Phép thử năng lực quản trị hệ thống điện của EVN cho giai đoạn chuyển tiếp (2026-2030)

Báo cáo phân tích Hệ số đàn hồi điện/GDP của Việt Nam năm 2025 và dự báo trong tương lai tới Như chúng ta đều biết, sau khi EVN công bố số liệu về tổng sản lượng điện thương phẩm năm 2025 chỉ tăng 4,9% so với năm 2024, trong khi tăng trưởng GDP của nền kinh tế đạt 8,02%. Sự chênh lệch này khiến không ít ý kiến băn khoăn, thậm chí đặt câu hỏi liệu có sự “bất thường” giữa tăng tăng trưởng kinh tế và tăng trưởng tiêu thụ điện, vốn lâu nay vẫn được xem là hai chỉ tiêu có quan hệ song hành. Trước những băn khoăn của dự luận, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam có Báo cáo phân tích Hệ số đàn hồi (Elasticity) trên GDP của Việt Nam trong các năm gần đây, nhằm làm rõ xu thế tăng nhu cầu điện các giai đoạn trước đây và hiện nay, đánh giá một số yếu tố tác động đến mối tương quan này; đồng thời làm rõ hơn dự báo hệ số đàn hồi trong giai đoạn đến năm 2050 của Quy hoạch điện VIII.

Khi vận hành hệ thống trở thành thước đo năng lực quản trị:

2025 có thể xem là một trong những năm thách thức nhất của ngành điện Việt Nam trong hơn một thập kỷ qua, khi hệ thống điện phải vận hành đồng thời dưới ba sức ép lớn:

Thứ nhất: Rủi ro khí hậu và thiên tai cực đoan gia tăng rõ rệt. Chỉ riêng trong năm 2025, Việt Nam hứng chịu tới 15 cơn bão, nhiều đợt mưa lũ bất thường, gây áp lực lớn lên hệ thống truyền tải, các hồ chứa thủy điện và công tác điều độ. Những hiện tượng thời tiết cực đoan không còn là ngoại lệ, mà đã trở thành “điều kiện nền” của vận hành hệ thống.

Thứ hai: Nhu cầu điện tăng cao trong bối cảnh phục hồi và tăng tốc kinh tế. Công suất cực đại của hệ thống vượt mốc 54.000 MW, tăng trên 11% so với năm trước, đặt ra yêu cầu rất cao đối với khả năng điều tiết công suất, dự phòng và ổn định tần số.

Thứ ba: Quá trình chuyển dịch năng lượng diễn ra nhanh, nhưng thiếu đồng bộ. Tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng mạnh làm sâu thêm “đường cong con vịt”, trong khi nguồn điện nền và hạ tầng lưới truyền tải chưa theo kịp. Điều này buộc công tác điều độ hệ thống phải vận hành với biên an toàn ngày càng hẹp.

Trong bối cảnh đó, vai trò của EVN - với tư cách là doanh nghiệp chủ lực trong đầu tư lưới điện, vận hành phân phối và thực hiện vai trò người mua điện đã trở nên đặc biệt quan trọng. Năm 2025 vì vậy không chỉ là một năm hoàn thành kế hoạch sản xuất, kinh doanh, mà là năm “thử lửa” đối với năng lực quản trị hệ thống điện quốc gia.

Top 5 điểm nhấn EVN năm 2025:

1. Giữ vững an toàn cung ứng điện trong điều kiện thiên tai và phụ tải cực đoan:

Điểm nhấn lớn nhất của EVN trong năm 2025 là bảo đảm an toàn vận hành hệ thống điện quốc gia trong điều kiện thời tiết và phụ tải ở mức cực đoan.

Đến cuối năm 2025, tổng công suất nguồn điện toàn hệ thống (không bao gồm nhập khẩu) đạt khoảng 87.600 MW, tăng khoảng 6.400 MW so với năm 2024, đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia có quy mô hệ thống điện lớn nhất khu vực ASEAN. Sản lượng điện thương phẩm toàn Tập đoàn ước đạt 287,9 tỷ kWh.

Đáng chú ý là độ tin cậy cung cấp điện tiếp tục được cải thiện, với chỉ số SAIDI (System Average Interruption Duration Index - chỉ số thời gian mất điện trung bình của hệ thống điện) ước đạt 230 phút, vượt mục tiêu kế hoạch đề ra.

Kết quả này đạt được trong bối cảnh phụ tải tăng cao, điều kiện vận hành nhiều biến động, phản ánh rõ năng lực điều hành linh hoạt và sự phối hợp chặt chẽ giữa EVN với Công ty TNHH MTV Vận hành Hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO).

Không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật, việc bảo đảm cung ứng điện trong năm 2025 còn có ý nghĩa ổn định kinh tế vĩ mô và an sinh xã hội, đặc biệt trong các đợt cao điểm nắng nóng, mưa bão và các sự kiện chính trị - xã hội lớn.

2. Đột phá trong đầu tư xây dựng hạ tầng điện quốc gia:

Năm 2025 ghi dấu năm thứ hai liên tiếp EVN vượt kế hoạch đầu tư xây dựng, với giá trị giải ngân đạt khoảng 125.778 tỷ đồng, tăng gần 15% so với năm 2024 - mức cao nhất trong khối các tập đoàn, tổng công ty nhà nước.

Trong năm 2025, EVN đã khởi công và triển khai nhiều dự án nguồn, lưới điện trọng điểm; hoàn thành, đưa vào vận hành các công trình có ý nghĩa chiến lược như Thủy điện Hòa Bình mở rộng, đường dây 500 kV Lào Cai - Vĩnh Yên, cấp điện cho Côn Đảo bằng cáp ngầm xuyên biển.

Riêng lĩnh vực lưới điện, EVN khởi công 215 công trình và hoàn thành đóng điện 260 công trình 110-500 kV, bổ sung cho hệ thống khoảng 27.000 MVA công suất trạm và 3.900 km đường dây.

Những con số này không chỉ phản ánh quy mô đầu tư, mà còn cho thấy vai trò chủ lực của EVN trong phát triển hạ tầng năng lượng - nền tảng vật chất cốt lõi cho tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch năng lượng.

3. Nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng và chuyển đổi số:

Song song với nhiệm vụ cung ứng điện, EVN tiếp tục đẩy mạnh nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng, lấy khách hàng làm trung tâm.

Đến cuối năm 2025, 100% dịch vụ điện được cung cấp trực tuyến ở mức độ 4, với 99,69% giao dịch được thực hiện theo phương thức điện tử. Ứng dụng chăm sóc khách hàng EVN đang được hoàn thiện, hướng tới triển khai thống nhất trên toàn quốc.

Chuyển đổi số không chỉ giới hạn ở dịch vụ khách hàng, mà còn lan tỏa sang quản trị nội bộ, vận hành lưới điện và quản lý đầu tư. Đây là nền tảng quan trọng để ngành điện từng bước chuyển sang mô hình quản trị hiện đại, minh bạch và dựa trên dữ liệu.

4. Đổi mới quản trị doanh nghiệp và cải thiện hiệu quả tài chính:

Năm 2025 ghi nhận những chuyển động đáng chú ý của EVN trong tinh gọn tổ chức và nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp. EVN đã hoàn thành việc sắp xếp bộ máy tại Công ty mẹ và các đơn vị thành viên; ban hành mới các quy chế phân cấp, tăng tính chủ động và trách nhiệm của đơn vị cơ sở.

Nhờ triển khai đồng bộ các giải pháp quản trị, sản xuất, kinh doanh, toàn Tập đoàn đạt lợi nhuận, vượt chỉ tiêu Bộ Tài chính giao; đồng thời đóng góp cho ngân sách Nhà nước khoảng 26.351 tỷ đồng. Trong bối cảnh phải thực hiện nhiều nhiệm vụ chính trị - xã hội và chịu áp lực tài chính lớn, kết quả này cho thấy nỗ lực đáng ghi nhận của EVN trong việc cân bằng giữa mục tiêu kinh tế và trách nhiệm xã hội.

5. Khẳng định vai trò trụ cột trong hệ sinh thái năng lượng quốc gia:

Phát biểu tại Hội nghị tổng kết năm 2025, lãnh đạo Bộ Công Thương nhấn mạnh: “EVN là doanh nghiệp duy nhất được Chính phủ giao thực hiện vai trò người mua điện, chịu áp lực rất lớn trong bảo đảm cung ứng điện cho nền kinh tế”.

Trong xu hướng điện hóa nền kinh tế gắn với chuyển dịch năng lượng, vai trò của EVN ngày càng trở nên then chốt đối với ổn định kinh tế vĩ mô và an ninh quốc gia.

Năm 2025 cũng ghi nhận sự chuyển biến tích cực trong phối hợp giữa các tập đoàn năng lượng, khi tư duy “đổ lỗi” dần được thay thế bằng cách tiếp cận hướng tới mục tiêu chung: “Cung cấp đủ điện cho nền kinh tế”.

Nhận xét:

Từ thực tiễn vận hành hệ thống điện năm 2025, có thể rút ra một số thông điệp chính sách như sau:

1. An ninh năng lượng không thể chỉ đo bằng công suất đặt, mà phải được đánh giá trên khả năng vận hành an toàn và linh hoạt của toàn hệ thống.

2. Phát triển nguồn điện cần song hành với phát triển lưới điện và cải cách thị trường, nếu không sẽ tiếp tục tái diễn mất cân đối vùng miền.

3. EVN cần được nhìn nhận như một thiết chế vận hành hệ thống, không chỉ là doanh nghiệp thuần túy, để có cơ chế tài chính và đầu tư phù hợp.

4. Cải cách thị trường điện phải bám sát thực tiễn vận hành, tránh áp đặt cơ học các mô hình khi hạ tầng và năng lực quản trị chưa sẵn sàng.

Kết luận:

Năm 2025 không ghi dấu bằng những khẩu hiệu lớn, mà bằng những giờ vận hành căng thẳng, những quyết định điều độ khó khăn và những công trình hạ tầng cụ thể. Việc giữ cho dòng điện không gián đoạn trong điều kiện thiên tai, phụ tải và chuyển dịch năng lượng đồng thời gia tăng là thành tựu lớn nhất của EVN trong năm qua.

Những kết quả đạt được trong năm 2025 chính là nền móng thực tiễn để bước vào giai đoạn 2026-2030 - giai đoạn đòi hỏi kỷ luật hệ thống cao hơn, năng lực quản trị mạnh hơn và tầm nhìn dài hạn hơn, nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong bối cảnh mới./.

TS. NGUYỄN HUY HOẠCH - HỘI ĐỒNG KHOA HỌC TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM

Tài liệu tham khảo:

1. Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN): Báo cáo tổng kết năm 2025 và kế hoạch năm 2026.

2. TOP 10 sự kiện tiêu biểu của ngành năng lượng Việt Nam năm 2025 - NangluongVietNam online 06:53 | 31/12/2025.