Thông điệp từ hội thảo triển khai, an toàn, cấp phép lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) tại Việt Nam

Lò muối nóng chảy (MSR) - Hiện trạng công nghệ, các thiết kế chính, vai trò IAEA, gợi ý cho Việt Nam Ngày cuối cùng của năm 2025, Bản tin (Newsletter) của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) đã gợi ý độc giả cùng nhìn lại những bài viết được quan tâm nhất trong chuyên mục “Giải thích về năng lượng hạt nhân”. Trong số đó, bài viết: Lò phản ứng muối nóng chảy là gì? (What are Molten Salt Reactors?) thu hút sự chú ý rộng rãi của cộng đồng quốc tế. Sau khi tham khảo các bài viết phổ biến của IAEA, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam dựa trên phân tích tài liệu chuyên sâu Hiện trạng công nghệ lò phản ứng muối nóng chảy (Status of Molten Salt Reactor Technology, IAEA-TRS-489, 2023), nhằm cung cấp cái nhìn toàn diện, cập nhật và có hệ thống về công nghệ này tới bạn đọc.

Lò phản ứng hạt nhân nhỏ - Đề xuất bước khởi động triển khai Quyết định của Thủ tướng Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Quyết định số 1131/QĐ-TTg, ngày 12/6/2025, Ban hành danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược. Trong đó xác định: “Lò phản ứng hạt nhân nhỏ, an toàn là một trong các công nghệ chiến lược”. Bài viết dưới đây của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam tìm hiểu một số thông tin về lò phản ứng hạt nhân nhỏ trên thế giới, chú ý một số đối tác tiềm năng của Việt Nam và đề xuất một số bước đi khởi động triển khai Quyết định của Thủ tướng Chính phủ.

SMR trong bức tranh chuyển dịch năng lượng:

Trong phiên khai mạc, TS. Trần Chí Thành - Viện trưởng Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam nhấn mạnh rằng: Việt Nam đang đứng trước bài toán kép: Nhu cầu điện tăng rất nhanh cho công nghiệp hóa, trong khi dư địa nhiệt điện than bị thu hẹp, LNG phụ thuộc nhập khẩu và năng lượng tái tạo biến động theo thời tiết. Trong bối cảnh đó, SMR không phải là “sự quay lại điện hạt nhân cũ”, mà là hướng tiếp cận công nghệ mới nhỏ gọn hơn, linh hoạt hơn và an toàn hơn. Với tinh thần hội thảo không nhằm quyết định triển khai ngay SMR, mà nhằm xây dựng nền tảng khoa học, kỹ thuật và pháp lý để Việt Nam có thể ra quyết định chính sách có căn cứ trong thập kỷ tới. VINATOM được xác định là đầu mối nghiên cứu, đào tạo và tư vấn kỹ thuật cho Chính phủ.

TS. Trần Chí Thành - Viện trưởng Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam phát biểu khai mạc hội thảo.

Bức tranh toàn cầu về SMR - Nhìn từ IAEA:

Tham luận “Hiện trạng công nghệ các lò phản ứng hạt nhân cải tiến và SMR” của TS. Vladimir Kriventsev - Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) đã đặt Việt Nam vào bức tranh toàn cầu. Ông cho biết: Thế giới đang chuyển dịch từ các nhà máy hạt nhân công suất rất lớn sang mô hình mô-đun nhỏ, có thể sản xuất hàng loạt và triển khai linh hoạt hơn.

Diễn giả phân tích các dòng công nghệ chủ đạo như SMR kiểu nước áp lực (PWR-SMR), lò nhanh mô-đun nhỏ, lò muối nóng chảy và lò khí nhiệt độ cao - mỗi loại có ưu, nhược điểm khác nhau về nhiên liệu, an toàn và chi phí. Thông điệp xuyên suốt là: Với các quốc gia mới tham gia SMR, điều kiện tiên quyết không phải là công suất, hay giá thành, mà là an toàn hạt nhân, năng lực quản lý và chiến lược xử lý nhiên liệu đã qua sử dụng. IAEA cam kết hỗ trợ Việt Nam về tiêu chuẩn, đào tạo và chia sẻ kinh nghiệm cấp phép.

TS. Vladimir Kriventsev.

Lộ trình phát triển SMR cho Việt Nam:

Tiếp nối góc nhìn toàn cầu, ông Scott Egli (Sargent & Lundy) trình bày trực tuyến tham luận “Lộ trình xây dựng chương trình phát triển SMR”. Ông đề xuất một lộ trình 4 giai đoạn kéo dài khoảng 1 thập kỷ.

Giai đoạn đầu tập trung đánh giá nhu cầu hệ thống điện Việt Nam và xác định vai trò, tiềm năng của SMR (tải nền, cấp điện cho khu công nghiệp lớn, hay các vùng xa lưới). Giai đoạn hai là nghiên cứu tiền khả thi, lựa chọn thiết kế phù hợp và chuẩn bị khung pháp lý thử nghiệm. Giai đoạn ba hướng tới một dự án thí điểm quy mô nhỏ để kiểm chứng vận hành thực tế. Còn giai đoạn bốn (nếu thí điểm thành công) sẽ xem xét nhân rộng và tích hợp SMR vào Quy hoạch điện quốc gia.

Ông Scott Egli lưu ý Việt Nam là phải đi từng bước, không đốt cháy giai đoạn, đặc biệt về cấp phép và sự chấp nhận của xã hội.

Đề xuất thí điểm SMR STAR tại Việt Nam:

Trình bày “Khái niệm SMR STAR và chương trình thí điểm tại Việt Nam”, GS, TS. Larion Lebedev - Chủ tịch Star Energy SA giới thiệu thiết kế SMR mang tên “STAR” với công suất trung bình 10 MWe/mô-đun, phù hợp với quy mô lưới điện khu vực.

Chủ tịch Star Energy SA nhấn mạnh các đặc tính an toàn thụ động của thiết kế - nghĩa là trong tình huống khẩn cấp, hệ thống có thể tự ổn định, mà không phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn điện bên ngoài.

Theo đề xuất của Star Energy: Chương trình thí điểm tại Việt Nam có thể triển khai theo ba bước:

1. Hợp tác nghiên cứu với VINATOM.

2. Lựa chọn địa điểm phù hợp.

3. Xây dựng mô hình tài chính công - tư để giảm rủi ro cho nhà nước.

Lợi ích chiến lược được nhấn mạnh là giúp hệ thống điện ổn định hơn khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng cao.

Tính đến thời điểm hiện tại, có 416 nhà máy điện hạt nhân đang vận hành với tổng công suất đạt 376,2 GW; còn SMR hiện đã thiết kế 69 nhà máy, nhưng mới chỉ có 2 nhà máy SMR đưa vào vận hành, chiểm tỷ trọng 0,07% tổng công suất điện hạt nhân toàn cầu. Trong đó, Liên bang Nga có 2 lò SMR công suất 2x35 MW và Trung Quốc với SMR công suất 210 MW (vận hành năm 2023).

GS, TS. Larion Lebedev.

Năng lực quốc gia - Đào tạo và nghiên cứu:

Trong tham luận “Tăng cường năng lực và định hướng nghiên cứu, phát triển SMR tại Việt Nam”, TS. Trần Chí Thành - Viện trưởng Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam đặt trọng tâm vào con người và thể chế. Cho rằng: Việt Nam cần một chương trình đào tạo bài bản về vật lý lò phản ứng, an toàn hạt nhân, quản lý nhiên liệu, chất thải, cũng như kỹ năng cấp phép và giám sát độc lập. VINATOM đề xuất hình thành “Trung tâm Nghiên cứu SMR Quốc gia” để phục vụ nghiên cứu trong nước, làm đầu mối hợp tác với IAEA, Mỹ, Nhật, Hàn Quốc, châu Âu về chuyển giao công nghệ và đào tạo chuyên gia.

Khung chính sách và pháp lý - Cần “thiết kế lại” cho SMR:

Bài trình bày “Chính sách điện hạt nhân và khung pháp lý đối với các dự án NPP tại Việt Nam” của ông Nguyễn Hoàng Anh - Cục An toàn Bức xạ và Hạt nhân (Bộ Khoa học và Công nghệ -VARANS) chỉ ra một điểm then chốt: Khung pháp lý hiện hành của Việt Nam chủ yếu được xây dựng cho nhà máy hạt nhân công suất lớn, chưa tối ưu cho SMR.

Diễn giả đề xuất cần có nghị định, hoặc thông tư riêng về cấp phép SMR (bao gồm tiêu chuẩn an toàn, quy trình đánh giá tác động môi trường và cơ chế giám sát độc lập). Nhà nước được khuyến nghị giữ vai trò then chốt trong bảo lãnh rủi ro và bảo đảm an toàn, đặc biệt ở giai đoạn thí điểm.

Ông Nguyễn Hoàng Anh - Cục An toàn Bức xạ và Hạt nhân (Bộ Khoa học và Công nghệ).

Chiều sâu kỹ thuật - Từ vật lý lõi lò, đến tản nhiệt an toàn:

Phiên buổi chiều chuyển sang các tham luận kỹ thuật chuyên sâu về SMR STAR.

Trong tham luận “Thiết kế neutron và tính toán lõi lò cho SMR STAR”, TS. Aleksandr Levchenko (Simulation Systems Ltd.) trình bày mô hình tính toán phân bố neutron, độ ổn định phản ứng dây chuyền và cơ chế tự điều chỉnh của lõi lò. Kết quả mô phỏng cho thấy: Thiết kế có khả năng hạn chế rủi ro quá nhiệt và dao động công suất.

Tiếp đó, TS. Valerii Levchenko với tham luận “Các đặc tính an toàn tự nhiên và thụ động của SMR STAR” phân tích sâu hơn cơ chế an toàn. TS. Valerii Levchenko chỉ ra rằng: Hệ thống làm mát thụ động cho phép lò phản ứng tự tắt và tự tản nhiệt trong trường hợp mất điện, giảm đáng kể khả năng xảy ra sự cố nghiêm trọng.

Tham luận “Động lực nhiệt - thủy và khả năng loại bỏ nhiệt trong điều kiện vận hành bình thường và sự cố” của TS. Yevgeny Ippolitov (Modeling Systems Ltd) tập trung vào mô phỏng dòng nhiệt và các kịch bản mất nước làm mát.

Các kết quả cho thấy: Hệ thống có khả năng tự ổn định nhiệt, mà không cần can thiệp khẩn cấp phức tạp.

TS. Aleksandr Levchenko.

Góc nhìn IAEA về cấp phép SMR:

Trong phần trình bày trực tuyến, TS. Paula Calle-Vives (IAEA) nhấn mạnh rằng: Triển khai SMR trước hết đòi hỏi một cơ quan quản lý hạt nhân quốc gia độc lập, minh bạch và dựa trên bằng chứng khoa học. Đây là điều kiện nền tảng để bảo đảm an toàn và tạo niềm tin đối với bất kỳ chương trình hạt nhân nào.

TS. Paula Calle-Vives khuyến nghị Việt Nam nên áp dụng cách tiếp cận cấp phép theo rủi ro, linh hoạt với đặc thù của SMR, thay vì áp dụng máy móc khung pháp lý dành cho nhà máy hạt nhân lớn, nhưng vẫn bảo đảm mức bảo vệ an toàn tương đương.

IAEA cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của truyền thông công khai và đối thoại với cộng đồng. Coi đây là yếu tố quyết định để xây dựng sự chấp nhận của xã hội đối với SMR.

TS. Paula Calle-Vives (chụp qua màn hình).

SMR có vị trí như thế nào trong chương trình hạt nhân Việt Nam?

Phiên tọa đàm do TS. Vladimir Kriventsev điều phối xoay quanh ba câu hỏi lớn: Vai trò chiến lược của SMR, mô hình hợp tác công - tư - nghiên cứu và lộ trình phát triển.

