PetroVietnam: Từ nền tảng dầu khí, đến Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia

Đề xuất kết hợp thế mạnh của EVN và PetroVietnam trong phát triển điện hạt nhân ở Việt Nam Ngày 23/9/2025, Tạp chí Năng lượng Việt Nam có Báo cáo gửi Thủ tướng Chính phủ [1] về việc thúc đẩy hoàn thiện các yếu tố quan trọng đối với phát triển điện hạt nhân ở Việt Nam, trong đó có đề xuất nghiên cứu cơ chế phối hợp giữa Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PetroVietnam) nhằm tận dụng tối đa lợi thế riêng có của từng đơn vị trong quá trình triển khai Chương trình điện hạt nhân quốc gia. Ngày 30/9/2025, Chính phủ có Văn bản phúc đáp Báo cáo [2] gửi các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp liên quan. Qua nghiên cứu, xem xét các mô hình thành công trên thế giới, cũng như khuyến nghị của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), chúng tôi tiếp tục phân tích làm rõ thêm lý do đề xuất kết hợp thế mạnh của EVN, PetroVietnam trong phát triển điện hạt nhân ở Việt Nam trong thời gian tới.

Một năm đặc biệt trong một chặng đường mới:

Năm 2025 có ý nghĩa đặc biệt đối với PetroVietnam không chỉ bởi đây là năm kỷ niệm 50 năm thành lập, mà còn là thời điểm Tập đoàn chính thức chuyển sang một định danh mới: Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam.

Theo Báo cáo Phát triển bền vững thường niên năm 2025 của PetroVietnam: Việc đổi tên được thực hiện theo Quyết định số 733/QĐ-TTg ngày 9/4/2025, thể hiện định hướng chuyển từ một tập đoàn có trọng tâm truyền thống là dầu khí sang một tập đoàn công nghiệp - năng lượng có phạm vi hoạt động rộng hơn. Báo cáo đồng thời đặt vấn đề khá rõ: Sự thay đổi này không chỉ là tên gọi, mà phải được thể hiện bằng những chuyển biến thực chất trong chiến lược, mô hình hoạt động và cách thức tạo giá trị. Đây cũng là điểm đáng chú ý nhất khi nhìn vào PetroVietnam năm 2025. Một tập đoàn dầu khí lớn chuyển sang mô hình công nghiệp - năng lượng không có nghĩa là từ bỏ dầu khí để chuyển ngay sang năng lượng mới. Vấn đề khó hơn nhiều: Phải tái định vị nền tảng dầu khí hiện có trong một hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng rộng hơn, qua đó tận dụng nguồn lực tài chính, cơ sở hạ tầng, đội ngũ kỹ thuật và năng lực quản trị đã tích lũy trong nửa thế kỷ.

Nếu nhìn theo cách đó, năm 2025 có thể xem là thời điểm PetroVietnam bước qua một ranh giới quan trọng - từ một doanh nghiệp được nhận diện chủ yếu bằng dầu khí, sang một tập đoàn phải chứng minh khả năng tạo ra giá trị từ nhiều mắt xích của chuỗi năng lượng.

Nền tảng dầu khí vẫn là lợi thế lớn:

Điều đáng lưu ý là PetroVietnam bước vào giai đoạn chuyển đổi không phải từ một điểm xuất phát thấp. Năm 2025, theo báo cáo của PetroVietnam: Tổng doanh thu toàn Tập đoàn đạt khoảng 1.105,2 nghìn tỷ đồng, nộp ngân sách nhà nước khoảng 165,9 nghìn tỷ đồng. Ở cấp hợp nhất, doanh thu đạt khoảng 665,1 nghìn tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế đạt 52,4 nghìn tỷ đồng. Sản lượng khai thác dầu thô đạt gần 9,98 triệu tấn, sản lượng điện đạt 31,33 tỷ kWh, trong khi doanh thu từ lĩnh vực dịch vụ kỹ thuật đạt khoảng 155,5 nghìn tỷ đồng.

Những con số nêu trên cho thấy dầu khí vẫn là nền tảng quan trọng tạo ra dòng tiền, nguồn lực đầu tư và sức mạnh tài chính cho quá trình chuyển đổi. Đây là một điểm cần nhìn nhận khách quan. Trong quá trình chuyển dịch năng lượng, nhiều doanh nghiệp dầu khí trên thế giới phải đồng thời giải quyết hai bài toán duy trì hiệu quả của các tài sản dầu khí hiện hữu và tìm kiếm những động lực tăng trưởng mới. PetroVietnam cũng đứng trước bài toán tương tự, nhưng có một lợi thế đáng kể là doanh nghiệp đã hình thành được chuỗi giá trị tương đối hoàn chỉnh - từ thăm dò, khai thác, khí, chế biến dầu khí, hóa dầu, phân bón, điện đến dịch vụ kỹ thuật.

Vì vậy, vấn đề đặt ra không phải là “dầu khí, hay năng lượng mới”, mà là làm thế nào để nguồn lực được tạo ra từ nền tảng dầu khí có thể trở thành một phần của quá trình hình thành năng lực công nghiệp - năng lượng mới. Đây mới là ý nghĩa sâu hơn của việc đổi tên.

Từ chuỗi dầu khí, sang hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng:

Báo cáo năm 2025 mô tả PetroVietnam theo một chuỗi giá trị tích hợp, trong đó hoạt động thượng nguồn cung cấp nguồn tài nguyên cho các khâu trung nguồn và hạ nguồn; khí được sử dụng cho phát điện, sản xuất phân bón và các khách hàng công nghiệp; dầu khí tiếp tục được chế biến thành sản phẩm lọc hóa dầu, hóa chất và nhiên liệu. Trên nền tảng đó, Tập đoàn mở rộng phạm vi hoạt động sang khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) và từng bước nghiên cứu, phát triển các lĩnh vực năng lượng mới.

Điểm đáng chú ý là PetroVietnam không xây dựng một danh mục hoạt động hoàn toàn tách rời khỏi năng lực hiện hữu. Kinh nghiệm triển khai các dự án dầu khí ngoài khơi có thể trở thành nền tảng kỹ thuật cho điện gió ngoài khơi. Năng lực xây dựng, vận hành công trình biển, khảo sát địa chất, cơ khí, chế tạo, logistics và dịch vụ kỹ thuật được hình thành qua nhiều thập niên có thể được chuyển hóa thành năng lực phục vụ các ngành công nghiệp năng lượng mới.

Tương tự, hệ thống khí và hạ tầng năng lượng hiện hữu có thể hỗ trợ phát triển LNG và điện khí; công nghiệp lọc hóa dầu có thể mở rộng sang các sản phẩm hóa chất có giá trị gia tăng cao hơn; năng lực công nghệ và quản lý dự án có thể được sử dụng để tiếp cận hydrogen, nhiên liệu hàng không bền vững và các giải pháp thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon.

Như vậy, chuyển đổi đối với PetroVietnam không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc xây dựng một hệ thống hoàn toàn mới. Một hướng đi có tính kinh tế hơn là tận dụng những gì đã có để tạo ra những năng lực mới. Đó cũng là cách giải thích hợp lý cho khái niệm “công nghiệp - năng lượng” mà PetroVietnam lựa chọn.

Khí và điện - Những mắt xích có ý nghĩa chiến lược:

Trong cấu trúc mới, khí và điện có thể trở thành hai lĩnh vực đặc biệt quan trọng. Nếu dầu khí thượng nguồn là nền tảng truyền thống, thì khí có khả năng tạo ra sự kết nối giữa tài nguyên, công nghiệp và hệ thống điện. Báo cáo xác định khí là một trong những lĩnh vực có vai trò như cầu nối trong quá trình chuyển dịch sang hệ thống năng lượng phát thải thấp hơn. Từ nguồn khí, PetroVietnam có thể tham gia vào chuỗi LNG, phát điện khí và cung cấp năng lượng cho sản xuất công nghiệp. Điều này có ý nghĩa trong bối cảnh nhu cầu điện của Việt Nam tiếp tục tăng, trong khi hệ thống điện phải đồng thời đáp ứng yêu cầu về an ninh cung cấp, tính linh hoạt và giảm phát thải.

Năm 2025, sản lượng điện của PetroVietnam đạt hơn 31 tỷ kWh. Theo báo cáo, các đơn vị điện của Tập đoàn đóng góp khoảng 6-8% sản lượng điện của cả nước. Ở lĩnh vực khí, Petrovietnam cũng giữ vị trí quan trọng trong cung cấp khí và LPG cho thị trường trong nước; đồng thời mở rộng hoạt động LNG ra thị trường quốc tế.

Từ đây có thể thấy một thay đổi quan trọng trong vị thế của PetroVietnam. Nếu trước đây dầu khí chủ yếu được nhìn từ góc độ khai thác tài nguyên và cung cấp nguyên liệu, thì trong mô hình mới, năng lượng được nhìn như một chuỗi giá trị liên kết với công nghiệp. Giá trị không chỉ nằm ở số thùng dầu, hay mét khối khí được khai thác, mà còn ở khả năng biến tài nguyên thành điện, hóa chất, vật liệu, dịch vụ kỹ thuật và các sản phẩm năng lượng có giá trị gia tăng cao hơn.

Dầu khí vẫn còn vai trò, nhưng cách tạo giá trị phải thay đổi:

Một cách hiểu giản đơn về chuyển dịch năng lượng là dầu khí sẽ giảm dần và năng lượng tái tạo sẽ thay thế. Với một tập đoàn công nghiệp - năng lượng như PetroVietnam, cách tiếp cận này chưa phản ánh đầy đủ thực tế. Bản thân Báo cáo Phát triển bền vững năm 2025 cho thấy Tập đoàn nhìn nhận quá trình chuyển đổi trong một khoảng thời gian dài. Mục tiêu đến năm 2030 là doanh thu hợp nhất trên 37 tỷ USD, đáp ứng trên 25% nhu cầu năng lượng quốc gia; đến năm 2050, doanh thu dự kiến đạt 80-100 tỷ USD, đáp ứng trên 30% nhu cầu năng lượng cuối cùng và trên 50% nhu cầu năng lượng có mức phát thải thấp.

Các mục tiêu này cho thấy PetroVietnam không đặt vấn đề “thoát khỏi dầu khí” trong ngắn hạn, mà hướng tới việc mở rộng phạm vi hoạt động để duy trì vai trò trong một hệ thống năng lượng đang thay đổi. Tuy nhiên, chính ở đây xuất hiện một yêu cầu quan trọng: Dầu khí phải tạo ra giá trị ngày càng cao hơn trong khi hiệu quả sử dụng tài nguyên, chi phí và các tác động môi trường được kiểm soát tốt hơn. Nếu dầu khí vẫn là nguồn lực tài chính quan trọng trong nhiều năm tới, thì nâng cao hiệu quả khai thác, tối ưu hóa chuỗi chế biến và nâng cao tỷ lệ sản phẩm có giá trị gia tăng sẽ ngày càng quan trọng.

(Những vấn đề cụ thể về hiệu quả năng lượng, phát thải, methane và quản trị ESG sẽ được phân tích sâu hơn trong kỳ tới).

Năng lực công nghiệp mới quan trọng không kém nguồn năng lượng mới:

Một điểm đáng chú ý khác trong câu chuyện PetroVietnam 2025 là vai trò của dịch vụ kỹ thuật và năng lực công nghiệp. Doanh thu dịch vụ kỹ thuật đạt khoảng 155,5 nghìn tỷ đồng cho thấy đây không còn đơn thuần là hoạt động hỗ trợ cho khai thác dầu khí.

PetroVietnam đã hình thành một hệ thống doanh nghiệp có khả năng thực hiện nhiều loại hình dịch vụ kỹ thuật trong nước và quốc tế. Theo báo cáo, năng lực này đang được mở rộng sang các dự án ngoài khơi và những lĩnh vực mới, trong đó có điện gió ngoài khơi. Đây có thể là một trong những tài sản chiến lược quan trọng của PetroVietnam trong giai đoạn mới. Bởi nếu Việt Nam phát triển mạnh điện gió ngoài khơi, LNG, hydrogen, hay các ngành công nghiệp năng lượng mới, câu hỏi không chỉ là “có nguồn năng lượng nào”, mà còn là “Việt Nam có thể làm chủ bao nhiêu phần trong chuỗi giá trị đó”.

PetroVietnam có lợi thế về đội ngũ kỹ thuật, quản lý dự án lớn, công trình biển, cơ khí, logistics, vận hành công nghiệp và quan hệ hợp tác quốc tế. Báo cáo cho biết: Tập đoàn có hơn 50.000 người lao động, hoạt động dầu khí tại hơn 16 quốc gia và vùng lãnh thổ; đồng thời có hơn 20 nhà máy, dự án năng lượng trong nước. Nếu những năng lực này được chuyển hóa thành năng lực công nghiệp phục vụ các ngành năng lượng mới, PetroVietnam không chỉ là một nhà đầu tư năng lượng, mà còn có thể trở thành một hạt nhân công nghiệp của quá trình chuyển dịch năng lượng. Đây là sự khác biệt quan trọng giữa “mở rộng sang năng lượng mới” và “trở thành tập đoàn công nghiệp - năng lượng”.

Từ tăng trưởng cao, đến tăng trưởng có chất lượng:

Một trong những câu hỏi cần được đặt ra đối với PetroVietnam trong giai đoạn mới là: Tiêu chí nào sẽ cho thấy quá trình chuyển đổi đang thực sự tạo ra giá trị? Doanh thu và lợi nhuận đương nhiên vẫn là những chỉ tiêu nền tảng. Nhưng nếu chỉ sử dụng các chỉ tiêu tài chính truyền thống thì chưa đủ để đánh giá một quá trình chuyển đổi mang tính chiến lược. Với một tập đoàn công nghiệp - năng lượng quốc gia, chất lượng tăng trưởng còn phải được thể hiện ở khả năng hình thành năng lực sản xuất mới, mức độ làm chủ công nghệ, hiệu quả sử dụng vốn, khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và mức độ đóng góp cho an ninh năng lượng.

Báo cáo năm 2025 đã bắt đầu đặt những yếu tố này trong cùng một khung quản trị. PetroVietnam cho biết các chỉ tiêu ESG (môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp) được theo dõi ở cấp quản trị và gắn với hiệu quả hoạt động, phân bổ vốn; đồng thời chú trọng đào tạo lại người lao động để đáp ứng những lĩnh vực mới. Tập đoàn cũng ghi nhận tổng nguồn lực dành cho an sinh xã hội khoảng 1.317 tỷ đồng trong năm 2025.

Tuy nhiên, từ việc xác lập định hướng đến việc biến định hướng thành các dự án có hiệu quả là một khoảng cách không nhỏ. Những lĩnh vực như điện gió ngoài khơi, hydrogen, SAF (Sustainable Aviation Fuel - Nhiên liệu hàng không bền vững), hay CCUS (Carbon Capture Utilization and Storage - Thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon) đòi hỏi vốn lớn, công nghệ cao, thời gian chuẩn bị dài và cơ chế thị trường phù hợp. Vì vậy, khả năng lựa chọn dự án, phân bổ vốn và kiểm soát rủi ro sẽ ngày càng quyết định chất lượng tăng trưởng của PetroVietnam.

Một nền tảng lớn, nhưng chặng đường phía trước cũng lớn:

PetroVietnam bước vào giai đoạn mới với một nền tảng đáng kể: Nguồn lực tài chính, chuỗi giá trị tương đối hoàn chỉnh, hệ thống cơ sở vật chất, đội ngũ kỹ thuật, kinh nghiệm quản lý các dự án lớn và vị trí quan trọng trong hệ thống năng lượng quốc gia.

Báo cáo cho biết: Đến cuối năm 2025, tổng tài sản hợp nhất của Tập đoàn đạt khoảng 1.178,2 nghìn tỷ đồng, tương đương khoảng 45,3 tỷ USD. Nhưng quy mô lớn cũng đồng nghĩa với trách nhiệm lớn hơn. PetroVietnam phải đồng thời duy trì hiệu quả của các lĩnh vực truyền thống, bảo đảm đóng góp cho an ninh năng lượng và mở rộng sang những lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng mới.

Chính Báo cáo Phát triển bền vững năm 2025 cũng cho thấy những sức ép mới đang xuất hiện từ biến động cơ cấu của thị trường dầu khí, chi phí carbon và yêu cầu ngày càng cao về minh bạch trong tài chính quốc tế.

Vì vậy, câu chuyện PetroVietnam sau năm 2025 không nên chỉ được nhìn dưới góc độ “một tập đoàn dầu khí đổi tên”. Điều đáng quan tâm hơn là một nền tảng dầu khí lớn có thể được chuyển hóa đến đâu thành năng lực công nghiệp - năng lượng mới.

Nếu làm được điều đó, dầu khí sẽ không chỉ là phần nền tảng của quá khứ, mà còn trở thành nguồn lực cho tương lai. Năng lực công nghiệp tích lũy trong 50 năm sẽ không chỉ phục vụ các mỏ dầu khí, mà còn có thể tham gia vào những ngành năng lượng mới. Khi ấy, khái niệm “Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia” sẽ có nội hàm thực chất hơn nhiều so với một sự thay đổi về tên gọi.

Tạm kết luận:

Năm 2025 mở ra một chương mới trong lịch sử PetroVietnam. Những kết quả về doanh thu, lợi nhuận, sản lượng năng lượng và đóng góp ngân sách cho thấy nền tảng dầu khí của Tập đoàn vẫn rất mạnh. Nhưng chính nền tảng đó đang đứng trước yêu cầu phải được tái định vị để thích ứng với một hệ thống năng lượng mới. Điểm đáng chú ý trong định hướng của PetroVietnam là không lựa chọn cách tiếp cận cực đoan giữa dầu khí và năng lượng mới. Thay vào đó, Tập đoàn hướng tới việc kết nối dầu khí, khí - LNG, điện, chế biến - hóa dầu và dịch vụ kỹ thuật với những lĩnh vực mới trong một chuỗi giá trị công nghiệp - năng lượng rộng hơn. Đây là hướng đi có cơ sở, bởi lợi thế của PetroVietnam không chỉ nằm ở tài nguyên dầu khí, mà còn ở năng lực công nghiệp, công nghệ, con người và kinh nghiệm triển khai các dự án năng lượng quy mô lớn.

Tuy nhiên, giai đoạn mới cũng đặt ra yêu cầu cao hơn. Thành công của quá trình chuyển đổi sẽ không chỉ được đo bằng doanh thu, hay lợi nhuận, mà bằng khả năng tạo ra những năng lực công nghiệp mới, sử dụng vốn hiệu quả, làm chủ công nghệ và tiếp tục đóng góp thiết thực cho an ninh năng lượng quốc gia.

Tóm lại, đổi tên là điểm khởi đầu; đổi chất mới là mục tiêu.

Kỳ tới: Từ cam kết ESG, đến năng lực chuyển dịch năng lượng: Bài toán phát triển bền vững của PetroVietnam

HỘI ĐỒNG KHOA HỌC TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM

Tài liệu tham khảo: PetroVietnam: Báo cáo Phát triển bền vững thường niên năm 2025, công bố năm 2026. (Báo cáo là nguồn chính được sử dụng cho các nội dung về kết quả hoạt động, mô hình chuỗi giá trị, định hướng chiến lược, chuyển dịch năng lượng, quản trị ESG và đóng góp của PetroVietnam).