Khung chính sách cho lưu trữ năng lượng (BESS) - Góc nhìn của Tạp chí Năng lượng Việt Nam

Khung chính sách cho lưu trữ năng lượng (BESS) - Góc nhìn của EVN Hệ thống điện Việt Nam đang đối mặt với một chu kỳ chuyển đổi mang tính bước ngoặt, được thúc đẩy bởi áp lực kép từ nhu cầu duy trì an ninh năng lượng trong bối cảnh nền kinh tế tăng trưởng cao và từ các cam kết quốc tế về việc đạt mức phát thải ròng bằng “0” (Net Zero). Trong bối cảnh hiện nay, hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS - Battery Energy Storage System) đã bứt phá khỏi vị thế của một công nghệ thử nghiệm đắt đỏ để trở thành một trụ cột hạ tầng không thể thiếu của hệ thống điện quốc gia… Tổng hợp của Tạp chí Năng lượng Việt Nam từ các báo cáo của EVN.

Khung chính sách cho lưu trữ năng lượng (BESS) - Góc nhìn của Petrovietnam Góc nhìn của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) về khung chính sách hiện hành đối với lưu trữ năng lượng (BESS) cho thấy những định hướng hiện nay đối với BESS được xác định là một trụ cột trong chiến lược đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Tuy nhiên, thực tiễn phát triển thị trường lại cho thấy khoảng cách đáng kể giữa mục tiêu và hiện trạng... Tổng hợp của Tạp chí Năng lượng Việt Nam từ các báo cáo của Petrovietnam.

1. Các ứng dụng BESS:

Hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) là dạng lưu trữ điện đang phát triển nhanh nhất trên thế giới. Với xu thế điện khí hóa cả trong công nghiệp và sinh hoạt, có thể phân ra hai nhóm ứng dụng chính là trước công tơ và sau công tơ.

- Trước công tơ bao gồm ứng dụng BESS trong hệ thống truyền tải, phân phối điện, nhà máy điện (đặc biệt là điện mặt trời), trạm biến áp, hoặc các trạm BESS độc lập hỗ trợ cho toàn bộ lưới điện.

- Sau công tơ bao gồm ứng dụng BESS trong xe điện (rất phổ biến), trong tòa nhà thương mại, nhà dân, trong nhà máy công nghiệp và hệ thống điện siêu nhỏ.

Hình 1: Các ứng dụng BESS.

2. Xu thế trên thế giới:

Năm 2025 đánh dấu các hệ thống BESS trên toàn cầu đạt công suất 250 GW, vượt qua thủy điện tích năng. Riêng trong năm 2025 công suất bổ sung đạt 100 GW với dung lượng 280 GWh. Các thị trường Trung Quốc, Mỹ, Anh, Australia, Đức vẫn dẫn đầu công suất lắp đặt mới, trong khi một số quốc gia đang nổi lên như Italy, Saudi Arabia và Trung Đông.

Trong năm 2025 giá BEST tiếp tục giảm khoảng 15% đạt mức khoảng USD 150/kWh trọn gói tại Trung Quốc.

Công nghệ BESS tiếp tục được cải tiến, đạt tuổi thọ 20 năm, hoặc hơn và 10.000 chu kỳ nạp xả.

3. Hiện trạng và nhu cầu tại Việt Nam:

Sau công tơ:

Với khoảng 300.000 ô tô điện Vinfast đang lưu thông tại Việt Nam, có pin dung tích từ 20 kWh đến 123 kWh. Riêng thị trường ô tô đã có 15 GWh BESS đang được sử dụng. Có lẽ đó là thị trường lớn nhất cho BESS hiện tại. Việt Nam đã có một nhà máy sản xuất (chủ yếu lắp ráp) cho ô tô và một số doanh nghiệp quan tâm muốn đầu tư sản xuất BESS trong nước.

Trong nhà máy, giá điện 6 kV giờ thấp điểm (22h-4h) 1.300 đ/kWh, bình thường 1.987 đ/kWh, cao điểm (9h30-11h30, 17h-20h) 3.640 đ/kWh. Đã có một số nhà máy ứng dụng BESS để nạp vào giờ thấp điểm và tránh sử dụng điện vào giờ cao điểm. Với giá BESS hiện nay, những nhà máy có nhu cầu cao vào giờ cao điểm có thể tránh được chi phí, hoàn vốn đầu tư BESS sau 3-4 năm.

Hình 2: Giá điện giờ thấp điểm, bình thường và cao điểm.

Một số doanh nghiệp FDI có nhu cầu sử dụng 100% năng lượng mặt trời đã lắp đặt hệ thống BESS đủ lớn (50 MW) để tích lũy năng lượng mặt trời đủ dùng cho cả ngày lẫn đêm. Các doanh nghiệp có xưởng cần đảm bảo điện liên tục lắp BESS nhỏ hơn nhằm cấp điện khi bị mất điện bất ngờ.

Trong hệ thống điện mặt trời mái nhà (tự sản xuất, tự tiêu thụ), phần lớn điện được sản xuất ra vào giờ trưa, trong khi nhu cầu tiêu thụ lại rơi vào lúc chiều tối. Nếu không lắp BESS, phần lớn điện sản xuất ra sẽ bị lãng phí. Khi lắp đặt BESS, điện phát ra lúc trưa sẽ được dùng vào buổi chiều và tối, tiết kiệm được điện cho hộ gia đình.

Trước công tơ:

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh: Đến năm 2030 hệ thống phải có 16.300 MW pin lưu trữ, một phần nhằm điều chỉnh tần số theo thời gian thực tránh các dao động do điện gió và điện mặt trời gây ra. Mặt khác, điện mặt trời phát ra vào giữa trưa được tích lại để phát vào thời gian cao điểm buổi tối, tránh phải tắt các nguồn “không thể tắt” như điện than vào giữa trưa. Đây là mục tiêu rất tham vọng.

Với 8.983 MW điện mặt trời tập trung và hơn 6.000 MW điện mặt trời mái nhà, hiện tại các nhà máy thủy điện đóng vai trò điều tiết giữa lúc trưa và tối. Nhưng vào các ngày đặc biệt (như ngày nghỉ, lễ) thủy điện đã gần sử dụng hết tiềm năng điều tiết. Khi điện mặt trời tiếp tục tăng, thì BESS sẽ phải đứng ra gánh vác việc điều tiết cùng với thủy điện.

Hình 3: Dịch chuyển năng lượng điện mặt trời nhờ BESS.

4. Chính sách khuyến khích cho BESS:

Quyết định 988/QĐ-BCT ngày 10/4/2025 của Bộ Công thương Phê duyệt khung giá phát điện áp dụng cho loại hình nhà máy điện mặt trời đã có ưu đãi đối với hệ thống điện mặt trời có pin lưu trữ:

Như vậy, điện mặt trời có lắp pin sẽ có giá cao hơn điện mặt trời không lắp pin từ 138 đến 191 đồng/kWh. Đó là chênh lệch không nhiều.

Trong năm 2025, Ủy ban Tiêu chuẩn đo lường chất lượng Quốc gia đã công bố 15 Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN về Hệ thống lưu trữ điện năng, thuộc nhóm TCVN 14499.

Trung Quốc cũng đã từng bắt buộc điện mặt trời lắp đặt mới phải có pin lưu trữ với dung lượng 10-20%, thời gian 2-4h tùy theo nhu cầu từng tỉnh. Tuy nhiên, họ đã phát hiện ra đa số pin lưu trữ lắp kèm có chất lượng rất thấp, thậm chí không phát được điện vào giờ cao điểm. Do đó, từ 2026 Trung Quốc chuyển sang áp đặt nhà máy điện mặt trời phải dần chuyển sang bán giá thị trường giao ngay và cho phép giá thị trường giao ngay xuống dưới 0 như ở tỉnh Sơn Đông, Chiết Giang. Đấy là điều kiện tốt để BESS có thể được áp dụng một cách thực chất tại các nhà máy điện mặt trời.

5. Một số vướng mắc hiện nay:

- Giá điện sinh hoạt chưa được tính theo giờ, nên chưa khuyến khích lắp BESS cùng điện mặt trời mái nhà. Mặc dù tỷ lệ công tơ điện tử đã chiếm 100% ở các thành phố lớn, đủ để thí điểm cho các hộ dân chọn phương pháp tính giá điện theo giờ. Các hộ dân vẫn lắp BESS vì muốn sử dụng điện vào chiều tối, nếu có giá điện theo giờ như điện sản xuất, tỷ lệ lắp BESS sẽ cao hơn.

- Lắp đặt BESS có kèm theo rủi ro cháy nổ, vẫn chưa có những hướng dẫn rõ ràng cho tuân thủ PCCC khi lắp đặt và vận hành BESS cho khu vực dân cư và công nghiệp.

- Chưa có khung giá điện cho dịch vụ lưu trữ năng lượng. Bộ Công Thương đã có Thông tư 62/2025/TT-BCT về Khung giá phát điện và phương pháp xác định giá dịch vụ phát điện của hệ thống pin lưu trữ năng lượng, nhưng chưa có mức giá điện cụ thể và thời hạn áp dụng. (Hiện thủy điện tích năng đã có khung giá cụ thể).

- Nguồn vốn ưu đãi đã có JETP có thể cung cấp, nhưng cần có nghiên cứu khả thi cụ thể để xin cấp vốn.

6. Kết luận:

Nhu cầu BESS ngày càng tăng, giá BESS bắt đầu giảm đến mức có thể áp dụng rộng rãi. Để có 16.300 MW BESS vào năm 2030 cho hệ thống điện Việt Nam, cần có khung giá khuyến khích cho BESS và các tiêu chuẩn rõ ràng về PCCC. Chủ động sản xuất BESS trong nước - bắt đầu từ lắp ráp, tiến đến sản xuất các chi tiết quan trọng./.

BBT TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM

Tài liệu tham khảo:

Global BESS fleet tops 250 GW, overtaking pumped hydro for first time: https://www.ess-news.com/2026/02/04/global-bess-fleet-tops-250-gw-overtaking-pumped-hydro-for-first-time/