Phát triển điện mặt trời để giảm nguy cơ thiếu điện năm 2027 và những mái nhà cần ưu tiên đầu tư

Cung ứng điện năm 2027-2028 - Nhìn từ kết luận Hội nghị của Bộ Công Thương (ngày 7/11/2026) Năm 2026, hệ thống điện cơ bản đáp ứng được nhu cầu, dù phụ tải tăng cao trong bối cảnh thời tiết cực đoan và nguồn cung nhiên liệu có những thời điểm gặp khó khăn. Tuy nhiên, những cảnh báo về tiến độ nguồn điện, khả năng cung ứng nhiên liệu, thủy văn bất lợi và áp lực phụ tải cho thấy năm 2027 sẽ khó khăn hơn. Những kết luận tại Hội nghị về phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia và bảo đảm cung ứng điện năm 2027-2028 ngày 7/11/2026 của Bộ Công Thương vì vậy cần được nhìn nhận không chỉ như yêu cầu điều hành trước mắt, mà còn là phép thử đối với năng lực tổ chức thực hiện của toàn ngành điện.

Điện mặt trời mái nhà - Nguồn bổ sung cần được khai thác trong năm 2027:

Bảo đảm cung ứng điện năm 2027 đang đặt ra nhiều thách thức. Nhu cầu điện tiếp tục tăng cao, trong khi một số dự án nguồn điện quy mô lớn chưa thể vận hành theo tiến độ dự kiến. Trong bối cảnh diễn biến thủy văn bất lợi, nguy cơ El Niño kéo dài đến giữa năm 2027 và những biến động của thị trường nhiên liệu có thể làm gia tăng áp lực cung cấp điện, nhất là tại miền Bắc.

Tại Hội nghị về phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia và công tác bảo đảm cung ứng điện năm 2027-2028 ngày 7/11/2026, Bộ Công Thương và Công ty Vận hành Hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO) tiếp tục cảnh báo khó khăn trong cân đối cung - cầu điện. Nhu cầu điện được dự báo tăng khoảng 10% trên nền cao của năm 2026, trong khi một số nguồn điện nền cần thêm thời gian để hoàn thành đầu tư. Rủi ro thủy văn và nguồn cung nhiên liệu cũng được tính đến trong các kịch bản vận hành [1].

Trong bối cảnh đó, bên cạnh việc đẩy nhanh các dự án nguồn và lưới điện, duy trì khả dụng các nhà máy hiện hữu, bảo đảm nhiên liệu và điều tiết hợp lý các hồ thủy điện, việc huy động những nguồn điện có thể triển khai nhanh là hướng bổ sung thiết thực. Điện mặt trời mái nhà (tự sản xuất, tự tiêu thụ) có lợi thế là tận dụng diện tích mái của công trình hiện hữu, không phải giải phóng mặt bằng và có thể triển khai theo từng cơ sở. Nếu được lắp đặt tại nơi có nhu cầu sử dụng phù hợp, nguồn điện này giúp giảm lượng điện phải nhận từ hệ thống quốc gia trong những giờ ban ngày.

Định hướng này cũng đã được Chính phủ đặt ra. Tại Công văn số 10790/VPCP-CN ngày 22/10/2026 về tập trung triển khai các giải pháp bảo đảm cung ứng điện giai đoạn 2027-2030, Văn phòng Chính phủ truyền đạt yêu cầu của Thủ tướng về triển khai đồng bộ các giải pháp, xác định rõ nhiệm vụ và trách nhiệm của từng bộ, ngành, địa phương, không để xảy ra thiếu điện trong bất cứ tình huống nào [2]. Tuy nhiên, điện mặt trời mái nhà không thể thay thế tương ứng cho công suất nhiệt điện, thủy điện, hoặc các nguồn điện nền. Nguồn điện này phụ thuộc vào thời điểm phát điện, khả năng tiêu thụ tại chỗ và mức độ phù hợp với biểu đồ phụ tải.

Tốc độ phát triển đã có chuyển biến, nhưng khoảng cách với nhu cầu năm 2027 còn lớn:

Những số liệu được báo cáo tại Hội nghị ngày 7/11/2026 cho thấy điện mặt trời mái nhà đã có bước phát triển đáng kể trong năm 2026. Theo thống kê của EVN được dẫn tại Hội nghị: Đến hết tháng 8/2026, cả nước có khoảng 134.410 hệ thống điện mặt trời mái nhà, tổng công suất trên 11.450 MWp.

Biểu đồ cơ cấu huy động nguồn và phụ tải hệ thống điện quốc gia ngày 26/5/2026 tại thời điểm ban ngày có sự hỗ trợ của điện mặt trời. (Nguồn: NSMO).

Riêng Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) phát triển thêm khoảng 813 MW trong 10 tháng năm 2026, trong khi công suất lũy kế của các năm trước đó ở mức hơn 330 MW. Tốc độ phát triển điện mặt trời mái nhà tại miền Bắc là tín hiệu đáng chú ý, bởi đây cũng là khu vực đang chịu áp lực lớn về bảo đảm cung ứng điện. Tuy nhiên, cần phân biệt công suất tấm pin tính bằng MWp với công suất AC sau bộ nghịch lưu và công suất phát thực tế tại từng thời điểm. Các đại lượng này không thể sử dụng thay thế cho nhau khi đánh giá khả năng hỗ trợ hệ thống. Một vấn đề đáng quan tâm hơn là khoảng cách giữa chỉ tiêu phát triển và nhu cầu bổ sung nguồn điện.

Theo thông tin được báo cáo tại Hội nghị, chỉ tiêu điện mặt trời mái nhà giao cho các địa phương khoảng 3.256 MW; kế hoạch triển khai trong năm 2027 khoảng 3.000 MW, trong khi nhu cầu bổ sung tối thiểu được nêu trong tính toán của NSMO khoảng 6.000 MW. Nếu kế hoạch 3.000 MW được thực hiện đầy đủ, mức bổ sung vẫn chỉ bằng khoảng một nửa nhu cầu 6.000 MW được nêu ra. Đây là khoảng cách đáng kể, cho thấy việc giao chỉ tiêu là cần thiết, nhưng chưa đủ để bảo đảm mục tiêu cung ứng điện.

Các con số trên cũng cần được hiểu đúng theo phạm vi, thời điểm và cách tính công suất của từng phương án, không mặc nhiên coi là cùng một loại chỉ tiêu. Thời gian chuẩn bị cho mùa khô năm 2027 không còn nhiều, nếu chậm xác định địa điểm, bố trí vốn và giải quyết thủ tục, chỉ tiêu được giao có thể không chuyển hóa kịp thành công suất vận hành thực tế. Do đó, cần theo dõi riêng ba trạng thái: Công suất đăng ký, công suất đã lắp đặt và công suất đã nghiệm thu, đưa vào vận hành.

Đối với mục tiêu bảo đảm điện năm 2027, chỉ công suất thực sự vận hành và có khả năng phát điện trong những khung giờ cần thiết mới tạo ra đóng góp trực tiếp. Tiến độ vì vậy phải được đánh giá theo từng mốc tháng, đặc biệt là thời điểm trước mùa khô, thay vì chỉ tổng hợp kết quả vào cuối năm.

Ưu tiên những mái nhà có phụ tải ban ngày:

Nếu mục tiêu là giảm nguy cơ thiếu điện năm 2027, việc lựa chọn đối tượng phát triển điện mặt trời mái nhà phải căn cứ trước hết vào khả năng sử dụng trực tiếp sản lượng điện, không chỉ dựa trên diện tích mái, hoặc số lượng hệ thống được lắp đặt. Nhóm cần được ưu tiên là các nhà máy, khu công nghiệp, cụm công nghiệp và cơ sở sản xuất. Đây là những nơi thường có diện tích mái lớn, nhu cầu sử dụng điện cao và thời gian hoạt động trùng với thời gian phát điện mặt trời. Những nhà máy vận hành một, hoặc nhiều ca ban ngày, có phụ tải tương đối ổn định, có thể sử dụng trực tiếp phần lớn sản lượng điện mặt trời mái nhà tạo ra. Việc triển khai có thể thực hiện theo từng nhà máy, hoặc theo cụm công nghiệp. Ban quản lý khu công nghiệp phối hợp với doanh nghiệp hạ tầng, các cơ sở sản xuất và đơn vị điện lực rà soát diện tích mái, biểu đồ phụ tải, khả năng chịu lực của công trình và điều kiện đấu nối. Từ đó hình thành danh mục dự án có thể triển khai ngay, thay vì vận động đầu tư dàn trải, nhưng chưa xác định rõ khả năng sử dụng điện.

Nhóm tiếp theo là bệnh viện, cơ sở y tế, trung tâm thương mại, kho lạnh, trung tâm logistics và các công trình dịch vụ có nhu cầu sử dụng điện thường xuyên vào ban ngày. Với bệnh viện, phụ tải hoạt động liên tục tạo điều kiện sử dụng điện mặt trời trong giờ nắng; đồng thời vẫn duy trì nguồn điện từ lưới và các nguồn dự phòng vào ban đêm.

Công sở, trường học và công trình công cộng cũng có tiềm năng, nhưng phải khảo sát phụ tải của từng địa điểm. Chẳng hạn, trường học có thời gian nghỉ hè, cuối tuần; công sở chủ yếu sử dụng điện trong giờ hành chính. Quy mô hệ thống vì vậy phải được tính toán phù hợp, tránh lắp đặt vượt quá nhu cầu tiêu thụ thường xuyên.

Đối với hộ gia đình, nhu cầu sử dụng điện thường tăng vào sáng sớm và buổi tối. Nếu ban ngày không có người ở nhà, không có thiết bị tiêu thụ điện phù hợp, hoặc không đầu tư lưu trữ, một phần sản lượng điện mặt trời mái nhà có thể không được sử dụng trực tiếp. Những hộ có người làm việc tại nhà, sử dụng điều hòa, thiết bị điện, hoặc sạc xe vào ban ngày vẫn có thể khai thác tốt nguồn điện này.

Như vậy, hộ gia đình vẫn là đối tượng cần khuyến khích phát triển, nhưng trong năm 2027, nên ưu tiên cơ sở có phụ tải ban ngày lớn, ổn định và có khả năng đưa hệ thống vào vận hành sớm. Cách phân bổ này giúp chuyển trọng tâm từ số lượng hệ thống sang sản lượng điện tự tiêu thụ và mức giảm công suất nhận từ lưới trong những giờ có ý nghĩa đối với vận hành hệ thống.

Tổ chức đầu tư phù hợp:

Đối với cơ sở có phụ tải ban ngày lớn và ổn định, phương án khả thi nhất là thiết kế công suất điện mặt trời mái nhà phù hợp với nhu cầu tiêu thụ, ưu tiên sử dụng trực tiếp điện phát ra.

Vì vậy, cần tính toán biểu đồ phụ tải theo giờ và quy mô hệ thống trước khi quyết định đầu tư lưu trữ. Hệ thống lưu trữ pin (BESS) phù hợp hơn với những cơ sở có nhu cầu dịch chuyển một phần điện năng từ ban ngày sang buổi tối, có lượng điện dư đáng kể, hoặc có yêu cầu riêng về dự phòng và giảm công suất cực đại. Khi xem xét đầu tư, không chỉ đánh giá công suất sạc, xả tính bằng MW mà còn phải tính dung lượng lưu trữ tính bằng MWh, thời gian sử dụng, hiệu suất và chi phí thay thế thiết bị.

Về tổ chức thực hiện, có thể phân thành hai nhóm dự án. Nhóm thứ nhất là các cơ sở có vốn và năng lực quản lý, chủ động đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà theo nhu cầu phụ tải. Nhóm thứ hai là những cơ sở có mái nhà phù hợp, nhưng hạn chế về vốn, có thể huy động doanh nghiệp dịch vụ năng lượng tham gia đầu tư và vận hành theo hợp đồng phù hợp pháp luật. Cách tiếp cận này tránh tình trạng áp dụng một cấu hình kỹ thuật cho mọi đối tượng. Mỗi dự án cần được lựa chọn theo phụ tải, tỷ lệ tự tiêu thụ, điều kiện đấu nối và hiệu quả kinh tế - kỹ thuật.

Đối với nhiệm vụ năm 2027, ưu tiên những hệ thống có thể triển khai nhanh, sử dụng được phần lớn sản lượng điện và không phụ thuộc vào các hạng mục bổ sung phức tạp.

Tháo gỡ nút thắt vốn bằng tín dụng xanh và mô hình ESCO:

Khả năng tiếp cận vốn là một trong những điều kiện quyết định tốc độ phát triển điện mặt trời mái nhà tại các khu công nghiệp, cơ sở sản xuất và công trình công cộng. Không phải doanh nghiệp nào cũng sẵn sàng sử dụng vốn tự có để đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà (dù hiệu quả tiết kiệm chi phí điện có thể xác định được). Nhiều doanh nghiệp còn phải ưu tiên vốn cho máy móc, dây chuyền sản xuất, nguyên liệu và mở rộng hoạt động kinh doanh.

Vì vậy, nên nghiên cứu chương trình tín dụng xanh dành cho điện mặt trời mái nhà (tự sản xuất, tự tiêu thụ) tại các cơ sở có phụ tải ban ngày cao. Chương trình có thể triển khai thông qua hệ thống ngân hàng thương mại, với sự phối hợp của Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công Thương và Bộ Tài chính. Các khoản vay nên có kỳ hạn phù hợp với thời gian thu hồi vốn, lãi suất hợp lý và quy trình thẩm định rõ ràng. Việc xét duyệt không nên chỉ căn cứ vào công suất đăng ký, mà cần xem xét biểu đồ phụ tải, tỷ lệ sản lượng dự kiến được sử dụng tại chỗ, chất lượng thiết bị, tuổi thọ công trình và khả năng trả nợ của dự án.

Song song với tín dụng, cần cụ thể hóa điều kiện phát triển mô hình công ty dịch vụ năng lượng (ESCO - Energy Service Company). Theo mô hình này, doanh nghiệp ESCO bỏ vốn lắp đặt, vận hành và bảo dưỡng hệ thống điện mặt trời trên mái nhà xưởng; cơ sở sử dụng điện được hưởng lợi từ việc giảm chi phí mua điện theo các điều khoản hợp đồng. Mô hình này giúp doanh nghiệp có mái nhà phù hợp, nhưng hạn chế vốn vẫn có thể sử dụng điện mặt trời mái nhà mà không phải tự bố trí toàn bộ vốn đầu tư ban đầu.

Nhà đầu tư chuyên nghiệp cũng có điều kiện mở rộng quy mô, hình thành thị trường dịch vụ năng lượng. Để thực hiện, cần có hướng dẫn về hợp đồng dịch vụ năng lượng, cách xác định giá trị điện sử dụng, phân chia lợi ích, trách nhiệm bảo dưỡng, bảo hiểm, xử lý sự cố và quyền lợi của các bên khi hợp đồng kết thúc. Những nội dung này phải phù hợp với quy định pháp luật hiện hành, không nên mặc nhiên coi mọi hình thức đầu tư, hoặc cung cấp điện qua mái nhà đều đã có cơ chế áp dụng thống nhất.

Ngoài ra, có thể nghiên cứu hỗ trợ chi phí khảo sát kết cấu mái, tư vấn kỹ thuật ban đầu và các ưu đãi đầu tư phù hợp pháp luật. Trọng tâm của chính sách vốn nên là những dự án có khả năng tạo ra sản lượng điện tự tiêu thụ lớn, thay vì hỗ trợ đồng đều cho mọi hệ thống bất kể hiệu quả.

