Nguồn điện LNG, điện gió ngoài khơi Việt Nam năm 2026 - Cơ hội, rủi ro và phép thử thể chế

Đưa chi phí vận hành, bảo dưỡng (O&M) vào giá điện là tất yếu, nhưng cần cơ chế kiểm soát Tại hội nghị tổng kết công tác năm 2025, triển khai nhiệm vụ năm 2026, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã kiến nghị Bộ Công Thương sớm quy định bổ sung một số nhóm chi phí vào giá điện, trong đó có chi phí đầu tư cải tạo, nâng cấp hệ thống bảo vệ môi trường; cập nhật, bổ sung và điều chỉnh các ảnh hưởng liên quan đến công suất, hiệu suất và chi phí vận hành - bảo dưỡng (O&M), nhằm bảo đảm các nhà máy điện có khả năng thu hồi đủ chi phí để đáp ứng các quy chuẩn mới. Phân tích, làm rõ hơn nội dung này, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam có bài viết dưới đây để bạn đọc tham khảo.

Bối cảnh chiến lược của năm 2026:

Bước sang năm 2026, Việt Nam đứng trước thời điểm mang tính bản lề của quá trình chuyển dịch năng lượng. Đây không chỉ là năm tăng tốc thực hiện Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, mà còn là phép thử năng lực điều hành trong việc biến quyết tâm chính trị thành kết quả thực tiễn trên hệ thống điện quốc gia.

Trong không khí đổi mới tư duy phát triển sau thành công Đại hội Đảng lần thứ XIV, mục tiêu tăng trưởng xanh, giảm phát thải và hiện đại hóa hệ thống năng lượng đã trở thành định hướng xuyên suốt của chính sách quốc gia. Trong bối cảnh đó, điện khí LNG và điện gió ngoài khơi (ĐGNK) được xác định là hai trụ cột quan trọng của giai đoạn 2026-2035.

Quy hoạch điện VIII điều chỉnh - Tham vọng lớn, yêu cầu thực thi cao:

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, đến năm 2030 Việt Nam phải đưa vào vận hành khoảng 22.500 MW điện khí LNG và 6.000 MW ĐGNK. Đây là sự chuyển dịch cấu trúc nguồn điện sâu sắc - từ hệ thống phụ thuộc lớn vào than sang hệ thống phát thải thấp hơn, linh hoạt hơn và gắn kết với thị trường năng lượng khu vực.

Tuy nhiên, mục tiêu này đặt ra áp lực rất lớn về vốn đầu tư, năng lực quản trị dự án và khung pháp lý. Ước tính nhu cầu vốn cho LNG và ĐGNK giai đoạn 2026-2030 lên tới hàng chục tỷ USD. Điều này đòi hỏi Việt Nam không chỉ thu hút được tài chính quốc tế, mà còn xây dựng môi trường pháp lý ổn định, minh bạch và có thể dự đoán được đối với nhà đầu tư.

Vì vậy, 2026 được nhìn nhận là năm khai thông điểm nghẽn thể chế. Thành công của năm này không nên chỉ đo bằng số MW khởi công, mà bằng chất lượng của khung pháp lý, cơ chế thị trường điện và sự phối hợp liên ngành.

Vai trò định hướng của Nghị quyết 70 và Nghị quyết 253:

Nghị quyết 70-NQ/TW (25/8/2025) của Bộ Chính trị và Nghị quyết 253/2025/QH15 của Quốc hội (có hiệu lực từ 1/3/2026) tạo nền tảng chính trị - pháp lý cho chuyển dịch năng lượng.

- Nghị quyết 70 nhấn mạnh vấn đề an ninh năng lượng, phát triển thị trường điện theo cơ chế thị trường có quản lý, đa dạng hóa nguồn năng lượng và giảm phụ thuộc vào than.

- Nghị quyết 253 cụ thể hóa yêu cầu hoàn thiện pháp luật, tháo gỡ vướng mắc đầu tư và đẩy nhanh các dự án chiến lược về LNG và ĐGNK.

Hai nghị quyết này đóng vai trò kim chỉ nam chính sách cho năm Bính Ngọ, tạo cơ sở để các bộ, ngành mạnh dạn ban hành cơ chế đặc thù và xử lý các nút thắt liên ngành.

Điện gió ngoài khơi - Mở không gian phát triển có kiểm soát:

Một bước tiến quan trọng trong năm 2025-2026 là việc Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Quyết định 137/QĐ-BNNMT và 138/QĐ-BNNMT, giao gần 64.000 ha mặt biển cho Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) để khảo sát ĐGNK.

- EVN được giao 24.000 ha ngoài khơi Long Châu - Bạch Long Vĩ (Hải Phòng).

- PVN được giao hơn 39.800 ha ngoài khơi tỉnh Lâm Đồng trong 36 tháng, không thu phí sử dụng biển giai đoạn khảo sát.

Những quyết định này thể hiện ba điểm then chốt:

1. Nhà nước chủ động quy hoạch không gian biển để phát triển năng lượng tái tạo.

2. Doanh nghiệp nhà nước khảo sát trước, giúp giảm rủi ro thông tin cho thị trường.

3. Yêu cầu nghiêm ngặt về môi trường, quốc phòng - an ninh và bảo mật dữ liệu bảo đảm phát triển bền vững.

Bên cạnh đó, Thông tư 79/2025/TT-BNNMT đã chuẩn hóa quy trình giao khảo sát ĐGNK trước khi lựa chọn nhà đầu tư, tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.

2026 - Năm của khảo sát và thể chế, chưa phải năm bùng nổ khởi công:

Thực tiễn quốc tế cho thấy: Mỗi dự án ĐGNK cần 5-8 năm (từ khi khảo sát, đến khi vận hành thương mại). Do đó, 2026 nhiều khả năng vẫn là năm của chuẩn bị đầu tư, hoàn thiện hợp đồng mua bán điện (PPA) và khung pháp lý, hơn là năm khởi công đại trà.

Do đó, thành công của 2026 nên được đánh giá trên ba tiêu chí:

1. PPA minh bạch và khả thi.

2. Cơ chế đấu thầu rõ ràng.

3. Quy định về truyền tải điện từ ngoài khơi ổn định dài hạn.

Nếu làm tốt điều này, Việt Nam sẽ có nền tảng để tăng tốc ĐGNK giai đoạn 2027-2030.

Điện khí LNG - Trụ cột chuyển tiếp với nhiều thách thức:

Đối với LNG, thách thức không chỉ nằm ở nhà máy điện, mà ở cả chuỗi hạ tầng nhập khẩu: Cảng LNG, kho chứa, đường ống dẫn khí và hợp đồng cung cấp dài hạn.

Rủi ro lớn nhất là tài chính và giá điện. Nếu không có cơ chế chia sẻ rủi ro, bảo lãnh tín dụng và khung giá điện hợp lý, mục tiêu 22.500 MW LNG vào năm 2030 khó đạt đúng tiến độ.

Dù vậy, LNG vẫn là nguồn chuyển tiếp quan trọng, giúp giảm phát thải (so với than) và hỗ trợ tích hợp năng lượng tái tạo quy mô lớn.

Phối hợp liên ngành:

Một điểm tích cực là sự phối hợp ngày càng chặt chẽ giữa Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Giao thông Vận tải, Bộ Quốc phòng trong quản lý không gian biển và phát triển năng lượng ngoài khơi.

Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Biển Đông có tính nhạy cảm cao về địa chính trị và hàng hải. Mọi dự án ĐGNK cần cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ chủ quyền quốc gia.

Ba điều kiện để 2026 trở thành năm bản lề:

Để 2026 thực sự là năm tăng tốc có chất lượng, cần đáp ứng ba điều kiện:

1. Hoàn thiện thể chế đồng bộ giữa điện lực, chủ quyền biển đảo, môi trường và đầu tư.

2. Cơ chế tài chính hợp lý, thu hút vốn quốc tế, nhưng không gây sốc giá điện.

3. Điều phối liên ngành ở tầm chiến lược, có cơ chế chỉ đạo thống nhất của Chính phủ.

Tạm kết luận:

Năm Bính Ngọ (2026) là bước chuyển từ định hướng sang tổ chức thực thi Quy hoạch điện VIII điều chỉnh. Nếu tận dụng hiệu quả khuôn khổ chính sách từ Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị, Nghị quyết 253 của Quốc hội, các mục tiêu về điện khí LNG và ĐGNK có thể bắt đầu hiện hữu trên hệ thống điện, thay vì dừng ở cấp quy hoạch.

Giá trị của năm 2026 không nằm ở số dự án sẽ được khởi công, mà ở việc hình thành nền tảng thể chế vận hành - hợp đồng mua bán điện khả thi, cơ chế phân bổ rủi ro hợp lý, phối hợp liên ngành hiệu quả và môi trường đầu tư ổn định. Đây là điều kiện để huy động vốn dài hạn và bảo đảm an ninh năng lượng trong giai đoạn chuyển dịch.

Tinh thần “Ngọ - con Ngựa” cần được hiểu là tăng tốc có kiểm soát - quyết liệt về tiến độ, chặt chẽ về pháp lý và vững vàng về an toàn hệ thống.

Nếu năm 2026 tạo được đột phá về thể chế và điều hành, Việt Nam sẽ có nền tảng để xây dựng hệ thống điện hiện đại, cân bằng giữa nguồn điện nền và năng lượng tái tạo, góp phần đi tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050./.

TS. NGUYỄN HUY HOẠCH - HỘI ĐỒNG KHOA HỌC TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM

Tài liệu tham khảo:

1. Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 25/8/2025 về định hướng phát triển năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

2. Nghị quyết số 253/2025/QH15 về tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách phát triển năng lượng và thị trường điện.

3. Bộ Nông nghiệp & Môi trường (2025): Quyết định 137/QĐ-BNNMT về giao khu vực biển cho EVN khảo sát dự án điện gió ngoài khơi Bắc Bộ 1.3 và 1.4.

4. Bộ Nông nghiệp & Môi trường (2025): Quyết định 138/QĐ-BNNMT về giao khu vực biển cho Petrovietnam khảo sát dự án điện gió ngoài khơi Nam Trung Bộ 1.

5. Bộ Nông nghiệp & Môi trường (2025): Thông tư 79/2025/TT-BNNMT quy định trình tự, thủ tục giao doanh nghiệp nhà nước khảo sát điện gió ngoài khơi trước khi lựa chọn nhà đầu tư.