Kế hoạch triển khai Quy hoạch, ứng dụng năng lượng nguyên tử Việt Nam

Việt Nam cần làm gì để xây dựng năng lực đánh giá an toàn pháp quy cho nhà máy điện hạt nhân? Khai bút đầu Xuân Bính Ngọ (2026), trên cơ sở tài liệu Planning, management and conduct of regulatory safety review and assessment for nuclear power plants (IAEA-SRS-125, 2025) và các tài liệu liên quan của IAEA, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam tập trung làm rõ: (i) Nội hàm và phạm vi của đánh giá an toàn pháp quy đối với nhà máy điện hạt nhân; (ii) Những năng lực cốt lõi mà một quốc gia mới triển khai (như Việt Nam) cần chuẩn bị để thực hiện hiệu quả công tác này. (Ghi chú: Trong bài viết này “đánh giá an toàn pháp quy” được sử dụng bao hàm cả hoạt động “xem xét và đánh giá an toàn pháp quy” theo định nghĩa của IAEA “Regulatory safety review and assessment”). Rất mong nhận được sự chia sẻ của bạn đọc.

Lò phản ứng mô-đun nhỏ: Kinh nghiệm quốc tế về tăng tốc triển khai - Hàm ý chính sách cho Việt Nam Bài viết dưới đây, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam tổng hợp kinh nghiệm quốc tế và các khuyến nghị của IAEA liên quan đến việc tăng tốc triển khai lò phản ứng mô-đun nhỏ (Small Modular Reactor - SMR). Trên cơ sở đó, phân tích khả năng vận dụng các kinh nghiệm và khuyến nghị này vào điều kiện thực tế của Việt Nam. Trọng tâm của bài viết không đi sâu vào các chi tiết kỹ thuật chuyên ngành, mà tập trung vào các vấn đề chính sách, thể chế, pháp quy, lộ trình triển khai, nhằm phục vụ công tác hoạch định và tham khảo ở cấp chiến lược... (Nguồn tham khảo chính là tài liệu “Considerations to facilitate the accelerated deployment of small modular reactors” - IAEA-TECDOC-2104, Vienna, 2025).

Quản lý tri thức và phát triển nguồn nhân lực trong chương trình điện hạt nhân: Kinh nghiệm quốc tế, hàm ý cho Việt Nam Trong bối cảnh Việt Nam đang xem xét các phương án phát triển điện hạt nhân trong dài hạn, việc nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về Quản lý tri thức hạt nhân (NKM) và Phát triển nguồn nhân lực (HRD) có ý nghĩa đặc biệt quan trọng cả về chiến lược, lẫn thể chế. Trên cơ sở tài liệu IAEA, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam phân tích các vấn đề trọng tâm, bao gồm: Giáo dục - đào tạo, phát triển nhân lực cho dự án xây dựng mới, năng lực pháp quy, nhân lực cho công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) và cơ chế chuyển giao tri thức; từ đó đề xuất một số hàm ý chính sách đối với Việt Nam.

Theo đó, Quyết định 369 phân công nhiệm vụ cụ thể gắn với công tác theo dõi, kiểm tra, giám sát, báo cáo định kỳ nhằm phát huy mạnh mẽ tinh thần chủ động, trách nhiệm của các đơn vị, cá nhân; làm căn cứ để tổ chức kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết, đánh giá việc thực hiện Quyết định số 2736/QĐ-TTg trong phạm vi Bộ Công Thương.

Quyết định yêu cầu bám sát mục tiêu, nhiệm vụ của Kế hoạch kèm theo Quyết định số 2736/QĐ-TTg; bảo đảm tính tuân thủ, kế thừa, liên thông, khả thi; lồng ghép vào chương trình, kế hoạch công tác hàng năm của Bộ; huy động, sử dụng hiệu quả các nguồn lực theo quy định.

Nội dung phân công gắn với chức năng, nhiệm vụ của đơn vị được phân công; rõ trách nhiệm đơn vị chủ trì, phối hợp; có thời gian thực hiện cụ thể; có sản phẩm, kết quả cụ thể; bảo đảm chế độ báo cáo, đánh giá theo quy định.

Kế hoạch nêu rõ các nhiệm vụ và đơn vị thuộc Bộ được phân công chủ trì, phối hợp thực hiện, bao gồm:

1. Hỗ trợ kết nối doanh nghiệp trong nước với các tổ chức, đối tác trong nước và quốc tế nhằm xúc tiến chuyển giao, ứng dụng năng lượng nguyên tử trong công nghiệp.

2. Thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp đẩy mạnh việc ứng dụng các kỹ thuật hạt nhân trong sản xuất công nghiệp phù hợp với nhu cầu thực tiễn và năng lực công nghiệp trong nước.

3. Nghiên cứu phát triển và ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực thiết kế, chế tạo, bảo dưỡng, sửa chữa, lắp đặt, nội địa hóa các thiết bị bức xạ, thiết bị gắn nguồn phóng xạ, thiết bị ghi đo bức xạ trong các ngành công nghiệp. Cùng với đó là ưu tiên nghiên cứu chế tạo ra sản phẩm, hoặc sản xuất thử nghiệm, đẩy mạnh thương mại hóa sản phẩm là các chế phẩm, vật liệu (được tạo ra bằng công nghệ bức xạ có tính năng ưu việt hơn vật liệu truyền thống), thiết bị, cấu phần thiết bị hạt nhân có giá trị cao, nhu cầu sử dụng lớn trong nước, thay thế cho nhập khẩu.

4. Nâng cấp, tăng cường năng lực cho các cơ sở hiện có về nghiên cứu, đào tạo, ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ trong công nghiệp (kỹ thuật kiểm tra không phá hủy, hệ điều khiển hạt nhân, kỹ thuật đánh dấu, phân tích hạt nhân…) nhằm chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp. Mặt khác, sản xuất, chế tạo, bảo dưỡng thiết bị bức xạ và ghi đo bức xạ; khuyến khích doanh nghiệp hợp tác với tổ chức khoa học công nghệ để đầu tư xây dựng cơ sở xử lý chất thải công nghiệp, y tế, sinh hoạt bằng máy gia tốc chùm điện tử.

Về tổ chức thực hiện, Quyết định số 369/QĐ-BCT giao Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công là đơn vị đầu mối tham mưu giúp lãnh đạo Bộ theo dõi, điều phối triển khai Kế hoạch này. Chủ trì đôn đốc, tổng hợp tình hình, kết quả thực hiện của các đơn vị; là đầu mối phối hợp, làm việc với Bộ Khoa học và Công nghệ, các bộ, ngành, địa phương liên quan theo cơ chế phối hợp quy định tại Quyết định số 2736/QĐ-TTg.

Vụ Kế hoạch, Tài chính và Quản lý doanh nghiệp chủ trì tổng hợp, tham mưu lãnh đạo Bộ bố trí kinh phí trong dự toán ngân sách nhà nước hằng năm để triển khai các nhiệm vụ của Kế hoạch theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước và các văn bản hướng dẫn có liên quan.

Các đơn vị được giao chủ trì thực hiện nhiệm vụ, căn cứ chức năng, nhiệm vụ được phân công xây dựng kế hoạch của đơn vị mình, chủ động phối hợp với các đơn vị liên quan để tổ chức triển khai thực hiện hiệu quả Kế hoạch này.

Hàng năm, đánh giá kết quả thực hiện Kế hoạch này, gửi báo cáo về Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công trước ngày 15/10 để tổng hợp, báo cáo lãnh đạo Bộ và gửi Bộ Khoa học và Công nghệ trước ngày 31/10 theo yêu cầu của Kế hoạch kèm theo Quyết định số 2736/QĐ-TTg.

Trong quá trình thực hiện (nếu có khó khăn, vướng mắc), kịp thời phản ánh về Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công để tổng hợp, báo cáo lãnh đạo Bộ xem xét, chỉ đạo./.

BBT TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM