Phản biện

Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã xác lập yêu cầu hoàn thiện thị trường năng lượng đồng bộ, cạnh tranh, minh bạch như một trụ cột cải cách thể chế của ngành điện. Trong đó, thị trường bán lẻ điện cạnh tranh (VREM) được coi là bước phát triển cuối cùng, nhưng cũng nhạy cảm nhất về kinh tế, xã hội. Việc một số đề án đặt mốc năm 2027 cho vận hành VREM đặt ra yêu cầu đánh giá thận trọng mức độ sẵn sàng của hệ thống điện và thị trường hiện hữu. Trên cơ sở phân tích trạng thái vận hành hệ thống điện Việt Nam và xem xét một số kinh nghiệm quốc tế, bài viết dưới đây của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam làm rõ các điều kiện cần thiết, cũng như gợi mở lộ trình triển khai VREM theo hướng từng bước, có kiểm soát, phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 70.

Mỗi độ Tết đến, Xuân về, người ta thường nói chuyện mở hàng, chuyện gieo quẻ đầu năm, chuyện nhìn lại năm cũ để mong một năm mới hanh thông hơn. Với ngành năng lượng - một lĩnh vực vốn quen với những con số khô khan và biểu đồ kỹ thuật - thì mùa Xuân lại là dịp hiếm hoi để nói những câu chuyện dài hơi hơn, nhẹ nhàng hơn, nhưng không kém phần quan trọng. Điện hạt nhân ở Việt Nam cũng vậy: Đây không chỉ là câu chuyện của công nghệ, của lò phản ứng, hay kilowatt-giờ, mà là câu chuyện của tầm nhìn, của niềm tin và của sự chuẩn bị cho tương lai.

Kể từ thập niên 1930, GDP đã trở thành “thước đo vàng” của kinh tế học vĩ mô. Tuy nhiên, sự dịch chuyển cấu trúc từ sản xuất sang tài chính hóa đang biến GDP thành một lăng kính méo mó, che đậy những hố đen về nợ và sự suy giảm năng suất thực chất. Chỉ số C-GDP (Clean GDP) xuất hiện như một giải pháp cấp bách để nhận diện thực trạng kinh tế toàn cầu và như một tiêu chí của phát triển bền vững. Phần 1 dưới đây sẽ giới thiệu khái niệm C-GDP, năng lượng thặng dư và so sánh trên thế giới.

Sau khi đã làm rõ bản chất tự nhiên của lũ lụt (kỳ 1) và những tác động không thể phủ nhận của thủy điện đối với rừng và môi trường (kỳ 2), kỳ 3 đi vào câu hỏi cốt lõi nhất, cũng là câu hỏi gây tranh luận nhiều nhất trong xã hội: Thủy điện có vai trò gì trong phòng, chống lũ và vai trò đó thực sự lớn đến đâu?

Văn phòng Chính phủ vừa có Văn bản chuyển tới Bộ Công Thương nghiên cứu đề xuất của Ban tổ chức “Diễn đàn Năng lượng sạch Việt Nam lần thứ 5”, với chủ đề “Giải pháp chính sách, công nghệ phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng và điện mặt trời khu công nghiệp tại Việt Nam”. Sự kiện do Cục Điện lực - Bộ Công Thương và Hiệp hội Năng lượng Việt Nam phối hợp chủ trì; Tạp chí Năng lượng Việt Nam và Trung tâm Thông tin Năng lượng Việt Nam tổ chức. Trước đó, Ban tổ chức Diễn đàn vừa có Báo cáo tổng hợp gửi tới Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính xem xét, chỉ đạo việc thúc đẩy hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS), cũng như điện mặt trời mái nhà khu công nghiệp trong giai đoạn từ năm 2025 đến năm 2035. Được biết, hiện Bộ Công Thương đang nghiên cứu, tổng hợp về nội dung liên quan để báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

Nếu kỳ 1 cho thấy lũ lụt là một hiện tượng tự nhiên đã tồn tại từ rất lâu, không phải là “sản phẩm” của thủy điện, thì kỳ 2, câu hỏi trung tâm mà xã hội thường xuyên đặt ra lại chuyển sang một hướng khác - gai góc hơn, khó né tránh hơn: Thủy điện đã tác động đến rừng như thế nào? Những tác động đó có làm lũ lụt trở nên nghiêm trọng hơn hay không?

Để trả lời cho câu hỏi: Thủy điện có phải là nguyên nhân gây lũ lụt? Chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam thực hiện chuyên đề phản biện “Thủy điện có phải là nguyên nhân gây lũ lụt? - Nhìn lại một cách khách quan từ bản chất tự nhiên” nhằm góp phần làm rõ mối quan hệ phức tạp này. Mục tiêu của các bài báo không phải để biện minh cho thủy điện, cũng không nhằm phủ nhận những tác động tiêu cực mà các công trình thủy điện đã và đang gây ra, mà là đặt thủy điện vào đúng vị trí của nó trong tổng thể quản lý tài nguyên nước, phát triển nguồn năng lượng và phòng, chống thiên tai... Rất mong nhận được sự chia sẻ của các nhà quản lý, chuyên gia và bạn đọc.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng mạnh mẽ mức độ bất định của dòng chảy và tỷ trọng các nguồn năng lượng tái tạo biến động lớn như điện gió, mặt trời tăng nhanh, hệ thống điện Việt Nam đứng trước yêu cầu phải vận hành ngày càng linh hoạt, an toàn và hiệu quả. Thủy điện, đặc biệt là các hệ thống thủy điện bậc thang trên các lưu vực sông lớn, tiếp tục giữ vai trò then chốt trong cân bằng hệ thống điện, bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện các nhiệm vụ phòng chống thiên tai. Bài viết sau đây của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam phân tích những thách thức trong công tác vận hành thủy điện trước bối cảnh biến đổi khí hậu và thị trường điện cạnh tranh, chỉ ra các hạn chế, nguyên nhân, bài học kinh nghiệm; đồng thời gợi ý nhóm giải pháp tổng thể về thể chế, kỹ thuật, thị trường điện, chuyển đổi số… nhằm nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống thủy điện trong giai đoạn tới.

Trước những khó khăn, thách thức, cũng như chưa tìm được tiếng nói chung trong đầu tư phát triển các dự án nhiệt điện sử dụng khí trong nước và LNG nhập khẩu, mới đây, các nhà đầu tư trong lĩnh vực này đã kiến nghị tới Thủ tướng Chính phủ ba nguyên tắc chính để giải quyết các bất đồng còn lại. Cụ thể là: (1) Phân bổ rủi ro hợp lý và công bằng; (2) Hai kiến nghị chính để tháo gỡ vướng mắc; (3) Giải quyết các vấn đề về khả năng thu xếp vốn khác. (Tổng hợp và một số nhận xét của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam).

Như chúng ta đã biết, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khoá XV (ngày 11/12/2025), Quốc hội đã biểu quyết thông qua Nghị quyết về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia (giai đoạn 20262030) nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn kéo dài trong quy hoạch, chuẩn bị đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư phát triển các dự án năng lượng. Nhân sự kiện này, Hội đồng Khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam có bài báo phân tích các tác động của thể chế mới đối với thị trường điện, tiến trình chuyển dịch năng lượng; đồng thời khuyến nghị, gợi ý những nội dung về cơ chế, chính sách mà Chính phủ cần ban hành để sớm đưa Nghị quyết đi vào cuộc sống.

Sau hơn 10 ngày làm việc tại Hà Nội, nhiệm vụ Đánh giá cơ sở hạ tầng hạt nhân tích hợp (INIR) của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) đã kết thúc. Để hỗ trợ Việt Nam tiếp tục phát triển cơ sở hạ tầng, đoàn khảo sát INIR đã đưa ra 38 khuyến nghị và 13 đề xuất. Dưới đây là tóm tắt một số kết quả làm việc của INIR (IAEA) với đại diện các bộ liên quan, EVN, PVN, UBND tỉnh Khánh Hòa và khuyến nghị, đề xuất các lĩnh vực trọng điểm cần hành động tiếp theo...

Trong bối cảnh chúng ta ngày càng phụ thuộc vào nhập khẩu than, khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) và dầu thô để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng năng lượng, việc phân tích các rủi ro chính của việc nhập khẩu năng lượng đối với an ninh năng lượng của Việt Nam dưới các khía cạnh: Kinh tế, kỹ thuật - hạ tầng, địa chính trị và môi trường - xã hội là vấn đề quan trọng.

Trong bối cảnh nhu cầu điện tăng nhanh, tỷ lệ năng lượng tái tạo ngày càng lớn và cam kết giảm phát thải ròng (Net Zero) vào năm 2050, Việt Nam đang ở một ngã rẽ chiến lược trong tổ chức hệ thống điện: Tiếp tục duy trì mô hình tập trung, hay chuyển sang thị trường điện cạnh tranh có khả năng thích ứng, thu hút vốn tư nhân và phản ánh đúng chi phí kinh tế (bao gồm cả chi phí truyền tải, phụ trợ, lưu trữ). Hội thảo “Phát triển thị trường điện cạnh tranh hướng tới bền vững” tổ chức ngày 7/11/2025 (Cục Điện lực - Bộ Công Thương phối hợp với Đại sứ quán Australia/chương trình P4I) đã là một điểm mốc để đánh giá tiến trình, chỉ ra điểm nghẽn và đề xuất giải pháp. Bài viết sau đây của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam tổng hợp và phân tích để trả lời câu hỏi: Thị trường điện cạnh tranh hướng tới bền vững: Khi nào trở thành hiện thực ở Việt Nam?

Tiết kiệm điện không chỉ là biện pháp kinh tế nhằm giảm chi phí sản xuất, sinh hoạt mà còn là hành động thiết thực để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, giảm áp lực cho hệ thống điện trong các giai đoạn cao điểm, đồng thời góp phần bảo vệ môi trường. Ở tầm vĩ mô, việc sử dụng điện hiệu quả giúp giảm nhu cầu đầu tư xây dựng các nhà máy điện mới, hạn chế phát thải khí nhà kính và hỗ trợ mục tiêu phát triển bền vững, trung hòa carbon mà Việt Nam cam kết đạt được vào năm 2050.

Năm 2025 là một cột mốc đặc biệt trong lịch sử thiên tai Việt Nam, khi dải hội tụ nhiệt đới hoạt động kéo dài, không khí lạnh xuất hiện sớm và liên tục tăng cường, cùng chuỗi 15 cơn bão và áp thấp nhiệt đới (tính đến cuối tháng 11/2025) - tương đương mức cao nhất từng ghi nhận năm 2017, đã tạo nên một mùa mưa bão đầy bất định. Những trận mưa cực đoan, đặc biệt là trận mưa đạt 1.739 mm trong 24 giờ tại đỉnh Bạch Mã, vượt mọi giá trị thiết kế, trở thành kỷ lục tuyệt đối trong lịch sử khí tượng của Việt Nam. Biến động thời tiết khốc liệt này đã đặt ra bài toán sống còn cho hệ thống thủy điện bậc thang trên các lưu vực sông - công trình năng lượng quan trọng vừa đóng vai trò cung cấp điện, vừa là tuyến phòng thủ chủ yếu trong việc giảm lũ cho hạ du. Dưới đây là phân tích, gợi ý một số giải pháp nhằm vận hành hợp lý hệ thống thủy điện bậc thang trên các lưu vực sông của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam.