Báo cáo tổng hợp kiến nghị từ Diễn đàn năng lượng sạch Việt Nam (lần thứ 6) tới Chính phủ

[*] Diễn đàn Năng lượng sạch Việt Nam (lần thứ 6)

Qua tổng hợp ý kiến tại Diễn đàn, chúng tôi nhận thấy, trong giai đoạn tới, yêu cầu đối với ngành năng lượng không chỉ là phát triển thêm nguồn điện, mà phải đồng thời nâng cao năng lực truyền tải, lưu trữ, điều phối và khả năng chống chịu của toàn hệ thống. Nếu các cấu phần này không được phát triển đồng bộ, tăng nhanh nguồn điện sạch có thể dẫn tới tình trạng dư thừa cục bộ và theo thời điểm, cắt giảm công suất, gia tăng chi phí, giảm hiệu quả đầu tư. Trên cơ sở đó, kính đề nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét, chỉ đạo các bộ, ngành và cơ quan liên quan nghiên cứu, triển khai một số nội dung sau:

1. Hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển năng lượng sạch gắn với nhu cầu phụ tải và khả năng hấp thụ của hệ thống điện:

Trong quá trình tổ chức thực hiện Quy hoạch điện VIII điều chỉnh và xây dựng, hoàn thiện các cơ chế chính sách về năng lượng, cần chuyển mạnh từ tư duy phát triển nguồn điện đơn lẻ, sang phát triển đồng bộ nguồn điện - lưới điện - lưu trữ - nguồn điện linh hoạt - phụ tải điều chỉnh được.

Đối với các dự án năng lượng tái tạo, bên cạnh yêu cầu về quy mô công suất và tiến độ đầu tư, cần xem xét đầy đủ khả năng đấu nối, truyền tải, điều độ và hấp thụ của hệ thống điện tại khu vực dự án. Việc phát triển nguồn điện sạch cần gắn với khả năng giải tỏa công suất và nhu cầu phụ tải, qua đó hạn chế nguy cơ đầu tư nguồn, nhưng không khai thác được đầy đủ sản lượng. Cùng với đó là tiếp tục hoàn thiện các cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), điện mặt trời mái nhà (tự sản xuất, tự tiêu thụ) và các mô hình sử dụng điện sạch tại chỗ, tạo điều kiện để nguồn điện tái tạo được tiêu thụ hiệu quả hơn ngay tại nơi có nhu cầu.

2. Sớm xây dựng cơ chế, chính sách riêng cho lưu trữ năng lượng:

Kiến nghị Chính phủ chỉ đạo sớm nghiên cứu, ban hành cơ chế, chính sách đối với hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS). Hiện nay, BESS không chỉ có chức năng lưu giữ điện năng, mà còn có thể cung cấp nhiều dịch vụ cho hệ thống như dịch chuyển phụ tải, điều chỉnh tần số, cân bằng cung - cầu, dự phòng công suất, hỗ trợ điện áp và giảm nghẽn lưới. Vì vậy, cần xác định rõ địa vị pháp lý, hình thức đầu tư, phương thức đấu nối, quyền tham gia thị trường điện và cơ chế thanh toán đối với các dịch vụ mà hệ thống lưu trữ cung cấp. Đồng thời, cần khuyến khích các mô hình nguồn điện tích hợp với lưu trữ, trước hết là điện mặt trời và điện gió kết hợp BESS. Việc tích hợp này cho phép chuyển một phần sản lượng từ thời điểm nguồn tái tạo phát cao sang thời điểm phụ tải lớn, qua đó nâng cao hiệu quả khai thác nguồn điện sạch, giảm áp lực lên lưới điện và hạn chế cắt giảm công suất. BESS cần được xem xét như một cấu phần của hạ tầng năng lượng và một nguồn lực cung cấp dịch vụ cho hệ thống, thay vì chỉ được coi là thiết bị phụ trợ của dự án năng lượng tái tạo.

3. Phát triển đồng bộ lưới điện và các nguồn điện linh hoạt, nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống:

Kiến nghị Chính phủ chỉ đạo đẩy nhanh đầu tư, nâng cấp hệ thống truyền tải, phân phối điện, nhất là tại các khu vực tập trung nhiều nguồn năng lượng tái tạo và các trung tâm phụ tải lớn. Trong quá trình này, cần xem xét đồng bộ giữa đầu tư lưới điện với phát triển BESS, thủy điện tích năng, các nguồn điện linh hoạt và các chương trình điều chỉnh phụ tải. Việc phối hợp các giải pháp này sẽ giúp hệ thống có thêm khả năng cân bằng cung - cầu, giảm quá tải cục bộ và nâng cao hiệu quả sử dụng hạ tầng điện. Đặc biệt, trong điều kiện biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan ngày càng tác động rõ hơn đến hệ thống năng lượng, cần đưa khả năng chống chịu và phục hồi của hệ thống điện trở thành một yêu cầu trong quy hoạch, đầu tư và vận hành. Theo đó, việc đánh giá một dự án nguồn điện không nên chỉ căn cứ vào công suất lắp đặt, mà cần xem xét cả khả năng cung cấp điện theo thời gian, mức độ linh hoạt, khả năng hỗ trợ hệ thống và khả năng duy trì vận hành trong các điều kiện bất thường.

4. Hoàn thiện các cơ chế thị trường để huy động nguồn lực xã hội cho phát triển năng lượng sạch:

Kiến nghị tiếp tục hoàn thiện thị trường điện theo hướng minh bạch, ổn định và có khả năng phản ánh đầy đủ hơn giá trị của các nguồn lực cung cấp cho hệ thống. Cùng với thị trường điện năng, cần từng bước hoàn thiện cơ chế đối với dịch vụ phụ trợ, công suất dự phòng, điều chỉnh phụ tải, lưu trữ năng lượng và các sản phẩm điện sạch. Các dịch vụ này cần có cơ chế xác định giá trị và thanh toán phù hợp để tạo động lực cho doanh nghiệp đầu tư. Đối với các dự án năng lượng sạch và hạ tầng điện, cần tiếp tục cải thiện tính ổn định, minh bạch và khả năng dự báo của chính sách; đồng thời nghiên cứu các cơ chế phân bổ rủi ro hợp lý giữa nhà nước, nhà đầu tư và bên mua điện. Đây là điều kiện quan trọng để huy động hiệu quả nguồn vốn tư nhân, vốn tín dụng và nguồn vốn quốc tế cho quá trình chuyển dịch năng lượng.

5. Gắn phát triển năng lượng sạch với yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia:

Trong quá trình chuyển dịch năng lượng, cần bảo đảm sự cân đối giữa mục tiêu tăng nhanh tỷ trọng năng lượng sạch với yêu cầu an ninh cung cấp điện, ổn định hệ thống và khả năng đáp ứng phụ tải trong mọi điều kiện. Cơ cấu nguồn điện cần được phát triển theo hướng đa dạng, kết hợp hợp lý giữa năng lượng tái tạo, thủy điện, nhiệt điện khí, các nguồn điện linh hoạt, lưu trữ năng lượng và các giải pháp quản lý nhu cầu điện. Không nên đánh giá hiệu quả của chuyển dịch năng lượng chỉ bằng tốc độ tăng công suất nguồn điện sạch, mà cần đánh giá cả khả năng cung cấp điện thực tế, mức độ linh hoạt và khả năng chống chịu của hệ thống. Đồng thời, cần tăng cường nghiên cứu, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, hệ thống quản lý năng lượng, cùng các giải pháp điều hành hiện đại nhằm nâng cao khả năng dự báo, giám sát và ứng phó với các biến động bất thường của nguồn điện và phụ tải.

Từ những nội dung nêu trên, chúng tôi kính đề nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành và cơ quan liên quan rà soát, hoàn thiện đồng bộ cơ chế, chính sách về phát triển năng lượng sạch, lưới điện, lưu trữ năng lượng, nguồn điện linh hoạt và thị trường điện, bảo đảm các cấu phần này được phát triển thống nhất trong quá trình thực hiện Quy hoạch điện VIII điều chỉnh. Đặc biệt kiến nghị xem xét lưu trữ năng lượng, khả năng linh hoạt và khả năng chống chịu của hệ thống điện là những cấu phần quan trọng của chính sách phát triển điện lực trong giai đoạn tới, tương tự như yêu cầu phát triển nguồn và lưới điện. Việc thực hiện đồng bộ các giải pháp trên sẽ góp phần hạn chế tình trạng “thừa điện sạch, nhưng thiếu khả năng hấp thụ”, nâng cao hiệu quả đầu tư, giảm lãng phí nguồn năng lượng tái tạo, tăng khả năng ứng phó với các biến động về thời tiết và phụ tải; đồng thời tạo điều kiện huy động hiệu quả hơn các nguồn lực xã hội cho phát triển năng lượng./.

BBT TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM