Trung tâm Năng lượng Tái tạo (RE Hub) - Thông điệp định hướng chiến lược và triển khai thực tiễn tại Việt Nam

Hợp tác năng lượng Việt - Nga: Từ những công trình đặt nền móng đầu tiên, đến lộ trình cho nhiều thập kỷ tới Trong những năm tháng khó khăn của công cuộc khôi phục và xây dựng đất nước, Liên Xô (trong đó Liên bang Nga ngày nay) là quốc gia kế thừa quan trọng đã dành cho Việt Nam sự giúp đỡ to lớn trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là năng lượng. Từ khảo sát thủy điện, xây dựng nhà máy điện, phát triển ngành than, cơ khí mỏ, dầu khí, năng lượng nguyên tử, đến đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học - kỹ thuật… Sự hợp tác ấy đã góp phần đặt những viên gạch đầu tiên cho nền công nghiệp năng lượng Việt Nam hiện đại.

Trước đây (từ năm 2025), GIZ đã tổ chức thực hiện nghiên cứu “Báo cáo đề xuất xây dựng Trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo - Một số kinh nghiệm quốc tế về mô hình Trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo tập trung vào điện gió ngoài khơi” và đã được Bộ Công Thương tổ chức tham vấn, hội thảo để hoàn thiện kết quả nghiên cứu trong tháng 7/2025. Tiếp nối nghiên cứu này, ngày 8/9/2026 - Cục Điện lực (Bộ Công Thương) phối hợp cùng GIZ tổ chức thành công Hội thảo “Thúc đẩy phát triển Trung tâm Năng lượng Tái tạo tại Việt Nam”. Sự kiện diễn ra trong khuôn khổ dự án “Thúc đẩy chuyển dịch ngành năng lượng tại Việt Nam” (TEV) do Chính phủ Đức tài trợ.

Hội thảo đánh dấu bước chuyển quan trọng - từ việc định hình khái niệm (đã được hoàn thành nghiên cứu vào tháng 7/2025), sang giai đoạn xác định các điều kiện thực tiễn và lộ trình triển khai cụ thể. Hiện nay, các nghiên cứu chuyên sâu tiếp theo đang được triển khai nhằm đánh giá toàn diện tiềm năng điều kiện thực địa, với trọng tâm là khu vực phía Nam Việt Nam.

Tiếp nối các nghiên cứu và hội thảo trước đây về mô hình Trung tâm Năng lượng Tái tạo tại Việt Nam, hội thảo lần này hướng đến việc chuyển các trao đổi từ cấp độ định hướng và khái niệm sang những vấn đề thực tiễn của quá trình triển khai. Nội dung thảo luận được xây dựng trên cơ sở chia sẻ kinh nghiệm quốc tế và trao đổi giữa cơ quan quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp, nhà đầu tư cùng các bên liên quan. Chủ đề trọng tâm bao gồm:

1. Mô hình và tiêu chí lựa chọn địa điểm.

2. Phát triển hạ tầng và cảng biển.

3. Cơ chế quản trị và đầu tư.

4. Phát triển chuỗi cung ứng và nội địa hóa.

5. Vận hành, bảo dưỡng và nguồn nhân lực.

6. Các điều kiện cần thiết để phát triển Trung tâm Năng lượng Tái tạo phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Kết quả Hội thảo sẽ góp phần bổ sung cơ sở thực tiễn cho các nghiên cứu đang triển khai, làm rõ các cơ hội, thách thức, qua đó hỗ trợ xác định các bước tiếp theo trong phát triển Trung tâm Năng lượng Tái tạo tại Việt Nam.

Tham dự Hội thảo có đại diện Cục Điện lực, Bộ Công Thương; GIZ; các cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị trong ngành năng lượng; các tổ chức quốc tế và đối tác phát triển; cùng các chuyên gia trong nước, quốc tế, doanh nghiệp và nhà đầu tư hoạt động trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, điện gió ngoài khơi, công nghiệp và chuỗi cung ứng.

Ông Tăng Thế Hùng - Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) phát biểu khai mạc Hội thảo.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, ông Tăng Thế Hùng - Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) nhấn mạnh: Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, Quy hoạch điện VIII Điều chỉnh đã định hướng rõ việc xây dựng các Trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo liên vùng gắn liền với nội địa hóa chuỗi giá trị. Việc nghiên cứu phát triển mô hình này không chỉ dừng lại ở góc độ phát sinh nguồn điện sạch, mà phải hướng tới một hệ sinh thái tích hợp đồng bộ giữa phát triển nguồn, công nghiệp chế tạo, hạ tầng logistics, dịch vụ hỗ trợ, R&D và đào tạo nguồn nhân lực của đất nước.

Chào mừng Hội thảo, ông Michael Lehmann - Bí thư thứ hai, Phó Trưởng bộ phân Hợp tác phát triển của Đại sứ quán Đức tại Việt Nam khẳng định luôn và sẽ hỗ trợ, chia sẻ kinh nghiệm để giúp Việt Nam xây dựng một hệ thống (trung tâm năng lượng tái tạo) phù hợp nhu cầu và điều kiện của riêng mình trong việc phát triển năng lượng tái tạo, hướng mục tiêu phát thải ròng bằng “0”. Nước Đức tự hào được cùng đồng hành làm việc vì mục tiêu này.

Đại diện Viện Dầu khí Việt Nam (VPI) và Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PetroVietnam) chia sẻ báo cáo thực tiễn tại Việt Nam đã khẳng định nước ta đang sở hữu những lợi thế nền tảng vượt trội từ công nghiệp dầu khí ngoài khơi và kinh tế biển hiện hữu. Các thế mạnh về chế tạo kết cấu thép khổng lồ, xây lắp công trình ngầm dưới biển, hệ thống cảng bãi logistics chuyên dụng và đội ngũ kỹ sư tay nghề cao (điển hình như năng lực của PTSC) chính là bệ phóng vững chắc để tham gia sâu và từng bước làm chủ chuỗi cung ứng điện gió ngoài khơi (ĐGNK) nội địa.

Bên cạnh đó, các chuyên gia quốc tế đến từ Đức, Đan Mạch, Trung Quốc, Anh đã trình bày 4 nghiên cứu điển hình mang tính kỹ thuật và quản trị đột phá, mở ra nhiều bài học quý báu cho Việt Nam:

1. Mô hình hạ tầng cảng chuyên dụng (Cuxhaven, Đức): Nhấn mạnh vai trò của việc đầu tư hạ tầng cảng nước sâu đón đầu nhu cầu, thiết kế bến cảng chịu được tải trọng siêu trọng (trên 5.000 tấn) để đáp ứng xu hướng các dòng tua bin ĐGNK thế hệ mới ngày càng lớn (từ 22 MW-26 MW) và các tàu tự nâng (Jack-up) chuyên dụng.

2. Giải pháp Bản sao số (Esbjerg, Đan Mạch): Chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng công nghệ Bản sao số (Digital Twin) trong quản lý cảng biển, giúp tối ưu hóa logistics bãi cảng và tăng gấp 3 lần công suất xếp dỡ cấu kiện ĐGNK mà không cần tốn chi phí mở rộng diện tích đất vật lý.

3. Chuỗi cụm công nghiệp tích hợp dọc (Dương Giang và Sạn Đầu, Trung Quốc): Minh chứng cho sự thành công của mô hình “4 tích hợp” ngay tại lập địa cảng biển (tích hợp từ R&D, quy trình chế tạo các linh kiện cốt lõi như tháp móng, cáp ngầm, cánh quạt, đến hệ thống thử nghiệm bệ lớn công suất 30 MW đạt chuẩn quốc tế) giúp triệt tiêu chi phí vận chuyển nội địa.

4. Giá trị dài hạn từ chuỗi dịch vụ O&M (Grimsby & Humber, Vương quốc Anh): Làm nổi bật giá trị kinh tế bền vững từ hoạt động vận hành và bảo dưỡng (O&M) kéo dài suốt 25 năm vòng đời của dự án, giúp chuyển đổi các mô hình kinh tế cũ, sang thủ phủ năng lượng, tạo việc làm và phát triển kỹ năng lâu dài cho địa phương.

Quá trình tham luận, thảo luận và trao đổi tại Hội thảo đã đi đến thống nhất thông điệp cốt lõi: Việt Nam không cần sao chép nguyên mẫu bất kỳ một mô hình quốc tế có sẵn nào, mà cần xây dựng một hệ sinh thái “Trung tâm Năng lượng Tái tạo kiểu mẫu” được thiết kế riêng, phù hợp với lợi thế địa lý và năng lực công nghiệp sẵn có của mình. Các kết quả thảo luận chuyên sâu về tiêu chí lựa chọn khu vực phù hợp, xác định chức năng ưu tiên, trình tự phân kỳ đầu tư hạ tầng và cơ chế quản trị theo mô hình liên minh doanh nghiệp (Consortium) sẽ là nguồn luận cứ thực tiễn, hỗ trợ đắc lực cho Bộ Công Thương xem xét các bước triển khai cụ thể tiếp theo trong tương lai.

Việc phát triển RE Hubs được kỳ vọng không chỉ hỗ trợ khai thác hiệu quả tiềm năng năng lượng tái tạo, mà còn tạo động lực cho phát triển công nghiệp, dịch vụ, nâng cao năng lực chuỗi cung ứng trong nước, phát triển nguồn nhân lực và tạo thêm giá trị kinh tế cho các địa phương, qua đó đóng góp vào quá trình chuyển dịch năng lượng của Việt Nam.

Tạm kết:

Từ kinh nghiệm quốc tế, đến mô hình phù hợp với Việt Nam, các thông điệp quan trọng sau đây đã được rút ra từ kết quả Hội thảo “Thúc đẩy phát triển Trung tâm Năng lượng Tái tạo tại Việt Nam”:

1. Thông điệp chiến lược: Trung tâm Năng lượng Tái tạo (RE Hub) không chỉ là nơi phát điện, đó là một Hệ sinh thái Công nghiệp - Dịch vụ xanh.

RE Hub được định vị là mô hình tích hợp đồng bộ giữa: Phát triển nguồn sạch - Công nghiệp chế tạo - Hạ tầng cảng biển và Logistics - Dịch vụ Vận hành và Bảo dưỡng (O&M) - Nghiên cứu đổi mới sáng tạo (R&D) và Đào tạo nhân lực. Đây chính là đòn bẩy chiến lược giúp Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu Net Zero vào năm 2050.

2. Thông điệp hành động: Việt Nam cần một mô hình riêng, không sao chép nguyên mẫu quốc tế:

Mỗi quốc gia có một lối đi riêng: Đức mạnh về hạ tầng cơ khí tải trọng lớn, Anh dẫn đầu về dịch vụ O&M dài hạn, Đan Mạch đi đầu (front-runner) về số hóa bãi cảng, Trung Quốc tối ưu nhờ siêu cụm công nghiệp tích hợp dọc. Việt Nam sẽ chắt lọc các yếu tố thành công cốt lõi để xây dựng một mô hình RE Hub “kiểu mẫu” phù hợp nhất với điều kiện địa kinh tế và cơ chế chính sách trong nước.

3. Thông điệp về nội lực: Công nghiệp Dầu khí và Kinh tế biển là bệ phóng vững chắc:

Việt Nam không bắt đầu từ con số không. Chuỗi năng lực sừng sững từ ngành dầu khí ngoài khơi và công trình biển hiện hữu (như năng lực thiết kế chế tạo kết cấu thép khổng lồ, xây lắp công trình ngầm, hạ tầng cảng bãi logistics chuyên dụng của PTSC, Vietsovpetro) là nền tảng cốt lõi để doanh nghiệp Việt Nam làm chủ và tiến sâu vào chuỗi giá trị điện gió ngoài khơi toàn cầu.

4. Thông điệp hạ tầng: Hạ tầng cảng biển phải đi trước một bước và sẵn sàng cho kỷ nguyên siêu trường, siêu trọng:

Để đón đầu xu thế công nghệ ĐGNK thế hệ mới với các tua bin khổng lồ (công suất 22 MW-26 MW) và cánh quạt dài (vượt 150 m), quy hoạch hạ tầng cảng biển của Việt Nam phải bứt phá khỏi tư duy cũ. Các bến cảng nước sâu đón tàu tự nâng (Jack-up) bắt buộc phải được thiết kế kiên cố để chịu được tải trọng siêu trọng (trên 5.000 tấn).

5. Thông điệp công nghệ và tương lai: Tối ưu hóa bằng Số hóa bãi cảng và bền vững nhờ dịch vụ O&M:

Giải quyết bài toán thắt nút cổ chai về diện tích bãi cảng bằng giải pháp Bản sao số (Digital Twin) để tăng gấp 3 lần công suất xếp dỡ cấu kiện. Đồng thời, định hình sớm chuỗi dịch vụ O&M kéo dài suốt 25 năm vòng đời dự án nhằm duy trì dòng tiền ổn định, tạo việc làm kỹ thuật cao lâu dài và tạo động lực tăng trưởng bền vững cho kinh tế địa phương.

Đón đọc ký tới: Trung tâm Năng lượng Tái tạo (RE Hub) - Phân tích các bài học kinh nghiệm quốc tế và khuyến nghị áp dụng cho Việt Nam

NGUYỄN THÁI SƠN - HỘI ĐỒNG KHOA HỌC TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM

Tài liệu tham khảo:

1. https://nangluongvietnam.vn/phat-trien-trung-tam-nang-luong-tai-tao-huong-di-chien-luoc-cho-chuyen-dich-nang-luong-viet-nam-34751.html - Năng lượng Việt Nam - online 29/8/2025.

2. Các bài tham luận do các chuyên gia quốc tế và trong nước trình bày tại Hội thảo “Thúc đẩy phát triển Trung tâm Năng lượng Tái tạo tại Việt Nam” - Cục Điện lực tổ chức ngày 8/9/2026.