Truyền thông điện hạt nhân Việt Nam - Phân tích quan điểm của Chính phủ và gợi ý các giải pháp cần ưu tiên

Điện hạt nhân Việt Nam - Từ chuyện hôm qua, đến mùa Xuân hy vọng

I. Mở đầu:

Ngày 16 tháng 1 năm 2026, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án “Thông tin, tuyên truyền về phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử phục vụ phát triển kinh tế, xã hội giai đoạn đến năm 2035” theo Quyết định số 119/QĐ-TTg. Đây là văn bản có ý nghĩa quan trọng, thể hiện rõ quyết tâm của Chính phủ trong việc chủ động xây dựng nền tảng nhận thức xã hội, tạo sự đồng thuận và niềm tin công chúng đối với việc phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử, trong đó có điện hạt nhân.

Theo Quyết định 119/QĐ-TTg, Thủ tướng Chính phủ đã giao các bộ, ngành, địa phương liên quan khẩn trương xây dựng kế hoạch và tổ chức triển khai các nhiệm vụ thông tin, tuyên truyền ngay từ năm 2026. Mục tiêu xuyên suốt của Đề án là đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức, hiểu biết về lợi ích, hiệu quả và đóng góp của năng lượng nguyên tử, đặc biệt là điện hạt nhân, đối với phát triển kinh tế, xã hội, bảo đảm an ninh năng lượng và bảo vệ môi trường; qua đó góp phần nâng cao sự ủng hộ, đồng thuận của các cấp, các ngành và nhân dân, thúc đẩy hình thành văn hóa an toàn, văn hóa an ninh hạt nhân trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

Trong bối cảnh Việt Nam đang nghiên cứu, xem xét lộ trình phát triển điện hạt nhân trở lại, công tác thông tin, tuyên truyền không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ chính sách, mà còn là một cấu phần không thể thiếu của quá trình chuẩn bị hạ tầng thể chế, xã hội và nguồn nhân lực.

Thực tiễn quốc tế cho thấy: Sự thành công của các chương trình điện hạt nhân luôn gắn chặt với mức độ hiểu biết, chấp nhận và tin cậy của công chúng.

II. Chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về công tác thông tin, tuyên truyền cho phát triển điện hạt nhân:

Quyết định số 119/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã xác định rõ vai trò then chốt của công tác thông tin, tuyên truyền trong việc tạo dựng nhận thức đúng đắn, đồng thuận xã hội và niềm tin công chúng đối với chủ trương phát triển điện hạt nhân tại Việt Nam. Đây được xem là một cấu phần không thể tách rời của lộ trình phát triển điện hạt nhân an toàn, bền vững và phù hợp với điều kiện quốc gia.

Về quan điểm chỉ đạo, Quyết định nhấn mạnh công tác thông tin, tuyên truyền phải đi trước một bước, bảo đảm tính chính xác, khoa học, minh bạch và nhất quán; bám sát chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước và các cam kết quốc tế của Việt Nam trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử. Thông tin cung cấp cho công chúng phải dựa trên cơ sở khoa học, phù hợp với chuẩn mực và thông lệ quốc tế, đặc biệt là các khuyến nghị của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA); đồng thời được truyền tải theo cách dễ hiểu, dễ tiếp cận với các nhóm đối tượng khác nhau trong xã hội.

Về mục tiêu của Đề án, Quyết định 119/QĐ-TTg đặt ra yêu cầu nâng cao nhận thức của toàn xã hội về bản chất, vai trò, lợi ích của điện hạt nhân đối với bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, phát triển kinh tế, xã hội và giảm phát thải khí nhà kính. Bên cạnh đó, Đề án hướng tới việc xây dựng và củng cố niềm tin của công chúng đối với khả năng bảo đảm an toàn, an ninh hạt nhân và bảo vệ môi trường; từng bước hình thành sự đồng thuận xã hội, tạo nền tảng thuận lợi cho việc nghiên cứu, chuẩn bị và triển khai các dự án điện hạt nhân trong tương lai.

Về nội dung thông tin, tuyên truyền, Quyết định yêu cầu tập trung làm rõ các vấn đề cốt lõi như:

1. Chủ trương, chính sách của Nhà nước về phát triển điện hạt nhân.

2. Vai trò của điện hạt nhân trong cơ cấu nguồn điện quốc gia và chuyển dịch năng lượng.

3. Các nguyên tắc bảo đảm an toàn, an ninh hạt nhân, quản lý chất thải phóng xạ và nhiên liệu đã qua sử dụng.

4. Kinh nghiệm quốc tế và bài học rút ra cho Việt Nam.

5. Năng lực quản lý nhà nước, năng lực khoa học - công nghệ và nguồn nhân lực trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử.

Nội dung tuyên truyền cũng bao gồm việc cung cấp thông tin kịp thời, minh bạch về các vấn đề mà xã hội quan tâm, qua đó chủ động phòng ngừa và xử lý các thông tin sai lệch, thiếu cơ sở khoa học.

Về nhiệm vụ và giải pháp chủ yếu, Quyết định 119/QĐ-TTg phân công rõ trách nhiệm cho các bộ, ngành và địa phương trong việc tổ chức triển khai công tác thông tin, tuyên truyền. Trong đó, các cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành có trách nhiệm xây dựng nội dung thông tin chính thống, bảo đảm tính khoa học và cập nhật; các cơ quan báo chí, truyền thông có vai trò truyền tải thông tin một cách khách quan, đa chiều và phù hợp với từng đối tượng công chúng.

Quyết định cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường phối hợp liên ngành, kết hợp giữa truyền thông đại chúng với các hình thức tuyên truyền chuyên sâu, đối thoại trực tiếp, hội thảo khoa học và hoạt động đào tạo, bồi dưỡng kiến thức cho đội ngũ làm công tác truyền thông.

Ngoài ra, Quyết định đặt ra yêu cầu huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho công tác thông tin, tuyên truyền; từng bước xây dựng đội ngũ chuyên gia, báo cáo viên có kiến thức chuyên sâu về điện hạt nhân. Mặt khác, đẩy mạnh hợp tác quốc tế để tiếp thu kinh nghiệm, phương pháp và thông lệ tốt trong truyền thông về năng lượng hạt nhân.

Thông qua việc triển khai đồng bộ các nhiệm vụ và giải pháp nêu trên, công tác thông tin, tuyên truyền theo Quyết định 119/QĐ-TTg được kỳ vọng sẽ góp phần quan trọng vào việc tạo lập môi trường xã hội thuận lợi cho phát triển điện hạt nhân an toàn và bền vững tại Việt Nam.

Có thể thấy rằng, các chỉ đạo tại Quyết định 119/QĐ-TTg đã đặt nền móng quan trọng cho việc tổ chức, triển khai công tác thông tin, tuyên truyền về điện hạt nhân theo hướng chủ động, bài bản và phù hợp thông lệ quốc tế. Đây là cơ sở chính sách quan trọng để tiếp tục đi sâu phân tích các nội dung trọng tâm của truyền thông điện hạt nhân, trước hết là việc nâng cao nhận thức xã hội về lợi ích, hiệu quả và đóng góp của nguồn năng lượng này.

III. Nâng cao nhận thức, hiểu biết về lợi ích, hiệu quả, đóng góp của điện hạt nhân:

Theo các tài liệu hướng dẫn và khuyến nghị của IAEA: Nâng cao nhận thức, hiểu biết của xã hội về lợi ích, hiệu quả và đóng góp của điện hạt nhân là một trong những trụ cột quan trọng bảo đảm tính bền vững của chương trình điện hạt nhân quốc gia.

Thực tiễn quốc tế cho thấy: Sự chấp nhận của công chúng không chỉ phụ thuộc vào các yếu tố kỹ thuật, hay kinh tế, mà còn gắn chặt với mức độ hiểu biết đầy đủ, cân bằng và dựa trên cơ sở khoa học về vai trò của điện hạt nhân trong hệ thống năng lượng và phát triển bền vững.