Các chuyên gia nhìn nhận SMR có thể trở thành nguồn tải nền ổn định bổ sung cho năng lượng tái tạo, nhưng chỉ nên triển khai thí điểm (sau khi hoàn thiện khung pháp lý và đào tạo nhân lực). Mô hình hợp tác PPP (đối tác công - tư) với sự tham gia của VINATOM, EVN và doanh nghiệp quốc tế được xem là hướng đi khả thi.

Các thành viên chủ trì thảo luận.

Thảo luận chung và kết luận hội thảo:

Phiên thảo luận chung đã tổng hợp các quan điểm, đánh giá và khuyến nghị từ các tham luận. Các ý kiến thống nhất rằng: Lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ có tiềm năng đóng góp tích cực cho hệ thống năng lượng trong tương lai, song việc triển khai cần được thực hiện thận trọng, dựa trên cơ sở khoa học, pháp lý và kinh tế - kỹ thuật vững chắc.

Kết quả hội thảo cho thấy: Việt Nam đang chuyển từ tư duy “có làm hay không” sang tư duy “làm thế nào cho đúng” với SMR. Vấn đề không chỉ là công nghệ, mà là thể chế, nhân lực, tài chính và niềm tin xã hội. Nếu được chuẩn bị kỹ lưỡng, SMR có thể trở thành một mảnh ghép quan trọng trong hệ thống năng lượng quốc gia, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Hội thảo thống nhất thông điệp chung: Lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ không phải là giải pháp ngắn hạn, mà là một lựa chọn chiến lược cần được nghiên cứu nghiêm túc ngay từ hôm nay, nhằm chuẩn bị cho các quyết định năng lượng mang tính dài hạn của Việt Nam.

Phát biểu bế mạc, TS. Trần Chí Thành khẳng định: SMR là lựa chọn tiềm năng dài hạn cho Việt Nam, song cần tiếp cận thận trọng, từng bước và dựa trên bằng chứng. VINATOM sẽ tiếp tục dẫn dắt nghiên cứu, đào tạo và hợp tác quốc tế để chuẩn bị cho các quyết định chính sách trong tương lai.

Nhìn nhận của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam:

Trong bối cảnh công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) đã được Việt Nam xác định là một trong 11 công nghệ chiến lược quốc gia, hội thảo “Triển khai, an toàn và cấp phép SMR tại Việt Nam” có ý nghĩa như một bước khởi động quan trọng cả về khoa học, thể chế và đối thoại chính sách. Sự kiện quy tụ đầy đủ các chủ thể then chốt của hệ sinh thái SMR - từ viện nghiên cứu hàng đầu về năng lượng nguyên tử của Việt Nam, các doanh nghiệp nước ngoài sở hữu sản phẩm, giải pháp công nghệ SMR, đến đại diện cơ quan quản lý an toàn hạt nhân, cán bộ từ các tập đoàn năng lượng lớn như Tập đoàn Điện lực Việt Nam, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (với sự đồng hành tài trợ của PVcomBank), cùng sự tham gia tích cực của IAEA và các cơ quan truyền thông.

Điểm đặc biệt của hội thảo không nằm ở việc thúc đẩy một quyết định triển khai cụ thể, mà ở chỗ đã hình thành được không gian trao đổi cởi mở, dựa trên bằng chứng khoa học, kinh nghiệm quốc tế và yêu cầu thực tiễn của Việt Nam. Các phiên trình bày và tọa đàm cho thấy sự đồng thuận ngày càng rõ ràng rằng: SMR không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà là bài toán tổng hợp về an toàn, thể chế, nhân lực, tài chính và sự chấp nhận của xã hội.

Có thể kỳ vọng rằng: Từ nền tảng đối thoại và kết nối được tạo dựng tại hội thảo, Việt Nam sẽ từng bước hình thành môi trường phù hợp cho nghiên cứu, thử nghiệm và ra quyết định đối với SMR trong tương lai - theo hướng thận trọng, minh bạch, an toàn, hiệu quả. Đây không phải là đích đến cuối cùng, mà là bước khởi đầu cần thiết để SMR (nếu được lựa chọn) có thể trở thành một cấu phần hợp lý trong chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững dài hạn của Việt Nam.

Chụp ảnh lưu niệm kết thúc hội thảo.

BBT TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM