Nhận định - Dự báo

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, cam kết lịch sử đưa mức phát thải ròng về “0” (Net Zero) vào năm 2050, quá trình chuyển đổi năng lượng xanh và số hóa nền kinh tế không còn là sự lựa chọn, mà là xu hướng sống còn của nhân loại. Tại trung tâm của cuộc cách mạng “kép” này - đất hiếm (Rare Earth Elements - REE) nổi lên như một nhóm vật liệu chiến lược mang tính quyết định, không thể thay thế. Sở hữu tiềm năng đất hiếm được đánh giá đứng thứ 6 thế giới, Việt Nam đang đứng trước “thời điểm vàng” để tham gia sâu vào chuỗi cung ứng công nghệ cao toàn cầu. Tuy nhiên, trong một thị trường mà nguồn cung và công nghệ đang trở thành tâm điểm chú ý của thế giới, chìa khóa để bảo vệ lợi ích quốc gia không nằm ở việc đào quặng thô đem bán, mà nằm ở năng lực tự chủ công nghệ chế biến sâu, tinh chế làm chủ chuỗi giá trị.

Để tạm kết chuyên đề “Công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) - Nhìn từ sự kiện TerraPower của Hoa Kỳ” chuyên gia pháp quy hạt nhân: TS. Lê Chí Dũng - nguyên Cục phó Cục An toàn và Bức xạ Hạt nhân (VARANS) đánh giá toàn cảnh về quy trình thẩm định, cấp phép cho SMR. Những điểm mới trong quy trình đánh giá, thẩm định, cấp phép SMR của Hoa Kỳ cho chúng ta thấy những bài học đối với các quốc gia đang phát triển, cũng như dự kiến sẽ đón nhận chuyển giao công nghệ này trong tương lai tới.

Theo định hướng, mục tiêu đặt ra là mỗi năm có khoảng 10% mái nhà hộ dân và doanh nghiệp lắp đặt điện mặt trời mái nhà, tiến tới khoảng 50% trong giai đoạn 2026-2030. Tuy nhiên, trong thực tế, mô hình điện mặt trời mái nhà, nếu không đi kèm hệ thống lưu trữ (BESS) lại không mang lại hiệu quả kinh tế rõ ràng cho phần lớn hộ gia đình. Ngược lại, khi bổ sung BESS, chi phí đầu tư tăng cao dẫn đến thời gian thu hồi vốn kéo dài. Bài toán vì vậy không còn là công nghệ, mà là thiết kế chính sách: Làm thế nào để hài hòa lợi ích giữa người dân và ngành điện, biến kỳ vọng thành khả thi? Phân tích của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam.

Thông báo của Ủy ban Cải cách và Phát triển Thành phố Thượng Hải ngày 24/4/2026 về điều chỉnh giá mua điện khí cho thấy tác động của cuộc chiến vùng Vịnh đến giá điện khí Trung Quốc. Chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam dẫn lại nội dung chính của bảng điều chỉnh giá điện bán lên lưới từ các tổ máy phát điện khí tự nhiên ở Thành phố này và liên hệ với Việt Nam.

Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu và cam kết mạnh mẽ của Chính phủ Việt Nam về mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050, việc phát triển các nguồn năng lượng mới (như hydrogen và amoniac xanh) đã trở thành một yêu cầu cấp thiết đối với các tập đoàn công nghiệp nặng.

Sự phục hưng điện hạt nhân ở Hoa Kỳ đang mở ra cơ hội chưa từng có cho các doanh nghiệp gia nhập đường đua phát triển công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR). Bối cảnh ấy có đem lại sự phát triển bền vững cho SMR?

Ngay từ đầu tháng 4/2026, hệ thống điện Việt Nam đã lập kỷ lục mới về công suất cực đại, phản ánh rõ tác động của nắng nóng đến sớm dưới ảnh hưởng của El Nino. Trong khi đó, cơ cấu nguồn điện cho thấy việc huy động công suất từ thủy điện giảm mạnh, nhiệt điện than phải “gánh” vai trò chủ lực trong bối cảnh chi phí nhiên liệu tiếp tục chịu áp lực từ biến động địa - chính trị. Những tín hiệu này không chỉ là hiện tượng nhất thời, mà là cảnh báo sớm cho một mùa khô có thể vận hành trong trạng thái “không bình thường” - nơi vai trò của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và sự phối hợp với Công ty Vận hành Hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO) trở thành yếu tố quyết định bảo đảm an ninh cung cấp điện. Phân tích của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam.

Biến động địa - chính trị toàn cầu khiến giá nhiên liệu đầu vào tăng mạnh, trong khi tác động của El Nino năm 2026 làm gia tăng nắng nóng, suy giảm nguồn nước và đẩy phụ tải điện lên cao ngay từ đầu mùa khô. Hai áp lực này đồng thời đặt hệ thống điện Việt Nam vào một trạng thái chưa từng có tiền lệ: Chi phí sản xuất điện tăng cao trong khi yêu cầu bảo đảm cung ứng điện ngày càng khắt khe. Trong bối cảnh đó, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp - từ bảo đảm nhiên liệu, tối ưu vận hành, đến quản trị phụ tải và nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống, nhằm giữ vững an ninh cung cấp điện cho nền kinh tế… Phân tích và nhận định của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam.

Nắng nóng kéo dài, lượng nước về hồ thủy điện suy giảm do El Nino, trong khi căng thẳng địa - chính trị tại Trung Đông tiếp tục đẩy giá nhiên liệu lên cao, đang đặt hệ thống điện Việt Nam trước áp lực chưa từng có. Trong bối cảnh đó, bên cạnh các giải pháp phía cung, việc sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả đang trở thành “nguồn năng lượng thứ nhất” - yếu tố then chốt giúp giảm áp lực phụ tải, bảo đảm cung ứng điện ổn định cho nền kinh tế. Phân tích và nhận định của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam.

Kế thừa các kết quả từ chương trình Tương lai ngành điện Việt Nam (FE-V) [6] giai đoạn 2022-2024, chúng tôi nhận định rằng, Việt Nam có thể củng cố chiến lược an ninh năng lượng dựa trên điện mặt trời thông qua bốn lĩnh vực ưu tiên về cải cách chính sách và thị trường. Bốn nhóm khuyến nghị này tạo thành một gói giải pháp thống nhất, bao gồm: Tiếp tục phát triển cơ chế đấu thầu cạnh tranh; phát triển điện mặt trời mái nhà; cơ chế chi trả công suất; nâng khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng.

Mùa khô năm 2026 được dự báo diễn biến bất thường dưới tác động của El Nino, với nắng nóng kéo dài, lượng nước về các hồ thủy điện suy giảm và nhu cầu điện tăng cao ngay từ đầu mùa. Trong bối cảnh đó, bảo đảm cung ứng điện không chỉ là yêu cầu vận hành, mà trở thành bài toán tổng hợp về quản trị hệ thống. Trên cơ sở chỉ đạo của Bộ Công Thương, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, phối hợp chặt chẽ với Công ty Vận hành Hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO) nhằm giữ vững an ninh cung cấp điện trong các tháng cao điểm năm 2026. Tổng hợp, nhận định của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam.

Trong bối cảnh rủi ro địa chính trị gia tăng và thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh, Amperes (Công ty TNHH Liên danh Tài nguyên môi trường quốc tế và Hệ thống năng lượng Australia-Mekong) - đơn vị tư vấn thuộc Alluvium Group, chuyên hỗ trợ chính phủ, doanh nghiệp, cộng đồng trong chuyển dịch năng lượng công bằng và bền vững, công bố bài phân tích các tác động đến hệ thống điện Việt Nam. Trên cơ sở đó, bài viết đưa ra bốn nhóm khuyến nghị chính sách trọng tâm: Thúc đẩy đấu thầu cạnh tranh năng lượng tái tạo, phát triển điện mặt trời mái nhà, xây dựng cơ chế chi trả công suất cho nguồn linh hoạt và tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng năng lượng.

Dự báo của Cơ quan Khí tượng và Hải dương Quốc gia Hoa Kỳ (NOAA) công bố đầu tháng 4/2026 cho biết: Năm 2026 có thể xuất hiện ​​một siêu El Nino (Super El Nino). Siêu El Nino + biến đổi khí hậu và chiến sự Iran tác động lớn đến mọi lĩnh vực kinh tế, trong đó có năng lượng.

Mặc dù các chương trình đầu tư trực tiếp để phát triển lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ (SMR) trong vòng mấy thập kỷ đã thúc đẩy các lò phản ứng tiên tiến, nhưng nền tảng cho những công nghệ này đã được Hoa Kỳ chuẩn bị từ lâu hơn thế.

Mức dự trữ xăng dầu của Việt Nam, theo ước tính, hiện chỉ tương đương 20-30 ngày nhập ròng, thấp hơn đáng kể so với chuẩn an toàn quốc tế. Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động, việc nâng cao năng lực dự trữ không chỉ là yêu cầu cấp thiết, mà còn là bài toán lớn về vốn, hạ tầng và cơ chế phối hợp giữa Nhà nước và doanh nghiệp.