Nhận định, Phản biện

An ninh năng lượng không chỉ phụ thuộc vào quy mô nguồn điện, hay tiến độ dự án, mà còn gắn chặt với thị trường điện cạnh tranh. Khi hệ thống điện chuyển sang giai đoạn huy động mạnh mẽ nguồn lực xã hội, thị trường điện trở thành không gian phân bổ rủi ro, điều tiết đầu tư và bảo đảm tính bền vững dài hạn. Bài viết sau đây của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam phân tích vai trò nền tảng của thị trường điện đối với an ninh năng lượng Việt Nam, những rủi ro thể chế, nếu thị trường vận hành không cạnh tranh và yêu cầu đặt ra đối với cải cách thị trường trong giai đoạn 2025-2030, tầm nhìn 2045.

Ngày 21/1/2026, tại Hà Nội, dưới sự chủ trì của Cục Điện lực (Bộ Công Thương), Hiệp hội Năng lượng Việt Nam (VEA), Tạp chí Năng lượng Việt Nam đã tổ chức thành công Diễn đàn “Hiện thực hóa các mục tiêu tại Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia”. Chuyên đề 1: Cơ chế huy động vốn và vấn đề lựa chọn nhà đầu tư cho các dự án năng lượng quy mô lớn theo Điều chỉnh quy hoạch điện VIII; chuyên đề 2: Lựa chọn nhà đầu tư cho các dự án năng lượng tái tạo - vấn đề khảo sát, đo gió, tiềm năng phát triển các dự án điện gió ngoài khơi và quy hoạch không gian biển quốc gia. Dưới đây là nội dung chính tại Diễn đàn.

Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án “Thông tin, tuyên truyền về phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử phục vụ phát triển kinh tế, xã hội giai đoạn đến năm 2035” theo Quyết định số 119/QĐ-TTg. Sau khi nghiên cứu, cân nhắc các nội dung của Quyết định, cũng như các hướng dẫn của IAEA, kinh nghiệm của các quốc gia có chương trình điện hạt nhân phát triển… Hội đồng Khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam trao đổi một số phân tích, gợi mở chuyên sâu về công tác thông tin, tuyên truyền cho phát triển điện hạt nhân ở Việt Nam, qua đó góp phần làm rõ những yêu cầu, định hướng, giải pháp cần ưu tiên trong thời gian tới.

Năm 2025, ngành năng lượng Việt Nam đã vượt qua những khó khăn, thách thức, tạo tiền đề quan trọng để cung cấp năng lượng cho đất nước. Năm 2026, trước những yêu cầu, nhiệm vụ mới của các phân ngành (điện, than, dầu khí, điện hạt nhân, năng lượng tái tạo…), Tạp chí Năng lượng Việt Nam đã có cuộc phỏng vấn với Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long. Nội dung trả lời phỏng vấn là những vấn đề đang được dư luận đặc biệt quan tâm, cùng thông điệp của Bộ Công Thương muốn chia sẻ, gửi gắm tới người lao động ngành năng lượng Việt Nam trước nhiều yêu cầu đối mới và thách thức mới.

Sự cần thiết thực hiện khảo sát thực địa xác định các khu vực phát triển điện gió ngoài khơi, lập Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi (PreFS) dự án điện gió ngoài khơi phục vụ công tác đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư không chỉ là một thông lệ quốc tế tốt nhất, mà còn là một yêu cầu tất yếu xuất phát từ các đòi hỏi về kỹ thuật, quy trình quản trị rủi ro và bối cảnh đặc thù của Việt Nam. Một PreFS dựa trên dữ liệu khảo sát thực địa sẽ cung cấp một luận chứng kinh tế - kỹ thuật vững chắc, thể hiện cam kết và năng lực thực sự của nhà đầu tư; đồng thời cung cấp đầy đủ cơ sở để cơ quan nhà nước có thẩm quyền đưa ra quyết định phê duyệt chủ trương đầu tư một cách sáng suốt. Việc trì hoãn khảo sát không phải là một biện pháp tiết kiệm chi phí, mà thực chất là một hành động gia tăng rủi ro theo cấp số nhân, có thể ảnh hưởng đến sự thành bại của cả dự án.

Tại hội nghị tổng kết công tác năm 2025, triển khai nhiệm vụ năm 2026, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã kiến nghị Bộ Công Thương sớm quy định bổ sung một số nhóm chi phí vào giá điện, trong đó có chi phí đầu tư cải tạo, nâng cấp hệ thống bảo vệ môi trường; cập nhật, bổ sung và điều chỉnh các ảnh hưởng liên quan đến công suất, hiệu suất và chi phí vận hành - bảo dưỡng (O&M), nhằm bảo đảm các nhà máy điện có khả năng thu hồi đủ chi phí để đáp ứng các quy chuẩn mới. Phân tích, làm rõ hơn nội dung này, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam có bài viết dưới đây để bạn đọc tham khảo.

Trong bài viết dưới đây, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam sẽ phân tích kinh nghiệm của Mỹ trong việc triển khai cơ chế hồ sơ xin phê duyệt địa điểm sớm (Early Site Permit - ESP), làm rõ nội dung hồ sơ, quy trình thẩm định; đồng thời rút ra các bài học và khuyến nghị bước đầu cho Việt Nam trong quá trình xây dựng, hoàn thiện khung pháp lý phục vụ phát triển điện hạt nhân trong tương lai. Trước mắt là cho dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận 1, Ninh Thuận 2.

Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu và cam kết Net Zero vào năm 2050 của Chính phủ Việt Nam, việc xanh hóa các khu công nghiệp (KCN) không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu sống còn. Các rào cản thương mại mới như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU, hay tiêu chuẩn Báo cáo phát triển bền vững (CSRD) đang tạo áp lực trực tiếp lên các doanh nghiệp xuất khẩu trong nước, buộc họ phải chứng minh nguồn gốc sản phẩm sử dụng năng lượng sạch. Chuyến khảo sát thực tế tại 4 KCN tiêu biểu gồm: Amata, Long Đức (Đồng Nai) và Kinh Bắc (Quế Võ), VSIP (Bắc Ninh) đã phác họa một bức tranh đa chiều về thực trạng, những bước tiến, cũng như các nút thắt pháp lý, kỹ thuật trong việc triển khai điện mặt trời mái nhà và hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS).

Báo cáo “Phân tích chuyên sâu một số sự kiện tiêu biểu, đánh giá tác động đa chiều và dự báo xu hướng chiến lược” dưới đây được chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam xây dựng dựa trên phương pháp phân tích định tính kết hợp với dữ liệu định lượng từ các nguồn tin cậy, sẽ giải phẫu chi tiết 10 sự kiện tiêu biểu nhất của ngành năng lượng Việt Nam trong năm 2025. Những sự kiện này được lựa chọn không chỉ dựa trên quy mô vốn đầu tư, hay tính chất truyền thông, mà dựa trên mức độ tác động cấu trúc (structural impact) mà chúng tạo ra đối với an ninh năng lượng, kinh tế vĩ mô và địa chính trị của Việt Nam trong thập kỷ tới.

Thực tiễn vận hành thủy điện trong năm 2025 cho thấy nhiều kết quả tích cực, song cũng bộc lộ những giới hạn mang tính kỹ thuật và hệ thống, đòi hỏi tiếp tục hoàn thiện trong thời gian tới. Bài viết sau đây của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam tổng hợp, phân tích và đánh giá thực tiễn vận hành thủy điện trong năm 2025 (từ bối cảnh khí tượng - thủy văn, công tác dự báo, điều tiết dung tích phòng lũ, đến phối hợp vận hành liên hồ chứa). Trên cơ sở đó, ghi nhận những kết quả đạt được, chỉ ra các giới hạn, thách thức mang tính khách quan và gợi ý một số định hướng nhằm nâng cao hiệu quả vận hành thủy điện trong những năm tới.

Hãng tin Reuters vừa công bố 5 xu hướng thị trường năng lượng thế giới 2026 cần theo dõi. Theo Reuters: Thị trường năng lượng thế giới năm 2026 có nhiều biến động khi sự bất ổn địa chính trị vẫn hiện hữu, chưa kể các quyết định sản xuất khó lường của OPEC, cũng như mối đe dọa phong tỏa Venezuela gần đây của Hoa Kỳ.

Năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và toàn bộ hệ thống điện quốc gia. Trong bối cảnh rủi ro khí hậu gia tăng, phụ tải tăng nhanh và quá trình chuyển dịch năng lượng diễn ra gấp gáp, những kết quả đạt được không chỉ phản ánh nỗ lực hoàn thành kế hoạch, mà còn là phép thử thực tiễn đối với năng lực quản trị hệ thống điện trong giai đoạn chuyển tiếp 2026-2030. (Tổng hợp, phân tích của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam).

Việc đầu tư vào dầu mỏ tại Venezuela vào thời điểm hiện tại đang tiềm ẩn nhiều rủi ro có thể nhìn thấy. Những rủi ro này lớn tới mức che mờ các cơ hội đầu tư của những công ty, hoặc quốc gia có sức ảnh hưởng nhỏ.

Ngày cuối cùng của năm 2025, Bản tin (Newsletter) của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) đã gợi ý độc giả cùng nhìn lại những bài viết được quan tâm nhất trong chuyên mục “Giải thích về năng lượng hạt nhân”. Trong số đó, bài viết: Lò phản ứng muối nóng chảy là gì? (What are Molten Salt Reactors?) thu hút sự chú ý rộng rãi của cộng đồng quốc tế. Sau khi tham khảo các bài viết phổ biến của IAEA, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam dựa trên phân tích tài liệu chuyên sâu Hiện trạng công nghệ lò phản ứng muối nóng chảy (Status of Molten Salt Reactor Technology, IAEA-TRS-489, 2023), nhằm cung cấp cái nhìn toàn diện, cập nhật và có hệ thống về công nghệ này tới bạn đọc.

Kể từ thập niên 1930, GDP đã trở thành “thước đo vàng” của kinh tế học vĩ mô. Tuy nhiên, sự dịch chuyển cấu trúc từ sản xuất sang tài chính hóa đang biến GDP thành một lăng kính méo mó, che đậy những hố đen về nợ và sự suy giảm năng suất thực chất. Chỉ số C-GDP (Clean GDP) xuất hiện như một giải pháp cấp bách để nhận diện thực trạng kinh tế toàn cầu và như một tiêu chí của phát triển bền vững. Phần 1 đã đưa ra định nghĩa C-GDP và năng lượng thặng dư, trong phần 2, áp dụng khái niệm đó để phân tích GDP của Việt Nam.