Lai Châu phát huy tiềm năng thủy điện, đồng hành cùng ngành điện bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia
08:16 | 20/11/2026
Số liệu cập nhật đến ngày 16/11/2026 cho thấy mực nước tại nhiều hồ thủy điện lớn vẫn thấp hơn mực nước dâng bình thường, trong khi El Niño được dự báo tiếp tục duy trì trong những tháng đầu năm 2027. Nguy cơ thiếu hụt dòng chảy có thể ảnh hưởng đến khả năng phát điện mùa khô, nhất là tại một số lưu vực miền Trung, Tây Nguyên và Nam Bộ. Tuy nhiên, mức độ tác động còn phụ thuộc diễn biến thủy văn, yêu cầu sử dụng nước và khả năng phối hợp các nguồn điện trong hệ thống. |
Phát huy lợi thế thủy điện, tăng cường phối hợp vận hành nguồn điện:
Lai Châu là một trong những địa phương có tiềm năng thủy điện lớn tại khu vực Tây Bắc. Hiện nay, toàn tỉnh có 73 nhà máy thủy điện đã đi vào vận hành, với tổng công suất 3.268,4 MW. Trong đó, nổi bật là Nhà máy Thủy điện Lai Châu (1.200 MW), Nhà máy Thủy điện Huội Quảng (520 MW) và Nhà máy Thủy điện Bản Chát (220 MW).
Không chỉ đóng góp nguồn điện quan trọng cho hệ thống điện quốc gia, các nhà máy thủy điện trên địa bàn còn góp phần phát huy tiềm năng tài nguyên, thúc đẩy phát triển kinh tế và nâng cao giá trị sản xuất công nghiệp của địa phương.
Trong bối cảnh nhu cầu điện của khu vực miền Bắc tiếp tục tăng cao, đặc biệt trong những tháng mùa hè, việc khai thác hiệu quả các nguồn thủy điện và tăng cường phối hợp vận hành giữa các đơn vị càng có ý nghĩa thiết thực.
Riêng trong các đợt cao điểm nắng nóng năm 2026, các nhà máy thủy điện nhỏ tại Lai Châu đã tích cực phối hợp với ngành điện trong công tác huy động nguồn, điều chỉnh thời gian phát điện và hỗ trợ hệ thống. Có 43/64 nhà máy tham gia dịch chuyển giờ phát, với tổng công suất hỗ trợ hệ thống lớn nhất đạt 555,8 MW, tương đương 27,8% công suất huy động thủy điện nhỏ toàn miền Bắc.
Kết quả này cho thấy vai trò của công tác phối hợp giữa các chủ đầu tư, đơn vị điều độ và ngành điện trong việc nâng cao hiệu quả khai thác nguồn điện, góp phần bảo đảm vận hành hệ thống điện an toàn, ổn định.
Chia sẻ về công tác vận hành, ông Nguyễn Tất Toàn - Giám đốc Nhà máy Thủy điện Suối Lĩnh nhấn mạnh vai trò của việc chủ động phối hợp giữa các nhà máy thủy điện với đơn vị điều độ và các đơn vị quản lý lưới điện. Theo ông Toàn: Để khai thác hiệu quả nguồn nước và đáp ứng yêu cầu huy động của hệ thống, các nhà máy cần thường xuyên cập nhật tình hình thủy văn, xây dựng phương án vận hành phù hợp, đồng thời duy trì trạng thái kỹ thuật tốt của các tổ máy. Việc trao đổi thông tin kịp thời, thực hiện nghiêm phương thức điều độ và chủ động xử lý các tình huống phát sinh có ý nghĩa quan trọng trong bảo đảm an toàn vận hành, nâng cao hiệu quả phát điện và đóng góp ổn định nguồn điện cho hệ thống.
Từ thực tiễn quản lý vận hành, ông Phạm Văn Sỹ - Giám đốc Nhà máy Thủy điện Pa Tần 1 và Pa Tần 2 cho rằng: Việc nâng cao hiệu quả khai thác nguồn điện phải gắn liền với công tác quản lý kỹ thuật, kiểm tra, bảo dưỡng thiết bị và chủ động phối hợp điều độ. Trong đó, việc bố trí kế hoạch sửa chữa, bảo dưỡng hợp lý, hạn chế thời gian dừng máy và duy trì độ sẵn sàng của các tổ máy là những yếu tố quan trọng. Đặc biệt, trong những thời điểm nhu cầu phụ tải tăng cao, sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà máy với các đơn vị liên quan sẽ góp phần nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu huy động nguồn, đồng thời bảo đảm vận hành an toàn, hiệu quả.
Ở góc độ khai thác và sử dụng hiệu quả tài nguyên nước, ông Nguyễn Hồng Dương - Giám đốc Nhà máy Thủy điện Mường Mít chia sẻ: Công tác vận hành thủy điện đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa yêu cầu phát điện, bảo đảm an toàn công trình và tuân thủ quy trình vận hành hồ chứa. Trước những biến động của điều kiện thời tiết, thủy văn, nhà máy cần chủ động theo dõi, dự báo nguồn nước, phối hợp với các cấp điều độ để xây dựng phương án phát điện phù hợp. Ông Dương cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc tăng cường trao đổi thông tin, phối hợp xử lý các khó khăn trong quá trình vận hành nhằm khai thác hiệu quả nguồn năng lượng, bảo đảm an toàn công trình và đóng góp tích cực cho hệ thống điện.
Từ thực tiễn hoạt động của các nhà máy thủy điện, có thể thấy việc khai thác hiệu quả nguồn năng lượng không chỉ phụ thuộc vào năng lực vận hành của từng đơn vị mà còn đòi hỏi sự kết nối, chia sẻ thông tin và phối hợp chặt chẽ trong toàn hệ thống. Đây là nền tảng quan trọng để phát huy tối đa lợi thế nguồn năng lượng của Lai Châu, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Đồng bộ phát triển nguồn và lưới điện, tạo động lực tăng trưởng kinh tế:
Cùng với khai thác hiệu quả các nguồn điện hiện hữu, yêu cầu phát triển đồng bộ hạ tầng lưới điện đang trở thành nhiệm vụ cấp thiết đối với Lai Châu. Theo Quy hoạch điện VIII Điều chỉnh, tổng công suất nguồn điện được phân bổ trên địa bàn tỉnh đến năm 2030 là 5.144,4 MW. Bên cạnh đó, tỉnh tiếp tục rà soát, đề xuất bổ sung nhiều dự án nguồn điện mới, mở ra dư địa phát triển đáng kể trong lĩnh vực năng lượng.
Tuy nhiên, với đặc thù công suất nguồn điện lớn hơn nhiều so với nhu cầu phụ tải tại chỗ, phần lớn sản lượng điện sản xuất trên địa bàn cần được truyền tải đến các trung tâm phụ tải khác. Điều này đặt ra yêu cầu phải đầu tư đồng bộ hệ thống lưới điện truyền tải và phân phối, nâng cao năng lực giải tỏa công suất, hạn chế tình trạng quá tải và tạo điều kiện cho các dự án nguồn điện mới phát triển. Đối với công tác cung ứng điện tại địa phương, EVNNPC, thông qua Công ty Điện lực Lai Châu, đã và đang tập trung triển khai các giải pháp quản lý vận hành, đầu tư xây dựng, cải tạo, nâng cấp hệ thống lưới điện, đáp ứng nhu cầu sử dụng điện ngày càng tăng. Trong giai đoạn 2021-2025, Công ty Điện lực Lai Châu đã đầu tư 801 tỷ đồng cho các công trình lưới điện phân phối. Giai đoạn 2026-2027, Công ty tiếp tục triển khai 19 công trình với tổng mức đầu tư 309 tỷ đồng, góp phần nâng cao chất lượng cung cấp điện, tăng độ tin cậy vận hành và từng bước hoàn thiện hạ tầng điện trên địa bàn.
Chia sẻ về công tác bảo đảm cung ứng điện, ông Trần Kim Long - Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Công ty Điện lực Lai Châu cho biết: Với đặc thù địa bàn miền núi, địa hình chia cắt, nhiều khu vực dân cư phân tán, việc quản lý vận hành và phát triển lưới điện đặt ra không ít khó khăn. Trước yêu cầu ngày càng cao về chất lượng cung cấp điện, Công ty tập trung nâng cao hiệu quả quản lý kỹ thuật, tăng cường kiểm tra, bảo dưỡng, chủ động phòng ngừa và xử lý sự cố; đồng thời phối hợp chặt chẽ với các nhà máy thủy điện, đơn vị điều độ và các cấp chính quyền địa phương trong vận hành hệ thống điện. Thời gian tới, Công ty tiếp tục ưu tiên các công trình đầu tư, cải tạo và nâng cấp lưới điện, từng bước nâng cao năng lực cấp điện, mở rộng khả năng tiếp cận điện năng tại khu vực vùng sâu, vùng xa, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của nhân dân và phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh trên địa bàn.
Trong định hướng phát triển của tỉnh, năng lượng được xác định là một trong những lĩnh vực quan trọng, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế và thu ngân sách địa phương. Theo thông tin lãnh đạo tỉnh cung cấp, lĩnh vực sản xuất điện đóng góp khoảng 32% GRDP, hoạt động thủy điện đóng góp hơn 63% thu ngân sách tỉnh. Những con số này cho thấy vai trò quan trọng của ngành năng lượng đối với phát triển kinh tế - xã hội Lai Châu, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hạ tầng điện để khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của địa phương.
Đánh giá về vai trò của ngành điện đối với sự phát triển của địa phương, ông Hà Quang Trung - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu nhấn mạnh: Phát triển năng lượng là một trong những động lực quan trọng để tỉnh khai thác tiềm năng, lợi thế, mở rộng không gian phát triển kinh tế và thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số. Ông ghi nhận sự đồng hành, phối hợp của EVNNPC cùng các đơn vị ngành điện trong công tác bảo đảm cung ứng điện, đầu tư phát triển hạ tầng và tạo điều kiện khai thác các nguồn năng lượng trên địa bàn. Theo định hướng của tỉnh, việc phát triển nguồn điện cần được triển khai đồng bộ với đầu tư lưới điện truyền tải, phân phối, trong đó đặc biệt chú trọng tháo gỡ khó khăn về thủ tục, mặt bằng và tiến độ các công trình trọng điểm. Tỉnh sẽ tiếp tục tăng cường phối hợp với EVNNPC, Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT), các cơ quan quản lý và nhà đầu tư để nâng cao năng lực giải tỏa công suất, phát huy hiệu quả tiềm năng thủy điện, đồng thời gắn phát triển năng lượng với bảo đảm an sinh xã hội và nâng cao đời sống nhân dân.
Để hiện thực hóa những mục tiêu này, tỉnh Lai Châu tiếp tục tăng cường phối hợp với EVNNPC, EVNNPT và các nhà đầu tư, tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về thủ tục đầu tư, đất đai, giải phóng mặt bằng, bảo đảm đồng bộ giữa phát triển nguồn và lưới điện. Đồng thời, ưu tiên mở rộng hạ tầng cấp điện tại các khu vực chưa có điện, từng bước xóa bỏ các vùng lõm điện, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, biên giới; gắn phát triển năng lượng với khai thác hiệu quả tài nguyên, bảo vệ rừng, môi trường và bảo đảm an sinh xã hội.
Trên cơ sở Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, sự chủ động phối hợp giữa Lai Châu, EVNNPC, các đơn vị truyền tải, điều độ và các chủ đầu tư nhà máy điện sẽ tiếp tục là yếu tố quan trọng trong phát triển hệ thống năng lượng bền vững.
Từ lợi thế nguồn thủy điện sẵn có đến yêu cầu đầu tư đồng bộ hạ tầng điện, Lai Châu đang đứng trước cơ hội phát huy mạnh mẽ tiềm năng năng lượng, đóng góp tích cực vào việc bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Sự đồng hành của ngành điện, chính quyền địa phương và cộng đồng doanh nghiệp sẽ tạo nền tảng để khai thác hiệu quả các nguồn lực, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, phát triển bền vững khu vực Tây Bắc./.
HƯƠNG LY; ĐÀO CHIÊU