Chi phí sử dụng dịch vụ hệ thống điện trong cơ chế DPPA khi áp dụng giá điện bán lẻ 2 thành phần ở Việt Nam
07:50 | 27/02/2026
 Nguồn điện LNG, điện gió ngoài khơi Việt Nam năm 2026 - Cơ hội, rủi ro và phép thử thể chế Năm 2026 được kỳ vọng là giai đoạn bản lề trong triển khai Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, đặc biệt với hai trụ cột điện khí LNG (nhập khẩu) và điện gió ngoài khơi. Trên nền tảng Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết 253/2025/QH15 của Quốc hội, cùng các quyết định giao không gian biển khảo sát điện gió ngoài khơi, Việt Nam đang chuyển từ giai đoạn lập quy hoạch sang tổ chức thực thi... Bài viết phân tích cơ hội, rủi ro và các điều kiện thể chế then chốt để 2026 trở thành năm tăng tốc có kiểm soát trong chuyển dịch năng lượng. |
1. Lời mở đầu:
Từ nửa sau năm 2024 đến đầu 2025, Chính phủ lần lượt ban hành các Nghị định 80/2024/NĐ-CP (ngày 3/7/2024) và 57/2025/NĐ-CP (ngày 3/3/2025), chính thức triển khai cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) trong thị trường điện Việt Nam. Cơ chế DPPA tạo điều kiện phát triển năng lượng tái tạo, hướng tới thị trường bán lẻ điện cạnh tranh, giúp các khách hàng tiêu thụ điện lớn chuyển đổi xanh và tiết kiệm chi phí điện năng.
Cơ chế DPPA có thể được triển khai dưới hai hình thức: (i) DPPA qua lưới điện quốc gia, và (ii) DPPA qua lưới điện riêng. Trong đó, hình thức (i) DPPA qua lưới điện quốc gia phù hợp hơn cả với các chủ đầu tư các nhà máy điện tái tạo và khách hàng có nhu cầu điện tái tạo công suất lớn.
Theo tính toán của nhiều tư vấn, chủ đầu tư và các khách hàng tiêu thụ điện lớn: Cơ chế DPPA qua lưới điện quốc gia có một biên độ tương đối để thương lượng giá điện kỳ hạn giữa bên bán (chủ đầu tư nhà máy điện tái tạo) và bên mua (khách hàng), trên cơ sở khoảng cách giữa 2 đại lượng:
i. Chi phí phát điện năng lượng tái tạo (NLTT) + lợi nhuận của chủ đầu tư + các chi phí đi kèm khác theo cơ chế DPPA (bao gồm chi phí sử dụng dịch vụ hệ thống điện, chi phí bù chênh lệch), và
ii. Chi phí mua điện bán lẻ từ công ty điện lực.
Biên độ này, trong cơ chế giá điện bán lẻ hiện hành (một thành phần) là một trong những động lực quan trọng cho cả hai bên bán và mua trong việc tham gia cơ chế DPPA.
 |
| Hình 1 - Minh họa biên độ thương lượng giá điện DPPA trong cơ chế bán lẻ hiện hữu (xét khách hàng sản xuất đấu vào cấp điện áp từ 22 kV đến dưới 110 kV). |
Vào tháng 10/2025, EVN bắt đầu tiến hành việc thí điểm giá điện bán lẻ hai thành phần đối với một số khách hàng tiêu thụ điện lớn. Các đơn giá hai thành phần (tuy chỉ là trong giai đoạn thí điểm) cũng đã được các chủ đầu tư, tư vấn và các khách hàng thử đưa vào tính toán cho bài toán DPPA mà các bên đang theo đuổi. Một số tính toán cho thấy: Biên độ thương lượng giá đã bị hẹp đi rất nhiều, thậm chí có thể bị âm, khiến các bên trở nên thận trọng hơn với quyết định tham gia DPPA, hay thậm chí dừng việc thương thảo DPPA, trong lúc theo dõi và chờ đợi các chính sách mới.
Tuy vậy, các tính toán thử nói trên có thể chưa xem xét một cách đầy đủ cấu trúc thanh toán của khách hàng tham gia DPPA một khi giá hai thành phần được áp dụng, đặc biệt là việc xem xét cách tính chi phí sử dụng dịch vụ hệ thống điện.
Dưới đây là quan điểm của tác giả về một cấu trúc thanh toán DPPA đầy đủ, tập trung vào việc chi phí sử dụng dịch vụ hệ thống điện nên được tái cấu trúc như thế nào để phù hợp với logic thu hồi chi phí hệ thống điện thông qua giá điện bán lẻ hai thành phần. Hy vọng, nội dung sẽ đem lại các thông tin có tính tích cực cho các bên đang chuẩn bị tham gia DPPA.
Các nội dung cần đọc trước để hiểu rõ nội dung bài viết:
- Quyết định số 1279/QĐ-BCT ngày 9/5/2025 Quy định về giá bán điện.
- Nghị định 57/2025/NĐ-CP ngày 3/3/2025 về cơ chế DPPA.
- Cách tính chi phí sử dụng dịch vụ hệ thống điện của EVN.
- Thông cáo báo chí của EVN ngày 10/10/2025 về việc thí điểm giá bán lẻ điệ hai thành phần.
2. Cấu trúc giá bán lẻ điện hai thành phần thí điểm của EVN:
Theo thông cáo triển khai thử nghiệm giá bán lẻ điện hai thành phần của EVN ngày 10/10/2025, tổng tiền điện của khách hàng hàng tháng được xác định theo công thức:
 |
 |
Chi phí cố định của hệ thống điện (tính cho năm N) bao gồm chi phí đầu tư và duy trì năng lực nguồn và lưới điện, thường sẽ bao gồm các chi phí chính sau, căn cứ theo các thông tư, nghị định quy định về phương pháp xác định giá phát điện, giá dịch vụ truyền tải điện, giá bán lẻ điện bình quân (các thông tư 07/2024/TT-BCT, 10/2024/TT-BCT, 09/2025/TT-BCT, 12/2025/TT-BCT, 14/2025/TT-BCT, 15/2025/TT-BCT và Nghị định 72/2025/NĐ-CP).
Bảng 2. Các thành phần chính thuộc chi phí cố định của hệ thống điện:
| Khâu | Các thành phần chi phí chính | Ký hiệu |
| Khâu nguồn điện |
| F1 |
| Khâu truyền tải |
| F2 |
| Khâu phân phối - bán lẻ | Tương tự như khâu truyền tải, các chi phí cố định bao gồm: Khấu hao tài sản lưới điện phân phối, lợi nhuận cho phép, chi phí tài chính, chi phí nhân công, sửa chữa lớn và các chi phí quản lý chung của ngành. | F3 |
| Khâu điều độ HTĐ, vận hành TTĐ, điều hành quản lý ngành |
| F4 |
 |
Bảng 3. Các thành phần chính thuộc chi phí biến đổi của hệ thống điện:
| Khâu | Các thành phần chi phí chính | Ký hiệu |
| Khâu nguồn điện |
| V1 |
| Khâu truyền tải |
| V2 |
| Khâu phân phối - bán lẻ |
| V3 |
| Khâu điều độ HTĐ, vận hành TTĐ, điều hành quản lý ngành |
(Các khâu này hoạt động theo cơ chế tổng doanh thu cho phép dựa trên số liệu quá khứ và kế hoạch năm. Hầu hết các chi phí này được xem là chi phí cố định theo kế hoạch năm, và không có chi phí biến đổi) | V4 (≈0) |
 |
3. Cấu trúc của chi phí sử dụng dịch vụ hệ thống điện trong cơ chế giá điện hiện hành (một thành phần):
 |
 |
5. Dòng tiền thanh toán của khách hàng tham gia DPPA qua lưới quốc gia trong cơ chế giá điện hai thành phần:
 |
 |
 |
 |
7. Kết luận:
Đối với các khách hàng lớn tham gia DPPA, khi chuyển từ cơ chế giá điện bán lẻ một thành phần sang hai thành phần, chi phí sử dụng dịch vụ hệ thống điện (với đơn giá là C_DPPAđv) không thể tiếp tục được tính và thu hoàn toàn theo sản lượng điện năng như trước, vì điều đó sẽ dẫn đến hiện tượng thu lặp chi phí cố định của các khâu truyền tải, phân phối và điều độ. Do đó, việc tái cấu trúc C_DPPAđv, tách rõ phần chi phí cố định và biến đổi, là yêu cầu tất yếu để bảo đảm nguyên tắc chi phí - tránh “thu hai lần” và giữ tính công bằng giữa các nhóm khách hàng. Kết quả minh họa cho thấy khi chỉ còn thu phần biến đổi trên sản lượng mua DPPA, mức chi phí sử dụng dịch vụ hệ thống điện có thể giảm đáng kể, qua đó cải thiện hiệu quả tài chính của phương án DPPA. Vì vậy, các khách hàng sử dụng điện lớn cần xem xét kỹ điểm này để có đánh giá đầy đủ và tích cực hơn về lợi ích tham gia DPPA.
Hơn thế nữa, cần lưu ý rằng các đơn giá hai thành phần hiện chỉ là giá trị thử nghiệm, chưa phải cơ sở chuẩn để so sánh trực tiếp với chi phí mua điện DPPA; do đó cần tiếp tục theo dõi các đánh giá và định hướng của EVN đối với các đơn giá thử nghiệm này để có ước lượng phù hợp hơn cho các dòng tiền thanh toán khi tham gia DPPA./.
TRẦN HUỲNH NGỌC - PHÓ GIÁM ĐỐC TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN (CÔNG TY CỔ PHẦN TƯ VẤN XÂY DỰNG ĐIỆN 2 - PECC2)
Copy link