Nút thắt đặc biệt: Cơ chế đầu tư điện mặt trời trên mái nhà thuộc tài sản công:

Một nguồn lực đáng kể chưa được khai thác tương xứng là mái nhà tại các cơ quan công sở, trường học, bệnh viện và công trình công cộng. Đây là những cơ sở có diện tích mái nhất định, nhu cầu sử dụng điện ban ngày và yêu cầu tiết kiệm chi phí vận hành. Tuy nhiên, phần lớn mái nhà thuộc tài sản công, do cơ quan, đơn vị công lập được giao quản lý, sử dụng.

Ngày 16/9/2026, Bộ Công Thương ban hành Công văn số 7404/BCT-ĐL về chương trình lắp đặt điện mặt trời mái nhà (tự sản xuất, tự tiêu thụ) đối với các tòa nhà cơ quan công sở, trường học và bệnh viện. Văn bản gửi các bộ, cơ quan và địa phương, đặt ra yêu cầu phối hợp triển khai chương trình tại nhóm công trình này [3]. Vấn đề là nếu chỉ yêu cầu các đơn vị công lập tự bố trí ngân sách để đầu tư, tiến độ có thể phụ thuộc vào khả năng cân đối vốn của từng cơ quan, địa phương, trong khi đó, thời gian chuẩn bị cho mùa khô năm 2027 không còn dài.

Vì vậy, một phương án đáng nghiên cứu là huy động doanh nghiệp có năng lực tài chính và chuyên môn tham gia đầu tư hệ thống điện mặt trời trên mái nhà công trình công cộng, cung cấp điện phục vụ hoạt động của chính công trình đó theo một cơ chế hợp đồng phù hợp pháp luật. Cách làm này có thể giảm áp lực bố trí vốn ngân sách; đồng thời tận dụng năng lực đầu tư và vận hành của doanh nghiệp chuyên ngành.

Tuy nhiên, để triển khai, phải làm rõ một số vấn đề: Việc sử dụng mái nhà thuộc tài sản công được thực hiện theo hình thức nào? Cơ quan nào có thẩm quyền quyết định? Việc lựa chọn nhà đầu tư phải tuân thủ quy trình nào? Quyền sở hữu thiết bị, trách nhiệm bảo dưỡng và xử lý tài sản khi hết thời hạn hợp đồng được xác định ra sao? Cơ chế thanh toán và phân chia lợi ích giữa đơn vị quản lý công trình với nhà đầu tư được thực hiện như thế nào? Đây không phải những vấn đề có thể để từng trường học, bệnh viện, hoặc cơ quan hành chính tự tìm cách giải quyết. Nếu thiếu hướng dẫn thống nhất, các đơn vị có thể e ngại rủi ro trong quản lý, sử dụng tài sản công và khó chủ động ký kết hợp đồng (dù nhu cầu đầu tư đã rõ).

Vì vậy, Bộ Công Thương nên phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp và các cơ quan liên quan nghiên cứu, ban hành hướng dẫn thống nhất về mô hình đầu tư điện mặt trời trên mái nhà công trình công cộng. Hướng dẫn cần làm rõ:

1. Thẩm quyền quyết định và trách nhiệm của cơ quan, đơn vị được giao quản lý công trình.

2. Hình thức sử dụng mái nhà, phương thức lựa chọn nhà đầu tư và yêu cầu đối với hợp đồng.

3. Quyền sở hữu, quản lý, bảo dưỡng thiết bị trong thời hạn hợp đồng và phương án xử lý tài sản khi hợp đồng kết thúc.

4. Cách xác định giá trị điện sử dụng, thanh toán và phân chia lợi ích giữa các bên.

5. Trách nhiệm bảo đảm an toàn công trình, phòng cháy chữa cháy, đấu nối và vận hành.

Các hướng dẫn phải phù hợp với pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công, đầu tư, đấu thầu và điện lực, tránh tạo ra một cơ chế riêng thiếu đồng bộ. Đối với những công trình chưa đủ điều kiện áp dụng mô hình doanh nghiệp đầu tư, ngân sách, hoặc nguồn vốn hợp pháp khác vẫn có thể là phương án triển khai. Điểm quan trọng là không nên áp dụng một hình thức đầu tư duy nhất cho tất cả công trình. Cơ sở nào có điều kiện huy động doanh nghiệp thì tạo cơ chế để thực hiện; nơi chưa phù hợp thì xem xét bố trí vốn công. Nếu tháo gỡ được nút thắt này, mái nhà tại công sở, trường học và bệnh viện có thể trở thành địa điểm thu hút đầu tư, góp phần khai thác tài sản hiện có và bổ sung nguồn điện tại chỗ.

Gắn chỉ tiêu phát triển với khả năng tiếp nhận của lưới điện:

Điện mặt trời mái nhà có ưu thế phát điện tại nơi tiêu thụ, nhưng khi công suất lắp đặt tập trung lớn tại một khu vực, nhất là vào thời điểm phụ tải thấp, vẫn có thể phát sinh điện dư, biến động điện áp, hoặc giới hạn kỹ thuật của lưới phân phối. Vì vậy, trước khi quyết định đầu tư, cần khảo sát đồng thời diện tích mái, biểu đồ phụ tải và khả năng tiếp nhận của lưới điện. Các đơn vị điện lực nên chủ động cung cấp thông tin về tình trạng lưới, hướng dẫn yêu cầu kỹ thuật, bảo vệ, đo đếm và đấu nối.

Tại các khu công nghiệp có nhu cầu phát triển lớn, cần phối hợp giữa chủ đầu tư hạ tầng, doanh nghiệp sử dụng điện và đơn vị điện lực ngay từ khâu lập danh mục dự án. NSMO cần cập nhật nguồn điện phân tán đã đưa vào vận hành trong các mô hình tính toán cung - cầu, với thông tin về công suất, khu vực, thời gian phát và khả năng đóng góp theo từng khung giờ. Điều này giúp đánh giá đúng hơn tác động của điện mặt trời mái nhà đối với phương án vận hành, tránh tính toàn bộ công suất lắp đặt như công suất luôn sẵn sàng.

Việc giao chỉ tiêu cho địa phương cũng nên dựa trên nhu cầu phụ tải, tiềm năng mái nhà, khả năng tiếp nhận của lưới và điều kiện thực hiện. Những địa phương có nhiều khu công nghiệp, phụ tải sản xuất lớn và dự án có thể triển khai sớm nên được ưu tiên. Không nên phân bổ đồng đều theo địa giới hành chính mà thiếu căn cứ về hiệu quả sử dụng.

Cùng với chỉ tiêu công suất, cần thiết lập chế độ báo cáo theo các mốc tiến độ: Đăng ký, hoàn thành thủ tục, đang thi công, nghiệm thu và vận hành. Kết quả cuối cùng nên phản ánh cả sản lượng điện tự tiêu thụ và mức giảm công suất nhận từ lưới vào các khung giờ có ý nghĩa đối với hệ thống. Đây là cách hạn chế tình trạng chạy theo công suất lắp đặt, nhưng hiệu quả khai thác thấp.

Điện mặt trời mái nhà là một phần của phương án bảo đảm điện:

Điện mặt trời mái nhà có lợi thế về thời gian đầu tư, tận dụng công trình hiện hữu và cung cấp điện trực tiếp cho phụ tải tại chỗ. Trong bối cảnh một số dự án nguồn điện lớn chưa thể vận hành đúng tiến độ, việc khai thác nguồn lực từ các mái nhà là hướng đi có ý nghĩa thực tế. Tuy nhiên, không thể hiểu rằng, lắp đặt thêm 6.000 MW điện mặt trời mái nhà sẽ giải quyết tương ứng 6.000 MW công suất thiếu hụt của hệ thống. Khả năng đóng góp phụ thuộc thời tiết, vị trí, đặc điểm phụ tải, giới hạn lưới điện và công suất phát thực tế tại từng thời điểm. Khi phụ tải tăng cao vào buổi tối, điện mặt trời mái nhà không còn khả năng đóng góp trực tiếp, nếu không có hệ thống lưu trữ. BESS vì vậy nên được đầu tư tại những nơi có nhu cầu dịch chuyển điện năng sang buổi tối, có lượng điện dư đáng kể, hoặc yêu cầu riêng về dự phòng, nhưng không nên trở thành điều kiện bắt buộc đối với mọi hệ thống, nhất là những cơ sở có thể sử dụng trực tiếp phần lớn sản lượng điện mặt trời mái nhà vào ban ngày.

Quan trọng hơn, phát triển điện mặt trời mái nhà không được làm giảm sự tập trung chỉ đạo đối với các dự án nguồn điện nền đang chậm tiến độ. Đây vẫn là những nguồn lực có vai trò quyết định đối với khả năng cung cấp điện liên tục trong mọi điều kiện thời tiết và các khung giờ phụ tải cao.

Do đó, điện mặt trời mái nhà phải được đặt trong tổng thể các giải pháp bảo đảm cung ứng điện năm 2027: Tích nước thủy điện, duy trì khả dụng các nhà máy nhiệt điện, bảo đảm nhiên liệu, đẩy nhanh các công trình nguồn, lưới, tăng cường nhập khẩu điện, quản lý nhu cầu và điều chỉnh phụ tải. Mỗi giải pháp có vai trò riêng; không thể dùng một nguồn bổ sung để thay thế trách nhiệm triển khai các nguồn điện chủ lực.

Kết luận:

Điện mặt trời mái nhà có thể góp phần giảm áp lực cung ứng điện năm 2027, nhưng hiệu quả trước hết phụ thuộc vào khả năng sử dụng trực tiếp sản lượng điện ban ngày tại những cơ sở có phụ tải phù hợp. Vì vậy, trọng tâm triển khai điện mặt trời mái nhà nên chuyển sang các nhà máy, khu công nghiệp, cụm công nghiệp, bệnh viện, cơ sở thương mại và công trình công cộng có nhu cầu sử dụng điện ban ngày lớn.

Cùng với đó, tín dụng xanh và mô hình ESCO cần được cụ thể hóa để doanh nghiệp có thể đầu tư nhanh mà không phải tự bố trí toàn bộ vốn ban đầu.

Đặc biệt, cần sớm có hướng dẫn pháp lý thống nhất về huy động doanh nghiệp đầu tư điện mặt trời trên mái nhà thuộc tài sản công. Nếu không tháo gỡ vấn đề này, một nguồn lực mái nhà đáng kể tại công sở, trường học và bệnh viện có thể vẫn chưa được khai thác.

Trong thời gian chuẩn bị cho năm 2027 không còn nhiều, chính sách nên tập trung vào các dự án có thể triển khai sớm, phụ tải phù hợp, tỷ lệ tự tiêu thụ cao và lưới điện có khả năng tiếp nhận. Không nên chạy theo chỉ tiêu công suất bằng mọi giá, cũng không nên áp dụng một mô hình đầu tư, hoặc cấu hình kỹ thuật cho tất cả đối tượng.

Muốn điện mặt trời mái nhà thực sự góp phần giảm nguy cơ thiếu điện, phải phát triển đúng nơi có nhu cầu sử dụng điện vào ban ngày, huy động đúng nguồn vốn và tháo gỡ đúng những rào cản pháp lý đang cản trở đầu tư./.

TS. NGUYỄN HUY HOẠCH - HỘI ĐỒNG KHOA HỌC TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM

Tài liệu tham khảo:

1. Viện Năng lượng (7/11/2026): “Hội nghị về phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia và công tác bảo đảm cung ứng điện năm 2027-2028”.

2. Văn phòng Chính phủ (22/10/2026): Công văn số 10790/VPCP-CN về việc tập trung triển khai ngay các giải pháp bảo đảm cung ứng điện giai đoạn 2027-2030.

3. Bộ Công Thương (16/9/2026): Công văn số 7404/BCT-ĐL về chương trình lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ đối với các tòa nhà cơ quan công sở, trường học, bệnh viện.

4. Chính phủ (3/3/2025): Nghị định số 58/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Điện lực về phát triển điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới.

5. Thủ tướng Chính phủ (30/3/2026): Chỉ thị số 10/CT-TTg về tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà.