lịch sử phát triển năng lượng Việt Nam. Không còn là những bản quy hoạch nằm trên giấy, hay những tranh luận về cơ chế, 2025 là năm của hành động thực tiễn. Từ việc dòng khí LNG đầu tiên chính thức phát ra điện, đến việc định hình lại cơ cấu giá thị trường, ngành năng lượng đã thực sự bước qua giai đoạn “tăng trưởng nóng” để tiến vào kỷ nguyên “tối ưu hóa chiều sâu”. Dưới đây là 10 sự kiện tiêu biểu nhất, khắc họa bức tranh toàn cảnh đầy sống động của ngành năng lượng quốc gia trong năm qua do Hội đồng Khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam bình chọn.

Bài viết sau đây của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam tổng hợp, phân tích và đánh giá thực tiễn vận hành thủy điện trong năm 2025, tập trung vào bối cảnh khí tượng - thủy văn, công tác dự báo, điều tiết dung tích phòng lũ và phối hợp vận hành liên hồ chứa. Trên cơ sở đó, ghi nhận những kết quả đạt được, chỉ ra các giới hạn và thách thức mang tính khách quan; đồng thời gợi ý một số định hướng nhằm nâng cao hiệu quả vận hành thủy điện trong những năm tới.

Theo Quy hoạch điện VIII (điều chỉnh), đến năm 2030 Việt Nam dự kiến đưa vào vận hành khoảng 22.500 MW điện sử dụng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) với khoảng 15 dự án quy mô lớn. Tuy nhiên, đến đầu năm 2026, mới chỉ có duy nhất Nhà máy điện LNG Nhơn Trạch 3 và 4 chính thức vận hành thương mại, phần lớn các dự án còn lại đều chậm tiến độ, nhiều dự án chưa thể khởi công. Thực tế đã cho thấy một khoảng cách rất lớn giữa mục tiêu quy hoạch và tiến độ hiện hữu. Bài viết sau đây của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam phân tích các tranh luận chính sách và kinh nghiệm quốc tế, qua đó làm rõ điều kiện cốt lõi để điện khí LNG có thể vận hành hiệu quả trong thị trường điện cạnh tranh.

Ngày 3/2/2026, tại Khách sạn Meliá Hà Nội, Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam (VINATOM) phối hợp với Star Energy Vietnam tổ chức hội thảo quốc tế về “Triển khai, an toàn và cấp phép lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) tại Việt Nam”. Tham dự sự kiện có đại diện cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, chuyên gia IAEA, doanh nghiệp công nghệ hạt nhân. Hội thảo đã thảo luận chuyên sâu về vai trò, khả năng thương mại hóa, cũng như lộ trình thể chế cho SMR trong bối cảnh Việt Nam theo đuổi mục tiêu an ninh năng lượng và phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Năm 2025 đánh dấu giai đoạn bản lề của ngành năng lượng Việt Nam, khi yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, ổn định kinh tế vĩ mô và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng diễn ra đồng thời trong bối cảnh thể chế thị trường còn đang hoàn thiện. Trên cơ sở tổng hợp kết quả sản xuất, kinh doanh năm 2025 của 3 phân ngành trụ cột (điện, than, dầu khí), bài viết sau đây của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam phân tích thực trạng vận hành, nhận diện những thách thức mang tính cấu trúc; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế như điều kiện tiên quyết nhằm bảo đảm ổn định, bền vững của hệ thống năng lượng quốc gia trong trung và dài hạn.

Trong kỳ trước, Tạp chí Năng lượng Việt Nam đã có bài viết đề xuất việc rà soát toàn diện các yêu cầu của IAEA về phát triển nguồn nhân lực trong mối quan hệ chặt chẽ, mang tính tương hỗ với 18 vấn đề hạ tầng then chốt của chương trình điện hạt nhân quốc gia. Tiếp nối định hướng này, bài viết dưới đây tập trung phân tích vai trò và trách nhiệm của Chính phủ ở Giai đoạn 1 của chương trình điện hạt nhân, với trọng tâm là khởi động hạ tầng an toàn. Cách tiếp cận này phù hợp với khuyến nghị của IAEA. Theo đó, an toàn hạt nhân không phải là một lĩnh vực độc lập, mà là kết quả tổng hợp của chính sách, khuôn khổ pháp lý - thể chế, năng lực con người, trong đó vai trò định hướng và bảo đảm của Chính phủ ở Giai đoạn 1 có ý nghĩa quyết định.

Việc Bộ Công Thương ban hành Thông tư 66/2025/TT-BCT vào thời điểm cuối năm 2025 cho thấy nỗ lực hoàn thiện khung pháp lý đấu thầu dự án điện lực trong bối cảnh hệ thống luật và nghị định mới bắt đầu đi vào thực thi. Dù không tạo ra thay đổi mang tính đột phá, Thông tư 66 có ý nghĩa quan trọng trong việc chuẩn hóa quy trình lựa chọn nhà đầu tư, giảm bất định chính sách và chuẩn bị nền tảng cho giai đoạn đầu tư điện lực theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh. Bài viết sau đây của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam phân tích những nội dung sửa đổi cốt lõi của Thông tư 66, đánh giá tác động đối với môi trường đầu tư điện lực, chỉ ra những vấn đề chính sách cần tiếp tục được hoàn thiện trong giai đoạn tới.

Theo Phương pháp tiếp cận các mốc thời gian (Milestones Approach) của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), Việt Nam hiện được đánh giá đang ở Mốc 2 - sẵn sàng mời thầu, bao gồm các hoạt động chuẩn bị cho việc lựa chọn công nghệ, lựa chọn đối tác và triển khai dự án điện hạt nhân Ninh Thuận. Tuy nhiên, việc đạt tới Mốc 2 không đồng nghĩa là Việt Nam đã hoàn tất đầy đủ mọi điều kiện cần thiết để chuyển sang các bước tiếp theo của chương trình điện hạt nhân quốc gia; ngược lại, đây là giai đoạn đòi hỏi sự củng cố đồng bộ và có chiều sâu các yếu tố hạ tầng then chốt. Trong đó, phát triển nguồn nhân lực được IAEA và nhiều quốc gia coi là một trong những điều kiện nền tảng, mang tính xuyên suốt đối với toàn bộ vòng đời của chương trình điện hạt nhân... Trên cơ sở đó, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam phân tích vai trò chiến lược của phát triển nguồn nhân lực điện hạt nhân ở nước ta trong giai đoạn hiện nay; đồng thời đề xuất các bước triển khai cụ thể, nhằm hiện thực hóa Quyết định số 1012/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực phục vụ phát triển điện hạt nhân đến năm 2035”.

Trí tuệ nhân tạo (AI) mang lại nhiều cơ hội, nhưng cũng đặt ra không ít yêu cầu mới đối với quản lý an toàn và quản trị công nghệ trong lĩnh vực điện hạt nhân. Đối với Việt Nam, trong bối cảnh xem xét khởi động lại chương trình điện hạt nhân, việc tiếp cận sớm và có chọn lọc các xu hướng ứng dụng AI trong ngành là hết sức cần thiết. Đề cập đến nội dung này, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam có bài phân tích chuyên sâu, kèm theo kiến nghị một số định hướng chính sách đối với Việt Nam. (Nguồn tham khảo chính: Tài liệu của IAEA “Considerations for deploying artificial intelligence applications in the nuclear power industry” - No. NR-T-1.26, Vienna, 2025).