Khung chính sách cho lưu trữ năng lượng (BESS) - Góc nhìn Tạp chí Năng lượng Việt Nam [phần 2]

Khung chính sách cho lưu trữ năng lượng (BESS) - Góc nhìn của EVN Hệ thống điện Việt Nam đang đối mặt với một chu kỳ chuyển đổi mang tính bước ngoặt, được thúc đẩy bởi áp lực kép từ nhu cầu duy trì an ninh năng lượng trong bối cảnh nền kinh tế tăng trưởng cao và từ các cam kết quốc tế về việc đạt mức phát thải ròng bằng “0” (Net Zero). Trong bối cảnh hiện nay, hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS - Battery Energy Storage System) đã bứt phá khỏi vị thế của một công nghệ thử nghiệm đắt đỏ để trở thành một trụ cột hạ tầng không thể thiếu của hệ thống điện quốc gia… Tổng hợp của Tạp chí Năng lượng Việt Nam từ các báo cáo của EVN.

Khung chính sách cho lưu trữ năng lượng (BESS) - Góc nhìn của Petrovietnam Góc nhìn của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) về khung chính sách hiện hành đối với lưu trữ năng lượng (BESS) cho thấy những định hướng hiện nay đối với BESS được xác định là một trụ cột trong chiến lược đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Tuy nhiên, thực tiễn phát triển thị trường lại cho thấy khoảng cách đáng kể giữa mục tiêu và hiện trạng... Tổng hợp của Tạp chí Năng lượng Việt Nam từ các báo cáo của Petrovietnam.

Khung chính sách cho lưu trữ năng lượng (BESS) - Góc nhìn của Tạp chí Năng lượng Việt Nam Trong các kỳ trước, chúng ta đã tham khảo góc nhìn của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) về khung chính sách hiện hành đối với lưu trữ năng lượng (BESS). Để tạm kết chuyên đề này, Hội đồng Khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam nêu một số quan điểm về cơ chế pháp lý đối với BESS ở nước ta để bạn đọc tham khảo.

Hệ thống điện đang bước vào “vùng rủi ro mới”:

Trong nhiều năm, hệ thống điện Việt Nam được xây dựng dựa trên nền tảng các nguồn điện ổn định, có khả năng dự báo cao như thủy điện và nhiệt điện. Mô hình này phù hợp với một hệ thống mà nguồn phát và phụ tải có tính tương đối ổn định.

Tuy nhiên, cấu trúc đó đang thay đổi căn bản. Sự gia tăng nhanh của điện gió, mặt trời dẫn đến nguồn điện ngày càng phụ thuộc vào điều kiện thời tiết, trong khi nhu cầu tiêu thụ lại tăng mạnh theo các đợt nắng nóng và chu kỳ kinh tế. Hệ thống điện vì vậy bắt đầu xuất hiện tình trạng lệch pha ngày càng rõ nét: Dư thừa công suất vào giữa trưa, nhưng thiếu hụt vào giờ cao điểm buổi tối.

Vấn đề không còn nằm ở việc thiếu nguồn điện, mà nằm ở việc thiếu khả năng điều tiết năng lượng theo thời gian - một chức năng mà cấu trúc hệ thống điện truyền thống không được thiết kế để đảm nhiệm. Hệ thống điện Việt Nam không còn thiếu điện theo nghĩa tổng thể, mà đang thiếu khả năng điều tiết theo thời gian - và đó chính là khoảng trống mà BESS phải lấp đầy.

BESS - Từ công nghệ bổ trợ, thành hạ tầng bắt buộc:

Trong bối cảnh đó, BESS nổi lên như một giải pháp mang tính hệ thống. Không giống các nguồn điện truyền thống, BESS không tạo ra điện, mà thực hiện chức năng lưu trữ và phân phối lại năng lượng theo nhu cầu thực tế. Điều này cho phép chuyển dịch điện từ thời điểm dư thừa sang thời điểm thiếu hụt, qua đó làm phẳng phụ tải và giảm áp lực vận hành.

Các báo cáo phân tích của Hội đồng Khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam cho thấy: Khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng cao, vai trò của BESS không còn là hỗ trợ, mà là yếu tố quyết định để hệ thống điện có thể vận hành ổn định. Nếu không có lưu trữ, phần lớn sản lượng điện mặt trời phát ra vào giữa trưa sẽ không thể sử dụng hiệu quả, trong khi hệ thống vẫn phải huy động các nguồn điện chi phí cao vào buổi tối.

Trên thực tế, xu hướng này đã diễn ra trên toàn cầu. Tổng công suất BESS thế giới đã đạt khoảng 250 GW vào năm 2025, vượt qua thủy điện tích năng lần đầu tiên. Chi phí công nghệ tiếp tục giảm, tuổi thọ tăng và khả năng ứng dụng ngày càng mở rộng. Điều đó cho thấy: BESS đã vượt qua giai đoạn thử nghiệm để trở thành một cấu phần tiêu chuẩn của hệ thống điện hiện đại.

Nhu cầu của Việt Nam không còn là dự báo:

Tại Việt Nam, nhu cầu đối với BESS không còn nằm trên giấy. Ở cấp độ hệ thống, Quy hoạch điện VIII Điều chỉnh đặt mục tiêu phát triển khoảng 16.300 MW lưu trữ vào năm 2030. Ở cấp độ doanh nghiệp và người tiêu dùng, BESS đã được ứng dụng để tối ưu chi phí điện, đặc biệt trong bối cảnh chênh lệch giá điện giữa giờ cao điểm và thấp điểm ngày càng rõ.

Các doanh nghiệp công nghiệp đã bắt đầu sử dụng BESS để tích trữ điện vào ban đêm và giảm sử dụng điện vào giờ cao điểm. Các hệ thống điện mặt trời mái nhà (nếu không có lưu trữ) sẽ dư thừa điện vào ban ngày, nhưng thiếu điện vào buổi tối. Ngay cả thị trường xe điện cũng đã hình thành một dung lượng lưu trữ đáng kể trong nền kinh tế.

Tuy nhiên, tất cả những yếu tố này mới chỉ là sự phát triển tự phát. Một thị trường BESS thực sự vẫn chưa hình thành.

Khoảng trống lớn nhất là thể chế chưa theo kịp thực tiễn:

Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ, mà nằm ở chính sách. BESS chưa được định danh rõ ràng trong hệ thống pháp luật, dẫn đến việc thiếu cơ chế giá, thiếu mô hình kinh doanh và không thể tham gia đầy đủ vào thị trường điện.

Ngay cả khi đã có những bước đi ban đầu (như khung giá điện cho điện mặt trời có lưu trữ), mức chênh lệch hiện tại vẫn chưa đủ để tạo động lực đầu tư mạnh. Bên cạnh đó, các vấn đề về tiêu chuẩn an toàn, phòng cháy chữa cháy, hay cơ chế tài chính hỗ trợ vẫn chưa được hoàn thiện.

Kết quả dẫn đến nghịch lý: Công nghệ đã sẵn sàng, nhu cầu đã xuất hiện, nhưng thị trường vẫn “đứng yên”. BESS tại Việt Nam không thiếu nhu cầu, không thiếu công nghệ - điều còn thiếu là một khung thể chế đủ rõ ràng để biến nhu cầu thành thị trường.

Nếu không phát triển BESS, rủi ro sẽ đến sớm hơn dự kiến:

Những rủi ro (nếu thiếu BESS) không còn là giả định dài hạn. Tổng hợp của Tạp chí Năng lượng Việt Nam cho thấy chúng có thể xuất hiện ngay trong vài năm tới.

Khi không có khả năng lưu trữ, hệ thống điện sẽ phải chấp nhận lãng phí năng lượng tái tạo, hoặc duy trì các nguồn điện chi phí cao để đáp ứng phụ tải giờ cao điểm. Điều này không chỉ làm tăng chi phí hệ thống, mà còn làm suy giảm hiệu quả đầu tư vào năng lượng sạch.

Quan trọng hơn, trong các tình huống cực đoan (nắng nóng kéo dài, hoặc sự cố hệ thống), việc thiếu một “bộ đệm” như BESS có thể làm gia tăng nguy cơ mất ổn định hệ thống điện.

Kết luận: BESS là phép thử trực tiếp của chính sách năng lượng.

Hệ thống lưu trữ năng lượng không chỉ là một nhu cầu công nghệ, mà là một yêu cầu mang tính cấu trúc đối với hệ thống điện Việt Nam. BESS không còn là lựa chọn bổ sung, mà là điều kiện để hệ thống điện vận hành hiện đại.

Nếu không phát triển BESS, hệ thống điện sẽ thiếu khả năng cân bằng, năng lượng tái tạo không thể khai thác hiệu quả và chi phí vận hành sẽ tiếp tục gia tăng. Ngược lại, nếu xây dựng được một khung thể chế phù hợp, BESS có thể trở thành mảnh ghép hoàn thiện hệ thống điện Việt Nam trong giai đoạn chuyển dịch năng lượng.

Nói cách khác, câu hỏi không còn là “có cần BESS hay không”, mà là: Việt Nam có kịp xây dựng chính sách để BESS phát triển trước khi hệ thống điện bước vào vùng rủi ro hay không?

HỘI ĐỒNG KHOA HỌC TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM