RSS Feed for Thủy điện mùa khô 2026-2027: Nguồn nước đã tích được bao nhiêu, hệ thống còn dư địa nào? | Tạp chí Năng lượng Việt Nam Thứ ba 17/11/2026 04:44
TRANG TTĐT CỦA TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM

Thủy điện mùa khô 2026-2027: Nguồn nước đã tích được bao nhiêu, hệ thống còn dư địa nào?

 - Số liệu cập nhật đến ngày 16/11/2026 cho thấy mực nước tại nhiều hồ thủy điện lớn vẫn thấp hơn mực nước dâng bình thường, trong khi El Niño được dự báo tiếp tục duy trì trong những tháng đầu năm 2027. Nguy cơ thiếu hụt dòng chảy có thể ảnh hưởng đến khả năng phát điện mùa khô, nhất là tại một số lưu vực miền Trung, Tây Nguyên và Nam Bộ. Tuy nhiên, mức độ tác động còn phụ thuộc diễn biến thủy văn, yêu cầu sử dụng nước và khả năng phối hợp các nguồn điện trong hệ thống.
Khi dự báo thời tiết trở thành dữ liệu của hệ thống điện Việt Nam Khi dự báo thời tiết trở thành dữ liệu của hệ thống điện Việt Nam

Thời tiết không còn chỉ là yếu tố bên ngoài tác động đến hệ thống điện. Trong bối cảnh El Niño 2026-2027 được dự báo duy trì ở cường độ mạnh, đến rất mạnh, thông tin về nhiệt độ, lượng mưa, dòng chảy và các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng trở thành những dữ liệu quan trọng phục vụ dự báo phụ tải, quản lý nguồn nước, huy động nguồn điện và vận hành hệ thống. Nhưng một xu thế khí hậu dài hạn không thể cho biết chính xác mọi diễn biến trong từng ngày, từng tuần. Khi thời tiết ngày càng khó đoán, bài toán không chỉ là dự báo điều gì sẽ xảy ra, mà còn là làm thế nào để liên tục cập nhật thông tin và chuyển chúng thành những quyết định vận hành các nhà máy thủy điện phù hợp.

Từ cảnh báo El Niño, đến bài toán nguồn nước mùa khô:

Trong các bài viết đã công bố ngày 24/8, 18/9 và 14/10/2026 trên Tạp chí Năng lượng Việt Nam, vấn đề tích nước thủy điện, vận hành hồ chứa và sử dụng dự báo thời tiết trong điều hành hệ thống điện đã được phân tích từ nhiều góc độ [1]. Khi mùa mưa năm 2026 dần kết thúc, trọng tâm đánh giá chuyển sang một câu hỏi cụ thể hơn: Lượng nước thực tế đã tích được trong các hồ thủy điện có thể đóng góp như thế nào cho nhu cầu điện mùa khô 2026-2027 và hệ thống còn những nguồn lực nào để ứng phó nếu thủy văn bất lợi?

Theo báo cáo của Công ty Vận hành Hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO) tại cuộc họp phối hợp giữa Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Môi trường ngày 29/10/2026: Có 31/48 hồ thủy điện lớn ghi nhận lượng nước về thấp hơn trung bình nhiều năm. Dự báo đến cuối năm 2026, có 32/48 hồ có nguy cơ không đạt mực nước dâng bình thường, ảnh hưởng đến khả năng tích nước phục vụ phát điện mùa khô năm 2027 [2]. Đây là những dấu hiệu cần lưu ý, nhưng chưa đủ để kết luận hệ thống điện sẽ thiếu hụt sản lượng thủy điện ở mức nào. Mực nước hồ tại một thời điểm không đồng nghĩa với điện lượng có thể huy động trong cả mùa khô. Khả năng phát điện còn phụ thuộc dung tích hữu ích, lượng nước về trong các tháng tiếp theo, yêu cầu cấp nước hạ du, giới hạn vận hành và phương thức điều tiết của từng hồ.

Bên cạnh yếu tố thủy văn, nhu cầu điện tiếp tục tăng, trong khi tiến độ bổ sung một số nguồn điện mới còn hạn chế. Nắng nóng kéo dài cũng có thể làm tăng phụ tải và ảnh hưởng đến công suất khả dụng của một số nhà máy nhiệt điện. Vì vậy, bài toán mùa khô tới không chỉ nằm ở lượng nước còn lại trong hồ, mà còn ở khả năng phối hợp giữa các nguồn điện, lưới truyền tải và quản lý nhu cầu theo từng thời điểm.

Bức tranh hồ chứa giữa tháng 11/2026: Nguồn nước phân hóa giữa các lưu vực:

Các hồ lớn trên lưu vực sông Hồng:

Số liệu cập nhật lúc 8h15 ngày 16/11/2026 cho thấy mực nước tại cả bốn hồ thủy điện lớn được thống kê trên lưu vực sông Hồng đều thấp hơn mực nước dâng bình thường. Trong đó, Sơn La thấp hơn 4,07 m; Hòa Bình thấp hơn 3 m; Thác Bà thấp hơn 1,71 m. Tuyên Quang gần đạt mực nước dâng bình thường, chỉ thấp hơn 0,06 m [3], chi tiết nêu ở bảng 1.

Bảng 1. Mực nước và lưu lượng nước về, xả tại một số hồ thủy điện lớn lúc 8h15 ngày 16/11/2026:

Hồ thủy điện

MNDBT theo thiết kế (m)

Mực nước thượng lưu (m)

Thấp hơn MNDBT (m)

Lưu lượng về hồ (m³/s)

Tổng lượng xả (m³/s)

Sơn La

215,00

210,93

4,07

92

-

Hòa Bình

117,00

114,00

3,00

40

589

Tuyên Quang

120,00

119,94

0,06

218

0

Thác Bà

58,00

56,29

1,71

118

140,79

Nguồn: Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), hệ thống thông tin vận hành hồ chứa thủy điện, số liệu cập nhật lúc 8h15 ngày 16/11/2026 [3].

Đáng chú ý, lưu lượng nước về hồ Sơn La và Hòa Bình lần lượt chỉ đạt 92 m³/s và 40 m³/s tại thời điểm thống kê. Trong khi đó, hồ Hòa Bình đang xả tổng cộng 589 m³/s; hồ Thác Bà xả 140,79 m³/s. Các con số này phản ánh trạng thái vận hành tại thời điểm cập nhật, không nên được hiểu là lưu lượng xả duy trì liên tục trong cả ngày hoặc cả mùa. Việc nhiều hồ chưa đạt mực nước dâng bình thường cho thấy dư địa tích nước trước khi bước vào giai đoạn dòng chảy suy giảm cần được theo dõi sát. Tuy nhiên, mức độ chủ động của từng hồ không chỉ được xác định bằng khoảng cách tới mực nước dâng bình thường. Dung tích hữu ích còn lại, quy trình vận hành liên hồ, yêu cầu cấp nước và diễn biến dòng chảy trong thời gian tới đều có ý nghĩa quyết định.

Các lưu vực miền Trung, Tây Nguyên và Đông Nam Bộ:

Tại miền Trung, Tây Nguyên và Đông Nam Bộ, tình hình giữa các hồ cũng không đồng nhất. Số liệu vận hành ngày 16/11 cho thấy một số hồ vẫn có lượng nước về đáng kể, nhưng đồng thời đang phải xả nước qua tua bin, hoặc tràn để đáp ứng yêu cầu vận hành.

Trên lưu vực sông Cả, hồ Bản Vẽ đã triển khai phương án tích nước từ giữa tháng 10. Công ty Thủy điện Bản Vẽ cho biết đã chủ động tích nước từ ngày 14/10 nhằm chuẩn bị nguồn nước phục vụ mùa khô năm 2027 [4]. Tuy nhiên, việc tích nước cần được xem xét cùng diễn biến dòng chảy, yêu cầu cấp nước hạ du và khả năng xuất hiện các đợt mưa lớn cuối mùa.

Tại khu vực Nam Trung Bộ, hồ Sông Tranh 2 ghi nhận lưu lượng nước về 227,96 m³/s, tổng lượng xả 278,88 m³/s; trong đó 78,88 m³/s qua tràn và 200 m³/s qua nhà máy. Hồ Sông Ba Hạ có lượng nước về 282 m³/s, tổng lượng xả 464 m³/s, gồm 78 m³/s qua tràn và 386 m³/s qua nhà máy.

Số liệu trên cho thấy yêu cầu điều tiết hồ vẫn được đặt ra trong giai đoạn cuối mùa mưa; đồng thời nhắc lại rằng: Lưu lượng xả tại một thời điểm không thể dùng riêng lẻ để đánh giá lượng nước còn có thể dành cho phát điện.

Ở Tây Nguyên, tình hình vận hành giữa các hồ thuộc hệ thống Sê San và Srêpốk có sự khác biệt. Tại thời điểm cập nhật, hồ Ialy xả 491 m³/s; Sê San 3 xả 258 m³/s; Sê San 3A xả 282 m³/s; Sê San 4 xả 100 m³/s. Trên lưu vực Srêpốk, Buôn Kuốp xả 280,34 m³/s, Buôn Tua Srah xả 86 m³/s và Srêpốk 3 xả 356,82 m³/s. Đây là các thông số vận hành tức thời, chưa phản ánh đầy đủ khả năng duy trì sản lượng của từng nhà máy trong các tháng cuối mùa khô.

Tại Đông Nam Bộ, hồ Trị An có mực nước 61,73 m, thấp hơn mực nước dâng bình thường 0,27 m; lượng nước về đạt 600 m³/s và tổng lượng xả 550 m³/s. Hồ Thác Mơ có mực nước 217,98 m, lượng nước về 132,5 m³/s và tổng lượng xả 162 m³/s.

Nhìn chung, nguồn nước giữa các lưu vực đang có sự phân hóa. Một số hồ vẫn có khả năng tiếp tục bổ sung nước, trong khi nhiều hồ đã ghi nhận lượng nước về thấp, hoặc đang ở dưới mực nước dâng bình thường. Vì vậy, tỷ lệ tích nước bình quân không thể đại diện đầy đủ cho khả năng phát điện của toàn bộ hệ thống thủy điện. Việc đánh giá cần đi sâu hơn vào từng lưu vực, dung tích hữu ích và lượng nước có thể huy động sau khi đã tính đến các yêu cầu sử dụng nước khác.

El Niño và nguy cơ thiếu hụt dòng chảy mùa khô:

Theo bản tin dự báo khí hậu mùa của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia: El Niño có xác suất 96% duy trì cường độ rất mạnh trong giai đoạn tháng 11/2026 đến tháng 1/2027. Từ tháng 2 đến tháng 4/2027, hiện tượng này được dự báo tiếp tục duy trì nhưng có xu hướng suy yếu [5].

Dự báo lượng mưa cho thấy sự khác biệt đáng kể giữa các khu vực. Bắc Bộ có khả năng mưa cao hơn trung bình nhiều năm trong tháng 11, trong khi Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ có xu hướng thiếu hụt mưa trong những tháng tiếp theo.

Bảng 2. Xu thế lượng mưa dự báo từ tháng 11/2026 đến tháng 4/2027:

Thời gian

Xu thế lượng mưa so với trung bình nhiều năm

Tháng 11/2026

Bắc Bộ cao hơn 15-30%; Trung Bộ thấp hơn 20-40%; Nam Bộ xấp xỉ trung bình

Tháng 12/2026

Quảng Trị đến Huế thấp hơn 20-40 mm; Duyên hải Nam Trung Bộ thấp hơn 50-100 mm; Tây Nguyên và Nam Bộ thấp hơn 10-20 mm

Tháng 1/2027

Các khu vực từ Trung Bộ trở vào phía Nam thấp hơn 10-30 mm; Tây Nguyên và Nam Bộ phổ biến ít mưa

Tháng 2-3/2027

Trung Bộ và Nam Bộ thấp hơn 10-20 mm

Tháng 4/2027

Bắc Bộ thấp hơn 10-20 mm; Trung Bộ và Nam Bộ thấp hơn 20-40 mm

Nguồn: Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia [5].

Theo thông tin từ Đài Khí tượng Thủy văn Nam Bộ, mùa mưa tại khu vực này có thể kết thúc trong nửa đầu tháng 11, sớm hơn khoảng nửa tháng. Trong tháng 10, nhiệt độ tại TP. Hồ Chí Minh và nhiều địa phương Nam Bộ đã cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5-1,3°C; một số nơi ghi nhận mức 35-36°C. Dự báo trong tháng 11, nền nhiệt tiếp tục cao hơn trung bình, có thể xuất hiện những ngày nắng nóng cục bộ 34-36°C. Diễn biến này đáng lưu ý đối với cả nguồn nước và nhu cầu điện. Mùa mưa kết thúc sớm có thể rút ngắn thời gian bổ sung nước tại một số lưu vực phía Nam, trong khi nắng nóng kéo dài có khả năng làm tăng nhu cầu điện cho làm mát tại các đô thị và khu vực sản xuất. Nếu hai yếu tố cùng xuất hiện, áp lực đối với hệ thống điện trong những tháng đầu mùa khô có thể tăng lên. Tuy nhiên, mức độ tác động cụ thể vẫn phải được đánh giá trên cơ sở lượng nước về từng lưu vực, tình trạng hồ chứa và diễn biến phụ tải thực tế.

Cục Quản lý Tài nguyên nước cũng đã đưa ra các kịch bản thiếu hụt lượng mưa và dòng chảy mùa cạn 2026-2027, với mức thiếu hụt khoảng 10-20% trong kịch bản rủi ro cao và 20-40% trong kịch bản rủi ro rất cao, tập trung tại Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ [6].

Dự báo trên cho thấy nguy cơ thiếu nước không phân bố đồng đều giữa các vùng. Các hồ thủy điện ở miền Bắc vẫn có cơ hội bổ sung nước nếu mưa cuối mùa thuận lợi, trong khi một số lưu vực miền Trung và phía Nam có thể bước vào thời kỳ dòng chảy suy giảm sớm hơn. Dù vậy, El Niño không đồng nghĩa với việc mọi lưu vực đều thiếu mưa, cũng không loại trừ nguy cơ xuất hiện mưa lớn, lũ trong những thời điểm cụ thể. Việc tích nước vì thế vẫn phải gắn với dự báo khí tượng thủy văn ngắn hạn, bảo đảm an toàn hồ đập và yêu cầu cấp nước hạ du. Trọng tâm là cập nhật thường xuyên diễn biến nguồn nước, thay vì dựa vào một kịch bản khí hậu cố định.

Khả năng huy động thủy điện: Sản lượng và giá trị điều chỉnh công suất:

Hiện chưa có đủ dữ liệu công khai để xác định chính xác điện lượng thủy điện có thể huy động theo từng tháng trong mùa khô 2026-2027. Vì vậy, việc đưa ra một con số dự báo sản lượng cho toàn hệ thống ở thời điểm này sẽ thiếu cơ sở kiểm chứng. Tuy nhiên, số liệu vận hành thực tế cho thấy thủy điện vẫn đảm nhiệm đồng thời hai vai trò: Cung cấp điện năng và điều chỉnh công suất theo biến động phụ tải.

Ngày 30/10/2026, sản lượng điện toàn hệ thống đạt khoảng 1.020,5 triệu kWh; trong đó thủy điện đóng góp 243,2 triệu kWh, tương đương 23,8%. Nhiệt điện than đạt 504 triệu kWh, tua bin khí đạt 119,4 triệu kWh và điện nhập khẩu đạt 48 triệu kWh [7]. Trong ngày này, công suất thủy điện huy động vào giờ cao điểm tối đạt khoảng 11.421 MW, trong khi tại thời điểm thấp điểm trưa chỉ khoảng 7.127 MW.

Chênh lệch trên 4.200 MW cho thấy thủy điện không chỉ đóng góp sản lượng điện năng, mà còn có khả năng điều chỉnh công suất theo biến động phụ tải, hỗ trợ hệ thống trong thời điểm điện mặt trời suy giảm vào cuối ngày [7]. Đặc điểm này có ý nghĩa đáng kể khi tỷ trọng nguồn năng lượng tái tạo biến đổi tăng lên. Trong những giờ có bức xạ mặt trời thuận lợi, nhu cầu huy động thủy điện có thể thấp hơn; đến chiều tối, khi sản lượng điện mặt trời giảm nhanh và phụ tải vẫn ở mức cao, thủy điện có thể tăng công suất nếu điều kiện hồ chứa và tổ máy cho phép.

Khả năng điều chỉnh này là một giá trị vận hành quan trọng, bên cạnh sản lượng điện năng tính theo kWh. Tuy nhiên, khả năng tăng công suất trong một số giờ không đồng nghĩa với việc có thể duy trì mức phát cao trong nhiều ngày liên tiếp. Khi lượng nước dự trữ hạn chế, việc huy động thủy điện cần được tính toán giữa yêu cầu đáp ứng công suất đỉnh, sản lượng điện trong cả mùa khô và các nhu cầu sử dụng nước khác. Đây cũng là lý do cần phân biệt rõ công suất khả dụng tại một thời điểm với điện lượng có thể huy động trong một khoảng thời gian dài hơn. Nếu sản lượng thủy điện suy giảm trong mùa khô, nhiệt điện và các nguồn khác sẽ phải tăng huy động thay thế. Khả năng bù đắp thực tế phụ thuộc vào nhiên liệu, tình trạng tổ máy, công suất truyền tải và thời điểm phụ tải tăng cao.

Dư địa từ các nguồn điện khác:

Nhiệt điện than và khí:

Nhiệt điện than tiếp tục là nguồn chủ lực về sản lượng. Trong 9 tháng đầu năm 2026, các nhà máy thuộc EVN đã được cung cấp 19,48 triệu tấn than; nhu cầu than trong ba tháng cuối năm khoảng 9,68 triệu tấn. Riêng các nhà máy thuộc EVNGENCO1 dự kiến sản xuất 32,68 tỷ kWh trong năm 2027, với nhu cầu than khoảng 14,75 triệu tấn [8]. Khả năng huy động thực tế vẫn phụ thuộc tiến độ cung cấp than, tồn kho, chất lượng nhiên liệu và tình trạng thiết bị. Trong những đợt nắng nóng kéo dài, nhiệt độ nước làm mát tăng cũng có thể ảnh hưởng đến công suất khả dụng của một số nhà máy. Do đó, việc chuẩn bị nhiên liệu và bố trí lịch sửa chữa tổ máy có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng duy trì sản lượng trong mùa khô.

Đối với nhiệt điện khí, nguồn khí nội địa khu vực Đông Nam Bộ đang suy giảm. Năm 2027, lượng khí nội địa dự kiến cung cấp cho các nhà máy Phú Mỹ khoảng 3,32 tỷ m³, trong khi nhu cầu khí của khu vực có thể đạt 6,3-7,5 tỷ m³. EVNGENCO3 dự kiến sản xuất khoảng 12,747 tỷ kWh tại Phú Mỹ trong năm 2027, trong đó sản lượng mùa khô khoảng 8,453 tỷ kWh [9].

Khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) nhập khẩu có thể bổ sung một phần lượng khí thiếu hụt, nhưng sản lượng huy động còn phụ thuộc nguồn cung, giá nhiên liệu, khả năng tiếp nhận và các điều kiện hợp đồng. Vì vậy, kế hoạch sản xuất điện cần gắn với khả năng cung cấp nhiên liệu thực tế, không chỉ căn cứ vào công suất thiết kế của nhà máy.

Điện nhập khẩu và khả năng truyền tải:

Trong 9 tháng đầu năm 2026, điện nhập khẩu đạt khoảng 10,3 tỷ kWh, chiếm 3,9% tổng sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu [10]. Nguồn điện này có thể hỗ trợ giảm áp lực cho hệ thống trong những thời điểm nguồn trong nước gặp khó khăn, nhưng khả năng khai thác còn phụ thuộc hợp đồng mua bán, năng lực cung cấp của đối tác và giới hạn truyền tải. Sản lượng điện truyền tải trong chín tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 213,98 tỷ kWh, tăng 10,75% so với cùng kỳ [10]. Khả năng truyền tải liên miền vì vậy có ý nghĩa quan trọng trong việc khai thác nguồn điện còn dư ở khu vực này để hỗ trợ khu vực khác. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc tiến độ các công trình lưới điện và khả năng giải tỏa công suất tại những điểm nghẽn.

Lưu trữ và quản lý nhu cầu điện:

Hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) có thể hỗ trợ hấp thụ điện vào thời điểm phụ tải thấp và phát lại trong giờ cao điểm, qua đó giảm áp lực công suất tức thời. Tuy nhiên, BESS không tạo ra nguồn năng lượng sơ cấp mới và khó thay thế lượng điện thiếu hụt kéo dài nhiều ngày, hoặc nhiều tháng. Giá trị chính của nguồn lưu trữ trong bối cảnh này là hỗ trợ cân bằng phụ tải, tăng tính linh hoạt và khai thác hiệu quả hơn các nguồn điện biến đổi.

Tiết kiệm điện và điều chỉnh phụ tải cũng là dư địa đáng chú ý. Các chương trình dịch chuyển phụ tải công nghiệp khỏi khung giờ cao điểm có thể giúp giảm công suất đỉnh, nhất là trong những ngày nắng nóng. Hiệu quả thực tế phụ thuộc số khách hàng tham gia, mức công suất có thể điều chỉnh và khả năng thực hiện đúng thời điểm hệ thống cần, chứ không chỉ là tổng công suất đăng ký.

Như vậy, hệ thống vẫn có những dư địa nhất định để bù đắp khi khả năng huy động thủy điện suy giảm, nhưng mỗi nguồn đều có giới hạn riêng. Nhiệt điện phụ thuộc nhiên liệu và tình trạng tổ máy; điện nhập khẩu phụ thuộc khả năng cung cấp và truyền tải; BESS chủ yếu hỗ trợ cân bằng công suất trong thời gian nhất định; còn quản lý nhu cầu cần sự tham gia thực chất của khách hàng. Việc phối hợp đồng bộ các nguồn, lưới điện và quản lý phụ tải sẽ quyết định mức độ chủ động trong mùa khô tới.

Từ cảnh báo nguồn nước, đến phương án bảo đảm điện:

Chỉ thị số 39/CT-TTg ngày 30/10/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường chủ động phòng, chống và ứng phó với các loại hình thiên tai do ảnh hưởng của El Niño năm 2026-2027 nhấn mạnh yêu cầu chuẩn bị sớm, vận hành hồ chứa linh hoạt, bảo đảm an toàn công trình và đáp ứng nhu cầu sử dụng nước mùa khô [11]. Đối với lĩnh vực điện lực, những yêu cầu này có thể được cụ thể hóa thông qua một số nội dung phối hợp sau:

Thứ nhất: Tăng cường chia sẻ dữ liệu hồ chứa.

EVN, NSMO và cơ quan quản lý tài nguyên nước có thể phối hợp cập nhật thường xuyên mực nước, dung tích hữu ích, lưu lượng nước về, lưu lượng qua tua bin, xả tràn và nhu cầu cấp nước hạ du. Dữ liệu thống nhất sẽ giúp đánh giá sát hơn lượng nước thực tế có thể dành cho phát điện; đồng thời hạn chế tình trạng mỗi đơn vị sử dụng một bộ số liệu khác nhau khi xây dựng phương án vận hành.

Thứ hai: Cập nhật các kịch bản thủy văn và điện lượng.

Việc xây dựng các kịch bản thuận lợi, cơ sở và bất lợi theo từng lưu vực, từng tháng sẽ giúp cơ quan điều hành chủ động hơn trong cân đối nguồn điện. Các kịch bản nên được cập nhật khi có thông tin mới về lượng mưa, dòng chảy và tình trạng hồ chứa, nhất là trong giai đoạn phụ tải tăng cao.

Thứ ba: Phối hợp lịch vận hành các hồ thủy điện và nguồn điện.

Phương án phát điện từ nguồn thủy điện cần được tính toán cùng khả năng huy động nhiệt điện, điện nhập khẩu và năng lượng tái tạo, nhằm sử dụng hiệu quả lượng nước dự trữ; đồng thời bảo đảm cấp nước hạ du và an toàn công trình. Việc lựa chọn thời điểm huy động thủy điện cần tính đến cả giá trị sản lượng và khả năng điều chỉnh công suất cho hệ thống.

Thứ tư: Theo dõi sát khả năng cung cấp nhiên liệu và tình trạng tổ máy.

Kế hoạch cung cấp than, khí trong nước, LNG nhập khẩu và lịch sửa chữa các nhà máy nhiệt điện nên được cập nhật theo diễn biến phụ tải. Việc phối hợp giữa đơn vị phát điện, đơn vị cung cấp nhiên liệu và cơ quan điều hành hệ thống sẽ góp phần hạn chế nguy cơ nhiều tổ máy cùng suy giảm công suất khả dụng trong thời kỳ căng thẳng.

Thứ năm: Phát huy vai trò của truyền tải và quản lý nhu cầu.

Tiến độ các công trình lưới điện trọng điểm, khả năng huy động BESS, dịch chuyển phụ tải và tiết kiệm điện sẽ góp phần giảm áp lực công suất trong những giờ cao điểm. Các chương trình điều chỉnh phụ tải nên được đánh giá bằng công suất thực tế có thể huy động, thời gian duy trì và mức độ đáp ứng của khách hàng.

Kết luận:

Số liệu cập nhật đến ngày 16/11/2026 cho thấy mực nước tại nhiều hồ thủy điện lớn vẫn thấp hơn mực nước dâng bình thường. El Niño được dự báo tiếp tục duy trì trong những tháng đầu năm 2027, làm tăng nguy cơ thiếu hụt dòng chảy tại một số lưu vực, nhất là miền Trung, Tây Nguyên và Nam Bộ. Mùa mưa tại Nam Bộ có khả năng kết thúc sớm, trong khi nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm có thể làm gia tăng nhu cầu điện.

Tuy nhiên, những dấu hiệu trên chưa đủ cơ sở để xác định chính xác mức suy giảm điện lượng thủy điện theo từng tháng, cũng như kết luận hệ thống điện quốc gia chắc chắn thiếu điện. Khả năng bảo đảm cung ứng còn phụ thuộc diễn biến thủy văn từng lưu vực, dung tích hữu ích của hồ chứa, mức độ sẵn sàng của nhiệt điện, nguồn cung nhiên liệu, điện nhập khẩu, năng lực truyền tải và hiệu quả quản lý nhu cầu.

Điều đáng quan tâm lúc này là chuyển các cảnh báo khí hậu và thủy văn thành phương án vận hành có dữ liệu kiểm chứng, được cập nhật thường xuyên. Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý tài nguyên nước, đơn vị quản lý hồ chứa và cơ quan điều hành hệ thống điện sẽ giúp sử dụng hợp lý nguồn nước, chủ động huy động các nguồn thay thế và hạn chế rủi ro trong mùa khô 2026-2027. Mục tiêu không chỉ là bảo đảm đủ điện, mà còn phải hài hòa với yêu cầu cấp nước, an toàn hồ đập và lợi ích của người dân vùng hạ du./.

TS. NGUYỄN HUY HOẠCH - HỘI ĐỒNG KHOA HỌC TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM


Tài liệu tham khảo:

[1] Tạp chí Năng lượng Việt Nam: “El Niño 2026–2027 với cường độ rất mạnh và bài toán tích nước chủ động, xả an toàn, phát điện có chọn lọc”, ngày 24/8/2026; “Sau mưa tháng 9/2026, tích nước thế nào để chủ động nguồn điện cho mùa khô năm 2027?”, ngày 18/9/2026; “Khi dự báo thời tiết trở thành dữ liệu của hệ thống điện Việt Nam”, ngày 14/10/2026.

[2] Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN): “Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì họp tăng cường phối hợp công tác vì mục tiêu bảo đảm cung ứng điện 2027”, ngày 29/10/2026.

[3] Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN): “Mực nước các hồ thủy điện”, hệ thống thông tin vận hành hồ chứa thủy điện, dữ liệu cập nhật lúc 8h15 ngày 16/11/2026. Trang thông tin điện tử EVN: https://www.evn.com.vn.

[4] Công ty Thủy điện Bản Vẽ: “Thủy điện Bản Vẽ chủ động tích nước sớm, sẵn sàng ứng phó với El Niño”, ngày 29/10/2026.

[5] Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia: “Bản tin dự báo, cảnh báo khí hậu thời hạn mùa trên phạm vi toàn quốc từ tháng 11/2026 đến tháng 4/2027”, tháng 10/2026.

[6] Cục Quản lý Tài nguyên nước: “Chủ động từ sớm, từ xa, không chờ mùa khô mới chống hạn”, tháng 10/2026.

[7] Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO): “Thông tin chung về vận hành hệ thống điện Quốc gia ngày 30/10/2026”, công bố ngày 31/10/2026.

[8] Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN): “EVN yêu cầu EVNGENCO1 chủ động chuẩn bị các điều kiện bảo đảm điện mùa khô 2027”, ngày 15/10/2026.

[9] Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN): “EVNGENCO3 tập trung các phương án bổ sung khí LNG, bảo đảm nhiên liệu sản xuất điện”, ngày 14/10/2026; “EVNGENCO3 tập trung nguồn lực, sẵn sàng bảo đảm cung ứng điện mùa khô năm 2027”, ngày 15/10/2026.

[10] Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN): “Tình hình hoạt động tháng 9 năm 2026; nhiệm vụ trọng tâm 3 tháng cuối năm 2026”, ngày 6/10/2026.

[11] Thủ tướng Chính phủ: Chỉ thị số 39/CT-TTg ngày 30/10/2026 về tăng cường chủ động phòng, chống, ứng phó với các loại hình thiên tai do ảnh hưởng của El Niño năm 2026-2027.

Có thể bạn quan tâm

Các bài đã đăng

[Xem thêm]
Phiên bản di động