Trước hết, các tài liệu của IAEA đều nhấn mạnh vai trò của điện hạt nhân trong bảo đảm an ninh năng lượng dài hạn. Với khả năng cung cấp nguồn điện nền ổn định, công suất lớn và vận hành liên tục, điện hạt nhân góp phần đa dạng hóa cơ cấu nguồn điện, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu và hạn chế rủi ro do biến động thị trường năng lượng quốc tế.

Kinh nghiệm của nhiều quốc gia có chương trình điện hạt nhân phát triển như Pháp, Hàn Quốc, Nhật Bản, hay Canada cho thấy: Điện hạt nhân đóng vai trò trụ cột trong hệ thống điện quốc gia, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu điện tăng cao và yêu cầu bảo đảm an ninh cung cấp ngày càng khắt khe. Bên cạnh đó, điện hạt nhân được cộng đồng quốc tế thừa nhận là một trong những nguồn năng lượng phát thải carbon thấp, có đóng góp quan trọng cho mục tiêu ứng phó với biến đổi khí hậu.

Theo đánh giá của IAEA và các tổ chức quốc tế liên quan: Phát thải khí nhà kính trong toàn bộ vòng đời của nhà máy điện hạt nhân tương đương với các nguồn năng lượng tái tạo (như điện gió, điện mặt trời) và thấp hơn nhiều so với các nguồn điện từ than, dầu, khí. Việc truyền thông rõ ràng, dựa trên số liệu khoa học về đóng góp của điện hạt nhân đối với mục tiêu trung hòa carbon là một nội dung then chốt trong nâng cao nhận thức xã hội, đặc biệt trong bối cảnh nhiều quốc gia đang triển khai chiến lược chuyển dịch năng lượng.

IAEA cũng nhấn mạnh cần làm rõ hiệu quả kinh tế, xã hội tổng thể của điện hạt nhân, thay vì chỉ tập trung vào chi phí đầu tư ban đầu.

Thực tiễn quốc tế cho thấy: Mặc dù vốn đầu tư xây dựng nhà máy điện hạt nhân tương đối lớn, song chi phí nhiên liệu thấp, tuổi thọ vận hành dài và hệ số khả dụng cao giúp điện hạt nhân đạt hiệu quả kinh tế ổn định trong dài hạn.

Ngoài ra, phát triển điện hạt nhân còn tạo ra chuỗi giá trị lan tỏa, thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ, khoa học - công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và tạo việc làm bền vững.

Một nội dung quan trọng khác được IAEA và các quốc gia có kinh nghiệm đặc biệt chú trọng là truyền thông về an toàn, an ninh hạt nhân và bảo vệ môi trường. Thực tiễn tốt của quốc tế cho thấy: Nâng cao nhận thức công chúng cần gắn liền với việc cung cấp thông tin minh bạch về các nguyên tắc an toàn cơ bản, hệ thống bảo vệ theo chiều sâu (bảo vệ nhiều lớp), cơ chế quản lý rủi ro và ứng phó sự cố, cũng như việc quản lý chất thải phóng xạ và nhiên liệu đã qua sử dụng. Việc phổ biến các chuẩn mực, tiêu chuẩn an toàn của IAEA và kinh nghiệm vận hành an toàn của hàng trăm lò phản ứng trên thế giới trong nhiều thập kỷ là cơ sở quan trọng để xây dựng niềm tin xã hội.

Về phương pháp tiếp cận, IAEA khuyến nghị: Các quốc gia cần triển khai truyền thông theo hướng chủ động, liên tục và phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Thực tiễn quốc tế cho thấy: Việc kết hợp giữa truyền thông đại chúng, giáo dục trong hệ thống trường học, đối thoại cộng đồng tại địa phương và cung cấp thông tin chuyên sâu cho đội ngũ lãnh đạo, nhà hoạch định chính sách và báo chí chuyên ngành mang lại hiệu quả tích cực. Nhiều quốc gia đã xây dựng các trung tâm thông tin điện hạt nhân, bảo tàng khoa học, chương trình tham quan nhà máy, cũng như nền tảng số cung cấp dữ liệu mở, qua đó giúp công chúng tiếp cận thông tin một cách trực quan và đáng tin cậy.

