Mực nước hồ thủy điện đầu tháng 7/2026: Tín hiệu tích cực trước mùa lũ, hay biến số lớn trong vận hành cuối năm?

Mô hình dự báo mới về El Nino và các tác động đến cung, cầu điện Việt Nam (phân tích 24/6/2026) Sau khi hệ thống điện Việt Nam liên tiếp ghi nhận các kỷ lục mới về công suất phụ tải trong tháng 5 và đầu tháng 6/2026, thông tin “hiện tượng El Nino chính thức quay trở lại” đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của giới năng lượng. Dù nguy cơ thiếu điện diện rộng như năm 2023 được đánh giá thấp hơn, song El Nino vẫn có thể tạo ra những áp lực đáng kể đối với an ninh cung cấp điện thông qua việc làm gia tăng nhu cầu sử dụng điện, suy giảm khả năng huy động thủy điện và thu hẹp dự phòng công suất của hệ thống. Trong bối cảnh phụ tải tiếp tục tăng nhanh, đây là yếu tố cần được theo dõi chặt chẽ trong công tác điều hành hệ thống điện từ nay đến hết mùa khô năm 2027.

Những tín hiệu tích cực từ các hồ thủy điện đầu tháng 7/2026:

Số liệu cập nhật ngày 10/7/2026 cho thấy nhiều hồ thủy điện lớn đã xuất hiện đợt lưu lượng nước về đáng kể sau giai đoạn cuối mùa khô, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình tích nước trước mùa lũ chính vụ. Đáng chú ý nhất là nhóm hồ trên lưu vực sông Đà.

Cụ thể: Hồ Hòa Bình có lưu lượng nước về đạt 4.377 m³/s, trong khi hồ Sơn La đạt 4.082 m³/s và hồ Lai Châu đạt 1.438 m³/s. Đây là những mức lưu lượng tương đối thuận lợi đối với thời điểm đầu tháng 7, tạo điều kiện cho các hồ tích nước; đồng thời duy trì phát điện phục vụ nhu cầu phụ tải mùa nắng nóng.

Tại Bắc Trung bộ, hồ Trung Sơn gần đạt mực nước dâng bình thường, trong khi các hồ Bản Vẽ và Khe Bố cũng đang có xu hướng cải thiện. Một số hồ khu vực Nam Trung bộ, Tây Nguyên tiếp tục được bổ sung nước nhờ các đợt mưa chuyển mùa, mặc dù mực nước vẫn thấp hơn đáng kể so với thiết kế.

Nhìn tổng thể, bức tranh thủy văn đầu tháng 7 năm nay tích cực hơn đáng kể so với thời kỳ đỉnh điểm El Niño (giai đoạn 2023-2024) - khi nhiều hồ chứa lớn trên cả nước rơi xuống gần mực nước chết và hệ thống điện phải đối mặt với áp lực huy động nhiệt điện ở mức rất cao. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là dù lưu lượng nước về đang ở mức khá, phần lớn mực nước tại các hồ lớn vẫn còn thấp hơn mực nước dâng bình thường từ vài mét đến hàng chục mét. Mực nước tại hồ Hòa Bình vẫn thấp hơn 13 m, hồ Sơn La thấp hơn gần 19 m, hồ Lai Châu thấp hơn hơn 10 m và hồ Bản Vẽ thấp hơn tới 30 m. Điều này cho thấy các hồ vẫn đang trong giai đoạn phục hồi dung tích sau mùa khô và chưa thể coi là đã tích đủ nước cho các tháng cuối năm.

Hiện trạng mực nước và lưu lượng về các hồ thủy điện lớn ngày 10/7/2026 thể hiện tại bảng 1 và so sánh mực nước hồ Hòa Bình đầu tháng 7 (giai đoạn 2022-2026) nêu ở bảng 2.

Bảng 1. Hiện trạng các hồ thủy điện lớn ngày 10/7/2026 và các mực nước đặc trưng:

Nguồn: EVN - Hệ thống giám sát vận hành hồ chứa thủy điện.

Bảng 2. So sánh mực nước hồ Hòa Bình đầu tháng 7 (giai đoạn 2022-2026):

So với các năm 2022-2025, mực nước hồ đang ở đâu?

Nếu nhìn lại diễn biến thủy văn trong bốn năm gần đây, có thể thấy năm 2026 đang nằm ở vị trí trung gian giữa hai thái cực của chu kỳ ENSO. Năm 2022 chịu ảnh hưởng của La Niña kéo dài, lượng mưa trên nhiều lưu vực cao hơn trung bình nhiều năm. Phần lớn hồ thủy điện lớn đạt hoặc tiệm cận mực nước dâng bình thường từ khá sớm. Đây cũng là năm hệ thống điện được hưởng lợi đáng kể từ nguồn thủy điện.

Ngược lại, giai đoạn 2023-2024 chứng kiến tác động mạnh của El Niño. Nhiều hồ chứa lớn trên lưu vực sông Đà, sông Mã, sông Cả và hệ thống sông Đồng Nai suy giảm mạnh dung tích hữu ích. Một số thời điểm, nhiều hồ phải vận hành ở gần mực nước chết, làm giảm đáng kể khả năng huy động thủy điện. Sang năm 2025, khi ENSO chuyển sang trạng thái trung tính, điều kiện thủy văn dần cải thiện. Lượng nước về các hồ tăng lên, giúp nhiều hồ phục hồi đáng kể sau hai năm khô hạn liên tiếp. Đến năm 2026, các hồ đang bước vào mùa lũ với điều kiện tốt hơn giai đoạn 2023-2024, nhưng vẫn chưa đạt mức thuận lợi như năm 2022. Mặc dù mực nước đầu tháng 7/2026 chưa đạt mực nước dâng bình thường, nhưng điều kiện thủy văn hiện nay thuận lợi hơn đáng kể so với cùng kỳ các năm chịu ảnh hưởng mạnh của El Niño như 2023 và 2024. Điều đó đồng nghĩa hệ thống điện có thêm dư địa vận hành, nhưng chưa đủ để loại bỏ hoàn toàn các rủi ro nếu điều kiện thời tiết cuối năm diễn biến bất lợi.

Vì sao hiện nay nước về nhiều, nhưng vẫn chưa thể yên tâm?

Một trong những sai lầm thường gặp khi đánh giá tình hình thủy điện là chỉ nhìn vào lưu lượng nước về tại một thời điểm. Trên thực tế, khả năng bảo đảm điện của thủy điện phụ thuộc nhiều hơn vào tổng lượng nước tích lũy được trong suốt mùa lũ thay vì lưu lượng nước xuất hiện trong một vài tuần đầu mùa mưa.

Theo các dự báo khí hậu gần đây, hiện tượng El Niño đang có xu hướng hình thành trở lại trên khu vực trung tâm Thái Bình Dương và có khả năng tác động đến Việt Nam trong những tháng cuối năm 2026. Nếu kịch bản này xảy ra, lượng mưa trên nhiều lưu vực có thể giảm trong quý 4/2026 - thời kỳ vốn đóng vai trò quyết định đối với việc tích nước của các hồ chứa lớn. Điều đó đồng nghĩa rằng, lượng nước về khá tốt trong tháng 7 chưa bảo đảm chắc chắn cho một mùa lũ thuận lợi. Nếu các tháng 9-11 xuất hiện thiếu hụt mưa, các hồ sẽ phải đối mặt với bài toán vừa phát điện vừa tích nước cho mùa khô năm sau.

Nói cách khác, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở việc thiếu nước trong tháng 7, mà là khả năng duy trì dòng chảy và tích đủ dung tích hồ trong toàn bộ mùa lũ năm 2026.

El Niño sẽ tác động thế nào đến vận hành hệ thống điện?

Trong cơ cấu nguồn điện Việt Nam, thủy điện không chỉ cung cấp sản lượng điện, mà còn đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc điều chỉnh phụ tải, ổn định tần số và hỗ trợ tích hợp năng lượng tái tạo. Khi lượng nước về hồ dồi dào, hệ thống có thể tăng tỷ trọng thủy điện, qua đó giảm huy động các nguồn điện có chi phí cao hơn (như nhiệt điện than, hoặc tua bin khí LNG).

Ngược lại, khi nguồn nước hạn chế, áp lực huy động các nguồn điện nền sẽ tăng lên đáng kể.

Nếu El Niño quay trở lại trong nửa cuối năm 2026, các đơn vị vận hành có thể phải áp dụng chiến lược tích nước thận trọng hơn. Điều này đồng nghĩa với việc sản lượng thủy điện huy động trong một số thời điểm có thể thấp hơn tiềm năng nhằm bảo đảm an toàn cho mùa khô năm 2027. Nếu El Niño hình thành đúng như các mô hình dự báo, lượng mưa trong nửa cuối mùa mưa có thể suy giảm, làm rút ngắn thời gian tích nước của các hồ chứa, đặc biệt trên lưu vực sông Đà, sông Mã và sông Cả. Trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng trưởng ở mức cao, việc cân bằng giữa mục tiêu phát điện hiện tại và mục tiêu bảo đảm nguồn nước cho tương lai sẽ trở thành một trong những bài toán quan trọng nhất đối với công tác điều độ hệ thống điện quốc gia.

Mùa lũ 2026 sẽ quyết định an ninh điện năm 2027:

Từ góc độ vận hành hệ thống, nhiệm vụ quan trọng nhất trong những tháng tới không phải là tận dụng tối đa lượng nước đang có, mà là tối ưu hóa quá trình tích nước tại các hồ chứa lớn. Điều này đòi hỏi việc vận hành liên hồ chứa phải bám sát diễn biến khí tượng thủy văn, liên tục cập nhật các dự báo ENSO và xây dựng nhiều kịch bản điều độ khác nhau. Đồng thời, hệ thống điện cần tiếp tục phát huy vai trò của nhiệt điện, nguồn điện khí, các nguồn năng lượng tái tạo và các giải pháp điều chỉnh phụ tải nhằm giảm áp lực khai thác nước tại các hồ chứa. Nếu mùa lũ năm 2026 diễn biến thuận lợi, hệ thống điện sẽ có điều kiện tích đủ nước và bước vào mùa khô năm 2027 với trạng thái an toàn hơn.

Ngược lại, nếu El Niño phát triển mạnh và lượng mưa suy giảm trong những tháng cuối năm, áp lực bảo đảm điện cho năm 2027 có thể xuất hiện sớm hơn dự kiến.

Đối với Công ty Vận hành Hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO), bài toán vận hành từ nay đến cuối năm sẽ không chỉ là tối đa hóa sản lượng thủy điện trong mùa mưa, mà còn phải cân đối giữa phát điện trước mắt và duy trì dung tích các hồ thủy điện cho mùa khô năm 2027.

Kết luận:

Các số liệu cập nhật ngày 10/7/2026 cho thấy nhiều hồ thủy điện lớn trên cả nước đã đón lượng nước về khá cao, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình tích nước trước mùa lũ chính vụ. Đây là tín hiệu tích cực sau giai đoạn cuối mùa khô - khi nhiều mực nước tại các hồ chứa vẫn ở mức thấp. Tuy nhiên, phần lớn các hồ vẫn chưa đạt mực nước dâng bình thường, cho thấy nhiệm vụ tích nước trong những tháng còn lại của mùa mưa vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Trong bối cảnh các cơ quan khí tượng dự báo hiện tượng El Niño có khả năng quay trở lại trong nửa cuối năm 2026, triển vọng vận hành hệ thống thủy điện sẽ phụ thuộc chủ yếu vào diễn biến của mùa lũ chính vụ (từ tháng 9 đến tháng 11). Nếu lượng nước về hồ tiếp tục được duy trì ở mức khá, các hồ chứa sẽ có điều kiện bổ sung dung tích hữu ích, góp phần bảo đảm nguồn nước phát điện trong mùa khô năm 2027.

Ngược lại, nếu El Niño phát triển mạnh làm lượng mưa suy giảm vào cuối mùa mưa, khả năng tích nước sẽ bị ảnh hưởng, làm gia tăng áp lực huy động các nguồn nhiệt điện và điện khí để đáp ứng nhu cầu phụ tải.

Có thể nói, bài toán vận hành hồ thủy điện từ nay đến cuối năm không chỉ là tận dụng hiệu quả lượng nước hiện có, mà còn phải bảo đảm sự cân bằng giữa các mục tiêu phát điện, tích nước, cắt giảm lũ cho hạ du và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Trong điều kiện nhu cầu điện vẫn tiếp tục tăng trưởng ở mức cao, kết quả tích nước của các hồ chứa trong mùa lũ năm 2026 sẽ quyết định khả năng huy động thủy điện trong mùa khô năm 2027, qua đó tạo dư địa vận hành an toàn và linh hoạt cho toàn bộ hệ thống điện quốc gia.

Nhìn từ góc độ vận hành hệ thống điện, đây chính là “dư địa an ninh năng lượng” được tạo lập ngay trong mùa mưa năm 2026.

Mùa lũ năm 2026 không chỉ quyết định lượng nước tích được trong các hồ thủy điện, mà còn quyết định mức độ chủ động của hệ thống điện Việt Nam trước những rủi ro về thời tiết và nhu cầu phụ tải trong năm 2027./.

TS. NGUYỄN HUY HOẠCH - HỘI ĐỒNG KHOA HỌC TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Công Thương (2026): Báo cáo tình hình vận hành hệ thống điện quốc gia và thị trường điện.

2. Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN): Hệ thống thông tin mực nước các hồ thủy điện, số liệu cập nhật các năm 2022-2026.

3. Các báo cáo vận hành hồ chứa của Bộ Công Thương và EVN giai đoạn 2022-2026.

4. Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia (nay là NSMO): Hệ thống giám sát hồ chứa thủy điện (10/7/2026).

5. Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia: Bản tin dự báo ENSO tháng 6-7/2026.

6. Quy trình vận hành liên hồ chứa trên các lưu vực sông Hồng, sông Mã, sông Cả.