Thông tư 66 và các tác động đến môi trường đầu tư/đấu thầu dự án điện ở Việt Nam

An ninh năng lượng trong giai đoạn chuyển dịch và vai trò của thị trường điện cạnh tranh Việt Nam An ninh năng lượng không chỉ phụ thuộc vào quy mô nguồn điện, hay tiến độ dự án, mà còn gắn chặt với thị trường điện cạnh tranh. Khi hệ thống điện chuyển sang giai đoạn huy động mạnh mẽ nguồn lực xã hội, thị trường điện trở thành không gian phân bổ rủi ro, điều tiết đầu tư và bảo đảm tính bền vững dài hạn. Bài viết sau đây của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam phân tích vai trò nền tảng của thị trường điện đối với an ninh năng lượng Việt Nam, những rủi ro thể chế, nếu thị trường vận hành không cạnh tranh và yêu cầu đặt ra đối với cải cách thị trường trong giai đoạn 2025-2030, tầm nhìn 2045.

Thông tư số 66/2025/TT-BCT được ban hành nhằm sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 27/2024/TT-BCT và Thông tư 32/2025/TT-BCT về tiêu chuẩn đánh giá hồ sơ dự thầu và mẫu hồ sơ đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư dự án điện. Trong bối cảnh Luật Điện lực 2024 và Luật Đấu thầu sửa đổi đã chính thức có hiệu lực, Thông tư 66 đóng vai trò hoàn thiện kỹ thuật pháp lý, đồng bộ hệ thống văn bản dưới luật và khắc phục các vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai.

Bối cảnh ban hành - Yêu cầu hoàn thiện lớp “kỹ thuật” của chính sách điện lực:

Giai đoạn 2024-2025 đánh dấu một bước chuyển quan trọng của khung pháp lý ngành điện Việt Nam. Luật Điện lực năm 2024 cùng Luật Đấu thầu sửa đổi đã thiết lập nền tảng pháp lý mới, nhấn mạnh nguyên tắc thị trường, cạnh tranh, minh bạch trong hoạt động đầu tư điện lực. Trên cơ sở đó, các nghị định hướng dẫn được ban hành trong năm 2025 đã tạo ra một hệ thống quy định tương đối đầy đủ, bao phủ từ quy hoạch, đầu tư xây dựng, đến lựa chọn nhà đầu tư dự án điện.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy, bên cạnh các vấn đề mang tính cấu trúc lớn của thị trường điện, vẫn tồn tại nhiều “độ vênh” ở cấp thông tư, đặc biệt trong lĩnh vực đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư. Thông tư 27/2024/TT-BCT và Thông tư 32/2025/TT-BCT, dù đã tạo khung pháp lý ban đầu, nhưng trong quá trình áp dụng đã phát sinh cách hiểu khác nhau về phạm vi điều chỉnh, thẩm quyền mời quan tâm, cũng như giá trị pháp lý của các nội dung hướng dẫn trong phụ lục.

Trong bối cảnh Quy hoạch điện VIII điều chỉnh bước vào giai đoạn triển khai mạnh, yêu cầu đặt ra không chỉ là có thêm quy định mới, mà là làm rõ và chuẩn hóa những quy định đã ban hành, nhằm giảm rủi ro thực thi. Thông tư 66/2025/TT-BCT ra đời trong bối cảnh đó, với vai trò hoàn thiện lớp kỹ thuật của chính sách, hơn là tạo ra một cơ chế hoàn toàn mới.

Chuẩn hóa phạm vi điều chỉnh - Nhấn mạnh bản chất “kinh doanh điện lực”:

Một sửa đổi đáng chú ý của Thông tư 66 là việc thay thế thống nhất cụm từ “dự án đầu tư công trình năng lượng” bằng “dự án đầu tư kinh doanh điện lực”. Sự điều chỉnh này mang ý nghĩa quan trọng về mặt tư duy quản lý.

Khái niệm “công trình năng lượng” thiên về tiếp cận kỹ thuật - xây dựng, trong khi “dự án đầu tư kinh doanh điện lực” phản ánh đúng bản chất kinh tế của hoạt động phát điện, truyền tải và phân phối điện trong bối cảnh thị trường điện từng bước hình thành. Việc chuẩn hóa thuật ngữ giúp các tiêu chí đánh giá hồ sơ dự thầu không chỉ dừng ở năng lực xây dựng công trình, mà phải đặt trong tổng thể năng lực kinh doanh, vận hành và tham gia thị trường điện của nhà đầu tư.

Về lâu dài, cách tiếp cận này phù hợp với tinh thần của Luật Điện lực 2024 - khi điện lực được xác định là ngành kinh doanh có điều kiện, vận hành theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước. Đây cũng là cơ sở để từng bước gắn hoạt động đấu thầu dự án điện lực với yêu cầu hiệu quả kinh tế - hệ thống, thay vì chỉ tập trung vào mục tiêu hoàn thành dự án.

Làm rõ thẩm quyền mời quan tâm và tổ chức đấu thầu:

Thông tư 66 đã sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến chủ thể mời quan tâm và cơ quan quyết định tổ chức đấu thầu. Theo đó, bên mời quan tâm có thể là cơ quan, đơn vị thuộc Bộ Công Thương, UBND cấp tỉnh, ban quản lý khu kinh tế, thậm chí UBND cấp xã (trong trường hợp được giao nhiệm vụ).

Việc mở rộng danh sách chủ thể mời quan tâm phản ánh xu hướng phân cấp, trao quyền nhiều hơn cho địa phương trong công tác chuẩn bị dự án. Tuy nhiên, Thông tư 66 - đồng thời xác định rõ cơ quan quyết định tổ chức đấu thầu chỉ gồm Bộ Công Thương, UBND cấp tỉnh và ban quản lý khu kinh tế. Cách thiết kế này cho thấy sự thận trọng cần thiết, nhằm tránh tình trạng phân tán thẩm quyền, hoặc thiếu nhất quán trong các quyết định mang tính chiến lược.

Đối với các dự án điện lực có quy mô lớn, tác động liên vùng và yêu cầu kỹ thuật cao, việc giữ vai trò quyết định ở cấp đủ năng lực là yếu tố quan trọng để bảo đảm chất lượng lựa chọn nhà đầu tư và giảm rủi ro pháp lý trong quá trình triển khai.

Bổ sung khung đánh giá đối với chỉ định nhà đầu tư rút gọn:

Một nội dung đáng chú ý khác của Thông tư 66 là bổ sung quy định về yêu cầu năng lực và hiệu quả đầu tư đối với các dự án áp dụng quy trình chỉ định nhà đầu tư rút gọn theo Nghị định 115/2024/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung).

Trên thực tế, không phải mọi dự án điện lực đều phù hợp với đấu thầu rộng rãi. Một số dự án mang tính đặc thù về vị trí, công nghệ, hoặc yêu cầu cấp bách về an ninh năng lượng đòi hỏi cơ chế lựa chọn linh hoạt hơn. Tuy nhiên, nếu thiếu tiêu chí đánh giá rõ ràng, cơ chế chỉ định thầu có thể làm gia tăng rủi ro về minh bạch và hiệu quả đầu tư.

Việc Thông tư 66 yêu cầu đánh giá năng lực và hiệu quả đầu tư (trên cơ sở Phụ lục III) có thể xem là một hàng rào kỹ thuật cần thiết. Quy định này không phủ nhận vai trò của chỉ định nhà đầu tư, nhưng đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực tài chính, kinh nghiệm và đóng góp thực chất cho phát triển ngành điện.

Chuẩn hóa dự thảo hợp đồng mua bán điện trong hồ sơ mời thầu:

Thông tư 66 quy định dự thảo hợp đồng mua bán điện trong hồ sơ mời thầu phải được lập trên cơ sở các nội dung chính của mẫu hợp đồng do Bộ trưởng Bộ Công Thương ban hành. Đây là một điều chỉnh có ý nghĩa trực tiếp đối với môi trường đầu tư điện lực.

Trong nhiều năm, hợp đồng mua bán điện được xem là một trong những nguồn gốc của bất định chính sách - khi cách tiếp cận và phân bổ rủi ro khác nhau giữa các dự án. Việc thu hẹp không gian tùy nghi trong xây dựng dự thảo hợp đồng giúp tăng tính dự báo cho nhà đầu tư và tổ chức tín dụng; đồng thời giảm nguy cơ phát sinh tranh chấp trong quá trình thực hiện.

Tuy vậy, Thông tư 66 mới chỉ giải quyết vấn đề ở mức khung. Những nội dung cốt lõi liên quan đến rủi ro thị trường, rủi ro cắt giảm công suất, hay cơ chế bảo đảm ngoại tệ vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện ở cấp chính sách cao hơn, hoặc thông qua các mẫu hợp đồng chuyên biệt theo từng loại hình nguồn điện.

Làm rõ giá trị pháp lý của nội dung hướng dẫn trong phụ lục:

Một điều chỉnh mang tính kỹ thuật, nhưng có ý nghĩa thực tiễn cao là việc Thông tư 66 khẳng định rõ các nội dung in nghiêng trong phụ lục chỉ có tính chất hướng dẫn, minh họa. Trong giai đoạn áp dụng Thông tư 27 và 32, đã xuất hiện không ít tranh cãi về việc các nội dung này có bắt buộc hay không.

Việc làm rõ giá trị pháp lý giúp giảm nguy cơ khiếu nại; đồng thời tạo dư địa linh hoạt để hồ sơ mời thầu được xây dựng phù hợp với quy mô, tính chất cụ thể của từng dự án, mà vẫn bảo đảm tuân thủ khung chung.

Quy định chuyển tiếp - Bảo đảm tính liên tục của dự án:

Các quy định chuyển tiếp của Thông tư 66 cho phép những dự án đã phát hành hồ sơ mời quan tâm, mời thầu trước thời điểm Thông tư có hiệu lực được tiếp tục thực hiện theo hồ sơ đã ban hành. Trong khi đó, các dự án chưa phát hành hồ sơ phải rà soát, cập nhật theo quy định mới.

Cách tiếp cận này thể hiện tinh thần thận trọng, tránh gây xáo trộn không cần thiết cho các dự án đang trong quá trình chuẩn bị; đồng thời giảm chi phí tuân thủ cho cả cơ quan quản lý và nhà đầu tư.

Thông tư 66 khắc phục được gì so với Thông tư 27 và 32?

So với Thông tư 27/2024/TT-BCT, Thông tư 66 đã khắc phục đáng kể tình trạng chưa thống nhất về phạm vi điều chỉnh và thẩm quyền mời quan tâm, tổ chức đấu thầu. Việc chuẩn hóa thuật ngữ theo hướng “dự án đầu tư kinh doanh điện lực” giúp các tiêu chí đánh giá hồ sơ dự thầu tiệm cận hơn với yêu cầu của thị trường điện.

So với Thông tư 32/2025/TT-BCT, Thông tư 66 không mở rộng thêm cơ chế mới, nhưng đóng vai trò hoàn thiện kỹ thuật, làm rõ cách áp dụng các quy định đã sửa đổi trước đó, đặc biệt là giá trị pháp lý của các nội dung hướng dẫn trong phụ lục và yêu cầu đối với chỉ định nhà đầu tư rút gọn.

Tuy nhiên, cả 3 thông tư vẫn chia sẻ một hạn chế chung - đó là chưa xử lý tận gốc các rủi ro dài hạn của nhà đầu tư điện lực, nhất là rủi ro thị trường và rủi ro điều độ hệ thống. Đây là những vấn đề cần tiếp tục được giải quyết ở cấp chính sách cao hơn trong thời gian tới.

Kết luận:

Thông tư 66/2025/TT-BCT không tạo ra một cuộc cải cách thể chế lớn, nhưng lại đóng vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý đấu thầu dự án điện lực ở giai đoạn chuyển pha của thị trường điện Việt Nam. Bằng việc chuẩn hóa thuật ngữ, làm rõ thẩm quyền, bổ sung tiêu chí cho chỉ định nhà đầu tư và giảm bất định trong hợp đồng mua bán điện, Thông tư 66 góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư và nâng cao tính khả thi của chính sách.

Trong bối cảnh nhu cầu đầu tư điện lực giai đoạn 2026-2035 là rất lớn, những điều chỉnh mang tính kỹ thuật, nhưng kịp thời (như Thông tư 66), nếu được thực thi nhất quán, sẽ có tác động không nhỏ đến hiệu quả phát triển dài hạn của ngành điện Việt Nam./.

TS. NGUYỄN HUY HOẠCH - HỘI ĐỒNG KHOA HỌC TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM

Tài liệu tham khảo: Thông tư số 66/2025/TT-BCT ngày 31 tháng 12 năm 2025: Sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 27/2024/TT-BCT ngày 21 tháng 11 năm 2024 của Bộ Công Thương quy định về tiêu chuẩn đánh giá Hồ sơ dự thầu và mẫu Hồ sơ đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án đầu tư công trình năng lượng.