Cần thay đổi cách chuẩn bị dự án để khơi thông nguồn vốn chuyển dịch năng lượng từ JETP

Quyết định 458/QĐ-TTg - Từ cam kết chuyển đổi xanh, đến yêu cầu tự chủ năng lượng trong kỷ nguyên bất định Quyết định số 458/QĐ-TTg ngày 20/3/2026 phê duyệt Đề án cập nhật triển khai Tuyên bố chính trị về chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP) được ban hành trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh do xung đột địa chính trị và giá dầu, khí tăng cao. Quyết định này không chỉ cụ thể hóa cam kết giảm phát thải, mà quan trọng hơn là thể hiện sự điều chỉnh tư duy chiến lược của Việt Nam: Từ “chuyển đổi vì khí hậu”, sang “chuyển đổi gắn với bảo đảm an ninh năng lượng và năng lực chống chịu của nền kinh tế”... Tổng hợp và một số nhận định bước đầu của Hội đồng Khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam.

Ba dự án huy động được vốn, 48 dự án còn lại:

Đối tác Chuyển đổi Năng lượng Công bằng (JETP) được tuyên bố vào tháng 12/2022, với cam kết nguồn lực lên tới 15,5 tỷ USD dành cho Việt Nam.

Trong khuôn khổ JETP, Cục Điện lực (Bộ Công Thương) và Cục Quản lý nợ và Kinh tế đối ngoại (Bộ Tài chính), với sự tài trợ của EU và UNDP, đã tổ chức hai hội thảo tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, tập trung vào khả năng sẵn sàng đầu tư và huy động vốn cho các dự án JETP.

Ông Tăng Thế Hùng - Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) phát biểu khai mạc.

Theo tổng hợp tại các hội thảo, Ban Thư ký JETP đã xác định 48 dự án phù hợp với JETP, với tổng nhu cầu vốn trên 11 tỷ USD. Tuy nhiên, đến nay mới có 3 dự án huy động được nguồn vốn JETP, với tổng giá trị khoảng 722 triệu USD.

Ba dự án gồm: Dự án hỗ trợ lưới điện truyền tải Bình Dương, dự án mở rộng Thủy điện Trị An và dự án Thủy điện Tích năng Bác Ái (1.200 MW). Đáng chú ý, các dự án này thực chất đã được đàm phán với các đối tác tài chính từ trước khi JETP được hình thành. Thực tế này cho thấy thách thức hiện nay không chỉ là xác định danh mục dự án, mà quan trọng hơn là làm thế nào để tạo ra những dự án đủ điều kiện tiếp cận nguồn vốn.

Bà Anna Gibson - Tham tán Khí hậu, Đại sứ quán Anh tại Việt Nam, Đại diện Đồng chủ trì nhóm IPG giới thiệu mục tiêu Hội thảo.

Điểm nghẽn nằm ở khâu chuẩn bị dự án:

Một dự án năng lượng muốn tiếp cận nguồn vốn quốc tế phải đồng thời đáp ứng nhiều yêu cầu về quy hoạch, đầu tư, đất đai, môi trường, xây dựng, giải phóng mặt bằng và đấu nối hệ thống điện.

Mỗi thủ tục có thể đều đúng quy định, nhưng khi cộng dồn lại, tổng thời gian chuẩn bị dự án có thể kéo dài đáng kể. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các dự án chuyển đổi năng lượng, khi hiệu quả tài chính phụ thuộc nhiều vào thời điểm triển khai.

Từ thực tế đó, các đại biểu đề xuất cần thay đổi cách tiếp cận theo hướng lựa chọn một số dự án có tiềm năng để tập trung hỗ trợ, thay vì dàn trải nguồn lực cho toàn bộ danh mục.

Các diễn giả trình bày tại Hội thảo.

Đưa tổ chức tài chính vào sớm hơn:

Theo cơ chế hiện nay, quy trình vay vốn đối với doanh nghiệp tham gia JETP gồm 9 bước - từ lựa chọn danh mục dự án, đến giải ngân. Doanh nghiệp được yêu cầu lựa chọn ngân hàng đồng hành ngay từ bước đầu.

Một đề xuất đáng chú ý là nghiên cứu rút ngắn bước 1 và bước 2 đối với những dự án đã được xác định là khả thi và được các đối tác thống nhất.

Đối với dự án của một doanh nghiệp cụ thể, thư cam kết của ngân hàng về khả năng cho vay có thể được xem như cơ sở để hoàn thành bước tiếp cận ban đầu. Cách làm này sẽ giúp các tổ chức tài chính tham gia sớm hơn, qua đó hạn chế tình trạng doanh nghiệp mất nhiều thời gian hoàn thiện thủ tục, nhưng cuối cùng dự án vẫn không đáp ứng được yêu cầu về tài chính.

Tập trung nguồn lực, tạo dự án thí điểm:

Một công cụ quan trọng được đề cập là Team Europe Energy Transition Facility (ETEF) - Quỹ hỗ trợ kỹ thuật và chuẩn bị dự án cho JETP.

Nguồn tài trợ không hoàn lại của ETEF đã tăng từ 16 triệu EUR lên 40 triệu EUR (vào tháng 12/2025); đồng thời mở rộng đối tượng thụ hưởng ngoài Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) sang các doanh nghiệp nhà nước khác.

Một số hình ảnh đại biểu trao đổi tại Hội thảo.

Các đại biểu đề xuất thành lập nhóm tài chính và kỹ thuật để sàng lọc 48 dự án và lựa chọn một số dự án làm thí điểm. Thay vì hỗ trợ dàn trải, nguồn lực có thể tập trung vào những dự án có khả năng hoàn thành nhanh hơn, qua đó tạo mô hình để nhân rộng.

Một số ý kiến đề xuất nghiên cứu lựa chọn các dự án của Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) và Tổng công ty Phát điện 1 (EVNGENCO1) để JETP đóng vai trò trung gian kết nối doanh nghiệp với các đối tác tài chính; đồng thời sử dụng ETEF để hỗ trợ kỹ thuật. Các định chế tài chính cũng cần được tham gia đánh giá dự án từ sớm.

Các thành viên tham gia Hội thảo.

Từ “có danh mục”, sang “có dự án có thể cấp vốn”:

Sau hơn hai năm triển khai RMP, Việt Nam đã đạt được những kết quả quan trọng về chính sách, pháp lý và xác định danh mục dự án. Tuy nhiên, khoảng cách giữa danh mục dự án JETP và dự án đủ điều kiện huy động vốn vẫn còn lớn.

Vì vậy, trọng tâm tiếp theo cần chuyển sang chất lượng và khả năng thực thi của từng dự án. Việc lựa chọn dự án thí điểm, tăng hỗ trợ kỹ thuật thông qua ETEF, đưa các định chế tài chính tham gia sớm và rút ngắn những khâu có thể rút ngắn sẽ là những bước quan trọng để biến cam kết tài chính của JETP thành các dự án cụ thể.

Tuy nhiên, chuẩn bị dự án mới chỉ là bước đầu. Để nguồn vốn thực sự được giải ngân, các dự án còn phải giải quyết bài toán về cấu trúc tài chính, phân bổ rủi ro, điều kiện tín dụng và các tiêu chuẩn môi trường - xã hội. Đây sẽ là nội dung trọng tâm trong Kỳ tới - JETP: Làm gì để các dự án thực sự có khả năng huy động vốn?

BBT TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM