Giá điện cho các trung tâm dữ liệu - Bài toán mới của ngành điện Việt Nam

Tiến độ các loại hình nguồn điện và vấn đề cung ứng điện (giai đoạn 2026-2030) trong Báo cáo 760 của Bộ Công Thương Báo cáo số 760/BC-BCT ngày 10/9/2026 của Bộ Công Thương về các giải pháp bảo đảm cung ứng điện giai đoạn 2026-2030 và Điều chỉnh Quy hoạch điện VIII cho thấy tiến độ một số dự án nguồn, lưới vẫn còn chậm so với yêu cầu, trong khi nhu cầu điện tiếp tục tăng và xuất hiện những dạng phụ tải mới. Từ những vấn đề đặt ra trong Báo cáo, cần nhìn lại cân bằng cung - cầu không chỉ qua tổng công suất, mà cả công suất khả dụng, sản lượng, khả năng điều chỉnh và sự phân bố phụ tải. Đây là cơ sở để Điều chỉnh cập nhật Quy hoạch điện VIII và chủ động chuẩn bị cho giai đoạn 2030-2035.

Từ một vướng mắc về giá điện:

Câu chuyện giá điện đối với trung tâm dữ liệu trở nên đáng chú ý trong tháng 9/2026 khi Viettel và CMC phản ánh việc một số đơn vị điện lực áp dụng giá điện kinh doanh đối với trung tâm dữ liệu, trong khi tại nhiều địa phương khác đã áp dụng giá điện sản xuất.

Ngày 15/9, Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục có văn bản gửi Bộ Công Thương đề nghị chỉ đạo Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và các đơn vị điện lực thống nhất thực hiện Công văn số 2818 của Bộ Công Thương trên phạm vi toàn quốc [1].

Theo thông tin được công bố: Phần lớn các công ty điện lực đã kiểm tra mục đích sử dụng điện thực tế và ký hợp đồng áp dụng giá điện sản xuất đối với trung tâm dữ liệu theo hướng dẫn tại Công văn 2818. Tuy nhiên, tại Tổng công ty Điện lực TP. Hồ Chí Minh (EVNHCMC) và một số đơn vị trực thuộc, việc áp dụng hướng dẫn này vẫn chưa được thực hiện thống nhất.

Trước đó, Viettel và CMC phản ánh việc Công ty Điện lực Thuận An và Công ty Điện lực Thủ Đức áp dụng giá điện kinh doanh đối với các trung tâm dữ liệu, trong khi nhiều địa phương khác đã áp dụng giá điện sản xuất. Hai doanh nghiệp cho biết: Đã thanh toán tiền điện theo giá sản xuất, nhưng vẫn phát sinh yêu cầu thanh toán phần chênh lệch theo giá kinh doanh.

Như vậy, vấn đề trước mắt là cần thống nhất cách thực hiện chính sách giá điện đã được hướng dẫn, chứ không đơn thuần là tranh luận doanh nghiệp muốn mua điện với giá thấp, hay ngành điện muốn thu giá cao. Nhưng phía sau vướng mắc này còn có một câu hỏi lớn hơn: Trung tâm dữ liệu nên được nhìn nhận như thế nào trong hệ thống phụ tải điện đang thay đổi nhanh chóng?

Quy định của Bộ Công Thương:

Thông tư số 60/2025/TT-BCT ngày 2/12/2025 của Bộ Công Thương quy định về thực hiện giá bán điện đã bổ sung quy định đối với “cơ sở cung cấp dịch vụ xử lý, lưu trữ và quản lý dữ liệu tập trung”. Theo Bộ Công Thương: Quy định này được xây dựng trên cơ sở Luật Viễn thông năm 2023 và Quyết định số 36/2025/QĐ-TTg về hệ thống ngành kinh tế Việt Nam [2].

Về nguyên tắc, giá bán lẻ điện được xác định theo mục đích sử dụng điện thực tế. Trung tâm dữ liệu có thể phục vụ chính hoạt động của doanh nghiệp, hoặc cung cấp dịch vụ xử lý, lưu trữ, quản lý dữ liệu cho các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân khác. Trường hợp một cơ sở thực hiện đồng thời nhiều mục đích sử dụng, việc áp giá được xác định theo tỷ lệ điện năng sử dụng cho từng mục đích theo quy định.

Sau quá trình trao đổi giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và EVN, ngày 22/4/2026 Bộ Công Thương ban hành Công văn số 2818 hướng dẫn EVN áp dụng giá bán điện đối với trung tâm dữ liệu [3].

Theo thông tin của Cục Điện lực được công bố trong tháng 9/2026: Trường hợp bên mua và bên bán điện không thỏa thuận được tỷ lệ điện năng sử dụng cho từng mục đích, thì áp dụng giá bán lẻ điện sản xuất đối với hệ thống kỹ thuật của trung tâm dữ liệu theo ý kiến của Bộ Khoa học và Công nghệ.

Quan điểm của Kiểm toán Nhà nước:

Về lý do không thể áp dụng Công văn 2818/BCT-ĐL, thông tin từ Tổng công ty Điện lực TP. Hồ Chí Minh (EVNHCMC) ngày 22/9/2026 cho biết: Tại đợt làm việc đầu năm 2026, Kiểm toán Nhà nước đã yêu cầu EVNHCMC phải áp dụng đầy đủ giá bán lẻ điện kinh doanh đối với cơ sở cung cấp dịch vụ xử lý, lưu trữ, quản lý dữ liệu tập trung, theo đúng quy định tại Khoản 19 Điều 11 Thông tư số 60/2025/TT-BCT của Bộ Công Thương [4].

Theo Kiểm toán Nhà nước: Công văn 2818/BCT-ĐL chỉ là văn bản cá biệt mang tính chất hướng dẫn, không phải văn bản quy phạm pháp luật, do đó không thể thay thế quy định tại Thông tư 60. Trên cơ sở đó, Kiểm toán Nhà nước yêu cầu EVNHCMC thực hiện truy thu số tiền điện chênh lệch từ thời điểm Thông tư 60 có hiệu lực.

Kiểm toán Nhà nước cho rằng: Nếu chấp nhận Công văn 2818/BCT-ĐL làm căn cứ áp giá thay cho Thông tư 60, thì sẽ khuyến khích bên sử dụng điện không muốn thỏa thuận tỷ lệ, tạo ra sự bất bình đẳng giữa các doanh nghiệp và làm giảm hiệu lực của văn bản quy phạm pháp luật.

Trung tâm dữ liệu không chỉ là một khách hàng điện thông thường:

Điện đối với trung tâm dữ liệu có đặc điểm rất khác với nhiều loại phụ tải thông thường. Điện không chỉ là một yếu tố đầu vào, mà còn là điều kiện để duy trì liên tục dịch vụ xử lý, lưu trữ và quản lý dữ liệu.

Một trung tâm dữ liệu quy mô lớn bao gồm hệ thống máy chủ, lưu trữ, mạng, làm mát, UPS, nguồn dự phòng và nhiều thiết bị phụ trợ. Những hệ thống này phải vận hành liên tục, bởi gián đoạn điện có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cung cấp dịch vụ. Đặc điểm đó khiến trung tâm dữ liệu có mức độ sử dụng điện cao và kéo dài; đồng thời đặt ra yêu cầu lớn về độ tin cậy và chất lượng cung cấp điện.

Với các trung tâm dữ liệu phục vụ AI, yêu cầu này còn đáng chú ý hơn. Năng lực tính toán tăng nhanh kéo theo nhu cầu điện cho các cụm máy chủ hiệu năng cao và hệ thống làm mát. Vì vậy, một số trung tâm dữ liệu AI có thể trở thành loại phụ tải có mật độ công suất cao, thời gian sử dụng dài và yêu cầu vận hành liên tục. Đây chính là lý do câu chuyện giá điện không nên chỉ dừng ở việc xác định “sản xuất”, hay “kinh doanh”.

Giá điện không chỉ là chuyện cao, hay thấp:

Giá điện vừa là khoản chi phí của khách hàng, vừa là tín hiệu kinh tế phản ánh một phần chi phí cung cấp điện và có tác động đến hành vi sử dụng điện. Do đó, khi một nhóm khách hàng đề nghị được áp dụng mức giá thấp hơn, câu hỏi cần đặt ra không chỉ là doanh nghiệp có cần được hỗ trợ hay không. Quan trọng hơn là mức giá đó có phù hợp với mục đích sử dụng điện, đặc tính phụ tải và chi phí mà hệ thống điện phải bỏ ra để cung cấp điện hay không.

Ở chiều ngược lại, một mức giá cao hơn cũng cần có căn cứ rõ ràng. Nếu hai trung tâm dữ liệu có bản chất hoạt động và đặc tính sử dụng điện tương đương, nhưng chịu cách áp giá khác nhau do cách hiểu, hoặc thực hiện khác nhau, tín hiệu giá sẽ thiếu nhất quán. Đối với những dự án có vốn đầu tư lớn và thời gian thu hồi vốn dài, tính ổn định và khả năng dự báo của chính sách giá đôi khi quan trọng không kém bản thân mức giá.

Vì vậy, mục tiêu của chính sách không nên là tìm một mức giá “thấp nhất” cho trung tâm dữ liệu, mà là xác định một cơ chế minh bạch, nhất quán và phản ánh phù hợp chi phí cung cấp điện.

AI đang làm thay đổi bài toán phụ tải:

Sự phát triển của AI khiến câu chuyện càng trở nên đáng chú ý. Trung tâm dữ liệu truyền thống đã là một loại phụ tải lớn và liên tục. Các trung tâm dữ liệu phục vụ AI có thể làm thay đổi quy mô và mật độ của phụ tải này khi các cụm máy tính hiệu năng cao được triển khai ngày càng nhiều. Điều đó tạo ra một sự thay đổi trong cách ngành điện cần nhìn nhận phụ tải [5].

Trước đây, dự báo phụ tải chủ yếu tập trung vào tổng công suất và sản lượng điện. Với trung tâm dữ liệu, cần quan tâm thêm đến vị trí của phụ tải, thời gian vận hành, mức độ ổn định, yêu cầu về độ tin cậy, khả năng mở rộng và khả năng điều chỉnh phụ tải. Một trung tâm dữ liệu lớn nếu phát triển tại khu vực có khả năng cấp điện hạn chế có thể đòi hỏi đầu tư bổ sung về lưới. Nếu nhiều trung tâm dữ liệu tập trung tại cùng một khu vực, tác động đối với quy hoạch nguồn và lưới sẽ càng rõ hơn. Vì vậy, giá điện chỉ là một phần của bài toán; năng lực cấp điện mới là điều kiện nền tảng.

Không nên chờ phụ tải lớn mới hoàn thiện chính sách:

Bộ Công Thương khi rà soát, cập nhật Quy hoạch điện VIII Điều chỉnh đã yêu cầu các địa phương cung cấp thông tin về những trung tâm dữ liệu đăng ký phát triển trên địa bàn, bao gồm nhu cầu sử dụng điện, vị trí, thời điểm vận hành và phương án cấp điện [6]. Đây là một chi tiết đáng chú ý, bởi nó cho thấy trung tâm dữ liệu đã bắt đầu được xem xét như một yếu tố của bài toán quy hoạch phụ tải và hạ tầng điện.

Theo các số liệu được doanh nghiệp và một số nguồn trong ngành dẫn gần đây: Tổng công suất trung tâm dữ liệu tại Việt Nam hiện khoảng 104 MW và có thể tăng lên gần 600 MW vào năm 2030. Đây không phải là số liệu chính thức đã được chuẩn hóa trong quy hoạch điện, vì vậy cần tiếp tục được cơ quan quản lý cập nhật, xác minh và thống nhất.

Xu hướng tăng nhanh của phụ tải dữ liệu là điều cần được tính đến. 600 MW chưa phải con số có thể làm thay đổi toàn bộ hệ thống điện quốc gia. Tuy nhiên, nếu đây là nhóm phụ tải có hệ số sử dụng cao, vận hành gần như liên tục và tập trung theo địa lý, tác động đối với từng khu vực lưới điện có thể đáng kể hơn nhiều so với việc chỉ nhìn vào tổng công suất. Đây là lý do chính sách cần đi trước phụ tải. Nếu đợi đến khi các trung tâm dữ liệu tăng mạnh mới giải quyết các vấn đề về đấu nối, công suất cấp điện, dự phòng, chất lượng điện và cơ chế giá, chi phí điều chỉnh sẽ cao hơn và khả năng dự báo của môi trường đầu tư cũng có thể bị ảnh hưởng.

Giá điện và lợi ích của hệ thống điện:

Một trung tâm dữ liệu lớn sử dụng điện liên tục cũng đặt ra câu hỏi về cách phân bổ chi phí đầu tư và vận hành hệ thống. Nếu yêu cầu cấp điện có độ tin cậy cao hơn, ngành điện có thể phải đầu tư thêm về lưới, nguồn dự phòng, hoặc các giải pháp kỹ thuật. Những chi phí đó cần được phản ánh hợp lý trong quan hệ mua bán điện, thay vì mặc nhiên coi trung tâm dữ liệu là một phụ tải được ưu đãi.

Ngược lại, nếu trung tâm dữ liệu có thể chủ động đầu tư nguồn điện tại chỗ, hệ thống lưu trữ, hoặc tham gia các cơ chế điều chỉnh phụ tải phù hợp, những giải pháp đó cũng cần được tính đến khi thiết kế cơ chế giá và hợp đồng điện. Đây là lý do việc nghiên cứu giá điện hai thành phần, gồm giá công suất và giá điện năng, có thể trở nên đáng chú ý đối với các phụ tải lớn, có hệ số sử dụng cao.

EVN đã triển khai thử nghiệm tính toán giá điện hai thành phần trên giấy từ tháng 10/2025 đối với một số khách hàng sản xuất có mức tiêu thụ bình quân từ 200.000 kWh/tháng trở lên. Theo EVN: Đây mới là hoạt động thử nghiệm, chưa áp dụng vào hóa đơn tiền điện thực tế. Về lâu dài, cơ chế giá phản ánh cả công suất và điện năng có thể tạo ra tín hiệu phù hợp hơn cho những khách hàng có quy mô phụ tải lớn, thay vì chỉ dựa vào lượng điện năng tiêu thụ [7].

Có cần một biểu giá riêng cho trung tâm dữ liệu?

Đây là vấn đề đáng nghiên cứu, nhưng chưa nhất thiết phải trả lời bằng việc lập ngay một biểu giá riêng. Trước mắt, điều cần thiết là thống nhất tiêu chí phân loại và cách áp dụng giá điện theo Thông tư 60/2025/TT-BCT và Công văn 2818; đồng thời xử lý rõ các trường hợp trung tâm dữ liệu vừa phục vụ nội bộ, vừa cung cấp dịch vụ cho bên ngoài.

Về dài hạn, khi quy mô phụ tải dữ liệu tăng lên, có thể nghiên cứu một cơ chế giá và hợp đồng điện phù hợp hơn với đặc tính của loại phụ tải này. Các yếu tố như công suất đăng ký, hệ số sử dụng, thời gian sử dụng điện, yêu cầu độ tin cậy và khả năng tham gia điều chỉnh phụ tải đều có thể được xem xét.

Bộ Công Thương hiện cũng đang nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Thông tư 60/2025/TT-BCT, trong đó có các nội dung liên quan đến khung giờ sử dụng điện và biểu giá theo thời gian sử dụng [8]. Điều này mở ra khả năng tiếp cận rộng hơn: Giá điện không chỉ để thu hồi chi phí, mà còn có thể trở thành công cụ tạo tín hiệu cho khách hàng sử dụng điện hiệu quả hơn và phù hợp hơn với khả năng vận hành của hệ thống.

Từ giá điện, đến quy hoạch phụ tải AI:

Một bước tiến xa hơn là đưa trung tâm dữ liệu và phụ tải AI vào dự báo phụ tải và quy hoạch hệ thống điện một cách rõ ràng hơn. Đối với những dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn, thông tin về công suất đăng ký, tiến độ đưa vào vận hành và khả năng mở rộng cần được xem xét sớm trong quy hoạch nguồn và lưới [9]. Khi đó, ngành điện có thể chủ động chuẩn bị năng lực cấp điện thay vì xử lý từng yêu cầu đấu nối riêng lẻ.

Ở chiều ngược lại, nhà đầu tư trung tâm dữ liệu cũng cần nhìn nhận rằng: Một dự án công suất lớn, vận hành liên tục không chỉ là câu chuyện mua điện. Lựa chọn địa điểm, quy mô công suất và tiến độ mở rộng cần gắn với khả năng cung cấp điện của hệ thống. Cách tiếp cận phù hợp là ngành điện chủ động chuẩn bị cho phụ tải mới, còn nhà đầu tư chủ động lựa chọn và phát triển phụ tải phù hợp với năng lực của hệ thống.

Không nên để EVN phải giải bài toán chính sách:

Một bài học đáng chú ý từ vụ việc hiện nay là cần phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp điện lực. EVN và các tổng công ty điện lực có trách nhiệm tổ chức thực hiện giá bán điện theo quy định. Khi quy định phát sinh cách hiểu khác nhau, việc giải thích và thống nhất chính sách cần được thực hiện ở cấp cơ quan quản lý.

Việc Bộ Khoa học và Công nghệ ngày 15/9 tiếp tục đề nghị Bộ Công Thương chỉ đạo thống nhất thực hiện Công văn 2818 cho thấy vấn đề áp dụng giá điện tại một số đơn vị vẫn chưa được giải quyết dứt điểm. Với một loại phụ tải có tính chất đặc biệt như trung tâm dữ liệu, sự không thống nhất giữa các địa phương không chỉ tạo ra tranh luận về chi phí, mà còn làm giảm tính dự báo của môi trường đầu tư. Giải pháp căn bản vì vậy không phải để từng đơn vị điện lực tự giải thích chính sách theo cách riêng, mà là làm rõ tiêu chí, thống nhất cách hiểu và bảo đảm thực hiện thống nhất trên toàn quốc.

Cơ hội để ngành điện đi trước một bước:

Tranh luận về giá điện cho trung tâm dữ liệu xuất hiện đúng vào thời điểm Việt Nam thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển AI, công nghiệp bán dẫn và thu hút các dự án công nghệ cao. Trong khi đó, ngành điện cũng đang phải chuẩn bị cho tốc độ tăng phụ tải cao hơn trong những năm tới. Hai quá trình này thực chất không tách rời nhau. AI cần trung tâm dữ liệu; trung tâm dữ liệu cần điện; còn điện cho trung tâm dữ liệu cần nguồn, lưới, khả năng dự phòng và một cơ chế giá có thể dự báo được. Vì vậy, giá điện cho trung tâm dữ liệu không nên được xem là một vấn đề riêng của ngành điện lực, hay riêng của doanh nghiệp công nghệ. Đây là điểm giao giữa chính sách năng lượng và chính sách phát triển hạ tầng số.

Nếu được xử lý tốt, vấn đề đang gây tranh luận hiện nay có thể trở thành cơ hội hoàn thiện chính sách trước khi phụ tải AI tăng nhanh. Khi đó, ngành điện không chỉ đáp ứng phụ tải sau khi nó xuất hiện, mà có thể chủ động định hình cách phụ tải mới phát triển phù hợp với năng lực của hệ thống.

Kết luận:

Vấn đề giá điện đối với trung tâm dữ liệu trước hết cần được giải quyết bằng sự thống nhất trong thực hiện các quy định và hướng dẫn hiện hành. Nhưng nếu chỉ dừng ở việc xác định giá sản xuất, hay giá kinh doanh thì sẽ bỏ qua một vấn đề lớn hơn đang hình thành. Sự phát triển của trung tâm dữ liệu và AI đang tạo ra một loại phụ tải mới, có khả năng tăng nhanh, thời gian sử dụng dài và yêu cầu cao về độ tin cậy cung cấp điện. Điều đó đòi hỏi ngành điện không chỉ chuẩn bị thêm nguồn và lưới, mà còn phải đổi mới cách dự báo, quy hoạch, quản lý phụ tải.

Do đó, câu hỏi đặt ra cho giai đoạn tới không chỉ là trung tâm dữ liệu phải mua điện với mức giá nào? Mà rộng hơn là ngành điện cần xây dựng cơ chế nào để một phụ tải chiến lược của nền kinh tế số có thể phát triển ổn định, sử dụng điện hiệu quả; đồng thời phản ánh hợp lý chi phí mà hệ thống phải bỏ ra để cung cấp điện? Xử lý tốt vấn đề giá điện hôm nay vì thế không chỉ giải quyết một vướng mắc của doanh nghiệp. Quan trọng hơn, đó có thể là bước đầu để ngành điện đi trước một bước trước sự hình thành của phụ tải AI, thay vì chỉ chạy theo khi phụ tải đã tăng mạnh./.

TS. NGUYỄN HUY HOẠCH - HỘI ĐỒNG KHOA HỌC TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Công Thương: “Trả lời báo chí về giá bán lẻ điện cho trung tâm dữ liệu” - Báo Công Thương, ngày 14/2/2026

2. Bộ Công Thương: Thông tư số 60/2025/TT-BCT ngày 2/12/2025 quy định về thực hiện giá bán điện, ngày 2/12/2025.

3. Bộ Công Thương: Công văn số 2818 ngày 22/4/2026 về việc áp dụng giá bán điện đối với trung tâm dữ liệu.

4. Báo Tuổi trẻ: “EVNHCMC trả lời về khả năng cắt điện một số trung tâm dữ liệu”, ngày 23/9/2026.

5. TS. Nguyễn Huy Hoạch: “Phụ tải mới, tư duy cũ: Quy hoạch điện Việt Nam có trễ nhịp?” - Tạp chí Năng lượng Việt Nam, ngày 15/8/2026.

6. Bộ Công Thương: “Bộ Công Thương rà soát, cập nhật Quy hoạch điện VIII điều chỉnh” - Cổng thông tin điện tử Bộ Công Thương, ngày 22/6/2026.

7. Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN): “Triển khai thử nghiệm giá bán lẻ điện hai thành phần từ tháng 10/2025”, ngày 10/10/2025.

8. Bộ Công Thương: “Dự kiến sửa quy định về thực hiện giá bán điện” - Báo Điện tử Chính phủ, ngày 26/5/2026.

9. TS. Nguyễn Huy Hoạch: “Phụ tải mới, tư duy cũ: Quy hoạch điện Việt Nam có trễ nhịp?” - Tạp chí Năng lượng Việt Nam, ngày 15/8/2026.