Đối với Việt Nam, việc vận dụng các khuyến nghị của IAEA và thực tiễn tốt của quốc tế trong nâng cao nhận thức về lợi ích, hiệu quả và đóng góp của điện hạt nhân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Công tác thông tin, tuyên truyền cần làm rõ vai trò bổ trợ của điện hạt nhân đối với các nguồn năng lượng tái tạo, nhấn mạnh đóng góp dài hạn cho an ninh năng lượng và phát triển bền vững; đồng thời giải đáp thỏa đáng các quan tâm chính đáng của xã hội. Đây chính là nền tảng để hình thành sự đồng thuận xã hội, tạo môi trường thuận lợi cho việc nghiên cứu, chuẩn bị và từng bước triển khai chương trình điện hạt nhân trong tương lai.

Như vậy, nâng cao nhận thức và hiểu biết của xã hội về điện hạt nhân không chỉ là yêu cầu trước mắt, mà còn là nhiệm vụ lâu dài, gắn với chiến lược phát triển bền vững của ngành năng lượng. Trên nền tảng nhận thức đúng đắn đó, việc tiếp tục thúc đẩy văn hóa an toàn, văn hóa an ninh thông qua giao tiếp và tham vấn sẽ là bước đi tiếp theo mang tính quyết định.

IV. Phát triển văn hóa an toàn, văn hóa an ninh thông qua hoạt động giao tiếp và tham vấn:

Theo Hướng dẫn chung về an toàn của IAEA GSG-6 “Communication and Consultation with Interested Parties by the Regulatory Body”: Giao tiếp và tham vấn hiệu quả với các bên liên quan là công cụ then chốt để thúc đẩy và duy trì văn hóa an toàn, văn hóa an ninh trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử. Đây không chỉ là hoạt động hỗ trợ công tác quản lý nhà nước, mà còn là một thành tố cấu thành của hệ thống bảo đảm an toàn và an ninh hạt nhân tổng thể.

IAEA GSG-6 nhấn mạnh rằng: Văn hóa an toàn, văn hóa an ninh cần được hình thành trên nền tảng của sự hiểu biết chung, niềm tin và trách nhiệm chia sẻ giữa cơ quan pháp quy, tổ chức được cấp phép, các bên liên quan và công chúng. Trong bối cảnh đó, giao tiếp và tham vấn không đơn thuần là truyền tải thông tin một chiều, mà là quá trình tương tác hai chiều, liên tục và có cấu trúc, nhằm bảo đảm các quan ngại, kỳ vọng, cũng như mối quan tâm chính đáng của các bên liên quan được lắng nghe, xem xét và phản hồi một cách phù hợp.

Một nội dung cốt lõi của GSG-6 là yêu cầu cơ quan pháp quy phải chủ động thiết lập và duy trì các kênh giao tiếp đáng tin cậy, minh bạch và nhất quán. Việc cung cấp thông tin rõ ràng về các yêu cầu an toàn, an ninh, quy trình cấp phép, thanh tra và giám sát không chỉ giúp nâng cao năng lực tuân thủ của các tổ chức được cấp phép, mà còn góp phần hình thành nhận thức đúng đắn về trách nhiệm an toàn ở mọi cấp độ.

Thực tiễn quốc tế cho thấy: Các quốc gia có hệ thống giao tiếp pháp quy hiệu quả thường đạt được mức độ tuân thủ cao hơn, giảm thiểu nguy cơ phát sinh các vấn đề liên quan đến an toàn và an ninh hạt nhân.

GSG-6 cũng đặc biệt nhấn mạnh vai trò của tham vấn trong việc xây dựng và củng cố văn hóa an toàn. Thông qua các hoạt động tham vấn có hệ thống, cơ quan pháp quy có thể tiếp cận đa dạng góc nhìn từ các chuyên gia, tổ chức khoa học - công nghệ, chính quyền địa phương, cộng đồng dân cư và các tổ chức xã hội. Quá trình này không chỉ giúp nâng cao chất lượng quyết định quản lý, mà còn tạo điều kiện để các bên liên quan hiểu rõ hơn về cơ sở khoa học, logic và mục tiêu của các yêu cầu an toàn, qua đó tăng cường sự chấp nhận, cũng như đồng thuận xã hội.

Đối với văn hóa an ninh, IAEA khuyến nghị: Cần có cách tiếp cận giao tiếp phù hợp, cân bằng giữa yêu cầu bảo mật thông tin và nhu cầu nâng cao nhận thức. Giao tiếp về an ninh hạt nhân cần được thực hiện một cách có chọn lọc, bảo đảm không làm lộ các thông tin nhạy cảm; đồng thời vẫn giúp các bên liên quan nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của phòng ngừa, phát hiện và ứng phó với các hành vi đe dọa an ninh.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy: Văn hóa an ninh chỉ có thể được duy trì hiệu quả khi mỗi cá nhân trong hệ thống nhận thức rõ vai trò, trách nhiệm của mình đối với việc bảo vệ con người, cơ sở hạt nhân và vật liệu hạt nhân.

IAEA cũng chỉ ra rằng: Giao tiếp và tham vấn hiệu quả góp phần trực tiếp vào việc xây dựng niềm tin - yếu tố then chốt của văn hóa an toàn và văn hóa an ninh. Niềm tin được hình thành khi cơ quan pháp quy thể hiện rõ tính độc lập, năng lực chuyên môn, sự công bằng, nhất quán trong hành động; đồng thời sẵn sàng giải trình các quyết định của mình trước công chúng và các bên liên quan.

Thực tiễn tốt của quốc tế cho thấy: Các chương trình giao tiếp được thiết kế bài bản, có chiến lược dài hạn sẽ giúp giảm thiểu xung đột, ngăn ngừa hiểu lầm và tăng cường hợp tác giữa các chủ thể tham gia chương trình điện hạt nhân.

Trong bối cảnh Việt Nam nghiên cứu khả năng phát triển điện hạt nhân, việc vận dụng các nguyên tắc và khuyến nghị của IAEA có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Phát triển văn hóa an toàn, văn hóa an ninh thông qua hoạt động giao tiếp và tham vấn cần được xem là nhiệm vụ xuyên suốt, gắn với toàn bộ vòng đời của chương trình điện hạt nhân - từ xây dựng chính sách, hoàn thiện khung pháp quy, chuẩn bị dự án, đến vận hành và tháo dỡ. Cách tiếp cận này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, mà còn tạo nền tảng xã hội vững chắc cho việc triển khai điện hạt nhân an toàn, an ninh và bền vững tại Việt Nam.

Việc phát triển văn hóa an toàn, văn hóa an ninh thông qua giao tiếp và tham vấn, theo các hướng dẫn của IAEA không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, mà còn góp phần trực tiếp củng cố niềm tin của xã hội. Đặc biệt, khi triển khai tại các địa phương dự kiến có dự án điện hạt nhân, cách tiếp cận này càng cần được cụ thể hóa bằng các giải pháp phù hợp với điều kiện thực tiễn.

V. Một vài đề xuất về công tác thông tin, tuyên truyền tại địa phương có dự án điện hạt nhân:

Thực tiễn quốc tế và các khuyến nghị của IAEA cho thấy: Công tác thông tin, tuyên truyền tại địa phương dự kiến triển khai dự án điện hạt nhân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi đây là nơi chịu tác động trực tiếp và lâu dài của dự án. Đối với Việt Nam, tỉnh Khánh Hòa - địa phương được xác định có khả năng trở thành nơi đặt nhà máy điện hạt nhân đầu tiên - cần được xem là trọng tâm ưu tiên trong triển khai các hoạt động thông tin, tuyên truyền một cách bài bản, có hệ thống và dài hạn.

Trước hết, công tác thông tin, tuyên truyền tại Khánh Hòa cần bám sát các quan điểm, mục tiêu và yêu cầu nêu trong Quyết định số 119/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ; đồng thời đặt trong tổng thể chiến lược phát triển điện hạt nhân quốc gia. Mục tiêu cốt lõi không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin, mà hướng tới nâng cao hiểu biết của người dân về lợi ích, hiệu quả và đóng góp của điện hạt nhân; làm rõ các biện pháp bảo đảm an toàn, an ninh hạt nhân; qua đó từng bước hình thành, củng cố văn hóa an toàn, văn hóa an ninh hạt nhân tại địa phương.

Trên cơ sở đó, một trong những đề xuất quan trọng là cần xây dựng và triển khai kế hoạch thông tin, tuyên truyền trung hạn (giai đoạn 2026-2030) với sự tham gia và phối hợp chặt chẽ của chính quyền địa phương, các bộ, ngành liên quan và các cơ quan truyền thông chuyên ngành. Việc tiếp nhận, cập nhật, sử dụng thống nhất các nguồn thông tin, tài liệu, ấn phẩm chính thống từ các cơ quan quản lý nhà nước, chủ đầu tư và các tổ chức chuyên môn như Cục An toàn Bức xạ và Hạt nhân, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN), Trung tâm Thông tin và Truyền thông Khoa học - Công nghệ… là điều kiện cần thiết để bảo đảm tính chính xác, khoa học, nhất quán của nội dung tuyên truyền.

Bên cạnh đó, cần chú trọng biên soạn, phát triển các sản phẩm truyền thông phù hợp với đặc thù của địa phương và từng nhóm đối tượng công chúng. Các bài viết chuyên sâu trên báo, tạp chí ngành cần tập trung phân tích lợi ích dài hạn của điện hạt nhân đối với an ninh năng lượng và phát triển kinh tế - xã hội; trong khi các sản phẩm dành cho phát thanh, truyền hình, tờ rơi và mạng xã hội cần được trình bày theo hướng dễ hiểu, trực quan, giải đáp trực tiếp các mối quan tâm thường gặp của người dân liên quan đến an toàn, môi trường và sinh kế.

Một nội dung có ý nghĩa then chốt là tổ chức thường xuyên các hội thảo, diễn đàn, đối thoại về điện hạt nhân tại địa phương, với sự tham gia của các nhà quản lý, nhà khoa học, chuyên gia trong nước và quốc tế. Đây là kênh giao tiếp hai chiều quan trọng, giúp chính quyền địa phương và cơ quan pháp quy lắng nghe, tiếp thu ý kiến của cộng đồng; đồng thời tạo điều kiện để công chúng tiếp cận thông tin khoa học, khách quan và cập nhật.

Thực tiễn quốc tế cho thấy: Các hoạt động đối thoại trực tiếp như vậy góp phần đáng kể trong việc xây dựng niềm tin và giảm thiểu tâm lý e ngại của người dân.

Song song với đó, việc tổ chức các triển lãm chuyên đề, triển lãm quốc tế về phát triển điện hạt nhân tại Khánh Hòa là một hình thức truyền thông trực quan, sinh động, giúp công chúng tiếp cận thông tin một cách toàn diện và có hệ thống. Các triển lãm cần làm nổi bật kinh nghiệm quốc tế, thành tựu khoa học - công nghệ, cũng như các giải pháp bảo đảm an toàn, an ninh và bảo vệ môi trường trong phát triển điện hạt nhân.

Ngoài ra, cần khuyến khích và tạo điều kiện cho đại diện các sở, ban, ngành, tổ chức chính trị - xã hội và cộng đồng dân cư tại địa phương tham quan, tìm hiểu thực tế về điện hạt nhân trong nước và quốc tế. Hoạt động này không chỉ giúp nâng cao hiểu biết thực tiễn, mà còn góp phần hình thành đội ngũ “hạt nhân truyền thông” tại chỗ, có khả năng lan tỏa thông tin chính xác và khách quan trong cộng đồng.

Từ góc độ tổ chức thực hiện, công tác thông tin, tuyên truyền tại địa phương cần được bảo đảm nguồn lực phù hợp, có kế hoạch kinh phí rõ ràng và cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các bên liên quan. Việc xác định cụ thể các sản phẩm đầu ra - như bài viết chuyên đề, chương trình phát thanh, truyền hình, hội thảo, triển lãm, hoạt động tham quan… sẽ giúp nâng cao tính khả thi và hiệu quả của kế hoạch.

Có thể khẳng định rằng: Việc triển khai đồng bộ, có hệ thống các hoạt động thông tin, tuyên truyền tại tỉnh Khánh Hòa không chỉ phục vụ riêng cho địa phương, mà còn mang ý nghĩa thí điểm quan trọng cho cách tiếp cận truyền thông về điện hạt nhân tại Việt Nam. Nếu được thực hiện tốt, đây sẽ là nền tảng xã hội quan trọng, góp phần tạo dựng sự đồng thuận, niềm tin và sẵn sàng của cộng đồng đối với việc triển khai dự án điện hạt nhân đầu tiên của đất nước trong tương lai.

Những đề xuất đối với công tác thông tin, tuyên truyền tại tỉnh Khánh Hòa có thể được xem như mô hình tham khảo cho các địa phương khác trong tương lai. Việc triển khai thành công các hoạt động này sẽ góp phần kiểm chứng hiệu quả của cách tiếp cận truyền thông chủ động, minh bạch và dựa trên khoa học, tạo tiền đề quan trọng cho các quyết sách tiếp theo ở tầm quốc gia.

VI. Kết luận và khuyến nghị:

Phát triển điện hạt nhân là một quá trình lâu dài, phức tạp, đòi hỏi sự chuẩn bị đồng bộ (không chỉ về kỹ thuật, tài chính, thể chế), mà còn về nền tảng xã hội và văn hóa an toàn. Qua phân tích chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Quyết định số 119/QĐ-TTg, kết hợp với các hướng dẫn của IAEA và thực tiễn quốc tế, có thể khẳng định rằng: Công tác thông tin, tuyên truyền, giao tiếp, tham vấn giữ vai trò then chốt trong việc tạo dựng môi trường thuận lợi cho phát triển điện hạt nhân an toàn, an ninh và bền vững ở Việt Nam.

Thực tiễn cho thấy: Nâng cao nhận thức xã hội về lợi ích, hiệu quả và đóng góp của điện hạt nhân không chỉ giúp công chúng hiểu đúng bản chất khoa học và vai trò chiến lược của nguồn năng lượng này, mà còn là điều kiện cần thiết để xây dựng niềm tin và sự đồng thuận. Đồng thời, việc thúc đẩy văn hóa an toàn, văn hóa an ninh thông qua các cơ chế giao tiếp, tham vấn hiệu quả sẽ góp phần nâng cao trách nhiệm, tính tuân thủ và chất lượng quản lý trong toàn bộ vòng đời của chương trình điện hạt nhân.

Từ những phân tích trên, Hội đồng Khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam kiến nghị một số định hướng chính sách chủ yếu như sau:

Thứ nhất: Cần tiếp tục khẳng định vai trò dẫn dắt của Nhà nước trong công tác thông tin, tuyên truyền về điện hạt nhân, bảo đảm thông tin chính xác, minh bạch, nhất quán và dựa trên cơ sở khoa học.

Thứ hai: Các hoạt động nâng cao nhận thức cần được triển khai đồng bộ, phù hợp với từng nhóm đối tượng, kết hợp giữa truyền thông đại chúng, giáo dục - đào tạo, đối thoại cộng đồng và tham vấn chuyên gia.

Thứ ba: Phát triển văn hóa an toàn, văn hóa an ninh cần được xác định là nhiệm vụ xuyên suốt, gắn với toàn bộ vòng đời của chương trình điện hạt nhân và được cụ thể hóa trong thực tiễn quản lý, đặc biệt tại các địa phương dự kiến có dự án.

Cuối cùng: Việt Nam cần tiếp tục tăng cường hợp tác quốc tế, tận dụng sự hỗ trợ của IAEA và các quốc gia có kinh nghiệm, để từng bước hoàn thiện cách tiếp cận truyền thông, giao tiếp và tham vấn về điện hạt nhân. Đây sẽ là nền tảng quan trọng giúp Việt Nam sẵn sàng hơn về mặt xã hội, thể chế cho việc nghiên cứu, chuẩn bị và triển khai điện hạt nhân trong tương lai theo hướng an toàn, an ninh và phát triển bền vững./.

HỘI ĐỒNG KHOA HỌC TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM