Nhận định, Phản biện

Tại Hà Nội, dưới sự chủ trì của Cục Điện lực (Bộ Công Thương) và Hiệp hội Năng lượng Việt Nam (VEA), Tạp chí Năng lượng Việt Nam đã tổ chức thành công Diễn đàn “Hoàn thiện quy định phát triển các dự án điện khí - điện và hệ thống lưu trữ năng lượng của Việt Nam giai đoạn 2026-2030”. Đến dự Diễn đàn có hơn 270 đại biểu từ cơ quan trung ương, địa phương, doanh nghiệp trong và ngoài nước, các chuyên gia trong ngành năng lượng.

Trong bối cảnh Việt Nam đang tiếp tục hoàn thiện chính sách năng lượng và nghiên cứu các lựa chọn dài hạn, trong đó có điện hạt nhân, các lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) đang được quan tâm như một hướng công nghệ tiềm năng. Cùng với xu thế phát triển và triển khai SMR trên phạm vi toàn cầu, yêu cầu về hài hòa và tiêu chuẩn hóa pháp quy ngày càng trở nên cấp thiết nhằm bảo đảm an toàn và nâng cao hiệu quả cấp phép. Bài viết phân tích sáng kiến của IAEA trong lĩnh vực này, làm rõ vai trò của cơ chế chia sẻ thông tin trong hợp tác pháp quy; đồng thời đề xuất một số khuyến nghị bước đầu cho Việt Nam trong quá trình chuẩn bị và hội nhập.

Ở Phần 1, bài viết đã phân tích lịch sử, hiện trạng thị trường điện Việt Nam, các động lực, thách thức, cũng như thuận lợi cho công cuộc đổi mới các cơ chế thị trường cho phát triển kinh tế và chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên mới. Tiếp theo, Phần 2 bài viết đúc kết kinh nghiệm quốc tế về thay đổi thiết kế thị trường điện để thúc đẩy chuyển đổi năng lượng bền vững, hàm ý chiến lược và đề xuất các giải pháp thiết kế thị trường, nâng cao năng lực thực hiện, các cơ chế hỗ trợ khác trong ngắn hạn (trước 2030) và định hướng dài hạn (sau 2030, hoặc sớm hơn) cho ngành điện Việt Nam.

Theo Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam): Với các quy định hiện hành của Chính phủ, cơ hội để phát triển các dự án điện khí là rất lớn. Tuy nhiên, quá trình thực hiện đã phát sinh một số khó khăn, vướng mắc, ảnh hưởng lớn đến tiến độ của các dự án điện theo quy hoạch; đồng thời cũng ảnh hưởng đến công tác vận hành các nhà máy điện hiện hữu...

Vào đầu tháng 4/2026, hệ thống điện quốc gia đã xác lập các mốc mới về công suất và sản lượng điện tiêu thụ trong ngày. Diễn biến này không còn là phản ánh theo mùa, mà có thể phản ánh một số thay đổi mang tính cấu trúc dưới tác động của biến đổi khí hậu. Nếu không có các giải pháp điều hành và chính sách kịp thời, nguy cơ phụ tải đỉnh vượt ngưỡng an toàn cung cấp điện trong các tháng cao điểm là hoàn toàn hiện hữu… Phân tích, nhận định của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam.

Từ góc nhìn của Tập đoàn T&T, việc tháo gỡ vướng mắc cho dự án Nhà máy điện LNG Hải Lăng (giai đoạn 1) không thể chỉ dừng ở việc “tiếp tục đàm phán”, mà cần sửa cụ thể Nghị quyết, Nghị định 100, Nghị định 56, Thông tư 12 và dự thảo hợp đồng mua bán điện (PPA)... Tổng hợp của Tạp chí Năng lượng Việt Nam từ các báo cáo của T&T Energy.

Ngành điện Việt Nam đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi mang tính bước ngoặt, đòi hỏi phải tiến hành cải cách nhanh chóng và toàn diện thị trường điện. Quá trình này diễn ra trong bối cảnh chúng ta phải đáp ứng đồng thời hai yêu cầu khắt khe: Bứt phá các mục tiêu tăng trưởng kinh tế nhanh chóng và thực thi những cam kết bền vững môi trường (Net Zero) đầy thách thức cho kỷ nguyên vươn mình của đất nước. Để có thêm góc nhìn chuyên sâu, mang tính hệ thống và các giải pháp chiến lược đóng góp vào tiến trình này, Tạp chí Năng lượng Việt Nam xin trân trọng giới thiệu cùng quý độc giả toàn văn bài nghiên cứu: “Đổi mới thị trường điện Việt Nam: Động lực và giải pháp” của TS. Thái Doãn Hoàng Cầu và TS. Trần Huỳnh Ngọc dưới đây. Rất mong nhận được sự quan tâm theo dõi, chia sẻ và phản hồi thảo luận từ các chuyên gia, nhà quản lý và đông đảo bạn đọc!

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế “hai con số” và duy trì ổn định vĩ mô trong giai đoạn 2026-2030, hạ tầng năng lượng nổi lên như một trụ cột quyết định. Thông điệp của Chính phủ (nhiệm kỳ 2026-2031) về yêu cầu “không để thiếu điện trong bất cứ tình huống nào” không chỉ là cam kết đầu tư và vận hành hệ thống điện, mà phản ánh một chuyển dịch tư duy sâu sắc - từ bảo đảm đủ điện, sang bảo đảm an ninh năng lượng toàn diện. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, hệ thống năng lượng quốc gia cần vượt qua nhiều điểm nghẽn về thể chế, đầu tư và công nghệ… Bài viết sau đây của Hội đồng khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam phân tích bối cảnh chính sách, nhận diện các thách thức cốt lõi và gợi ý một số giải pháp ban đầu với Chính phủ mới nhằm hoàn thiện hạ tầng năng lượng, phục vụ mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững.

Trong bối cảnh những bất ổn ngày càng gia tăng trên thị trường năng lượng toàn cầu và biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt, câu chuyện tiết kiệm năng lượng không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu cấp bách. Với Việt Nam - một nền kinh tế đang tăng trưởng nhanh, nhưng phụ thuộc ngày càng lớn vào nhập khẩu năng lượng, bài toán này không chỉ liên quan đến chi phí, mà còn gắn trực tiếp với an ninh năng lượng và ổn định kinh tế vĩ mô. Vấn đề đặt ra không phải là “có nên tiết kiệm hay không”, mà là “làm thế nào để tiết kiệm một cách hiệu quả”? Phân tích, nhận định của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam.

Tại hội thảo nâng cao năng lực APEC về chính sách năng lượng mới, tái tạo diễn ra tại Bangkok ngày 30/3/2026, đại biểu các nước thành viên đã thảo luận những điều kiện cần thiết để hiện thực hoá mục tiêu chính sách về điện mặt trời mái nhà. Trong đó, phần chia sẻ của Thái Lan có giá trị tham khảo đặc biệt với những khoảng trống trong cơ chế khuyến khích hiện nay của Việt Nam. Phân tích làm rõ thêm nội dung này, Tạp chí Năng lượng Việt Nam giới thiệu bài viết của TS. Ananth Chikkatur là đồng sáng lập, kiêm Giám đốc điều hành XanhTerra - công ty tư vấn năng lượng tại khu vực Đông Nam Á [*] dưới đây để bạn đọc cùng tham khảo.

Mặc dù các chương trình đầu tư trực tiếp để phát triển lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ (SMR) trong vòng mấy thập kỷ đã thúc đẩy các lò phản ứng tiên tiến, nhưng nền tảng cho những công nghệ này đã được Hoa Kỳ chuẩn bị từ lâu hơn thế.

Nắng nóng cực đoan tại Nam bộ, với nền nhiệt có nơi chạm ngưỡng 39°C không còn là hiện tượng bất thường, mà là dấu hiệu rõ rệt của một chu kỳ El Niño có thể kéo dài và khắc nghiệt hơn dự báo. Trong khi đó, xung đột địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục đẩy giá nhiên liệu toàn cầu vào trạng thái bất ổn. Hai yếu tố này đang đồng thời tạo ra sức ép chưa từng có đối với hệ thống điện Việt Nam, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển từ tư duy “ứng phó” sang “chủ động trong kịch bản cực đoan”... Phân tích của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam.

Sự bùng nổ của năng lượng tái tạo đang buộc hệ thống điện phải thay đổi từ gốc rễ, không chỉ về công nghệ, mà còn cách vận hành và thiết kế thị trường. Trong bối cảnh đó, pin lưu trữ điện năng nổi lên như một hạ tầng chiến lược, giúp dịch chuyển dòng chảy điện năng theo thời gian. Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi không nằm ở công nghệ, mà ở câu hỏi: Ai sẽ trả tiền cho lưu trữ điện năng, thị trường điện phải được thiết kế lại như thế nào và vai trò của EVN sẽ thay đổi ra sao trong một hệ thống điện không còn vận hành theo logic truyền thống? Phân tích, nhận định của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam.

Trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động mạnh do xung đột địa chính trị, Kết luận số 14 ngày 20/3/2026 của Bộ Chính trị đã phát đi một thông điệp chính sách rõ ràng: Ưu tiên bảo đảm nguồn cung và ổn định giá nhiên liệu nhằm giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, đằng sau các giải pháp tình thế đó là những vấn đề mang tính cấu trúc của ngành năng lượng đang được đặt ra, đòi hỏi cách tiếp cận dài hạn và đồng bộ hơn. Tổng hợp và nhận xét của Hội đồng khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, thành công của một chương trình điện hạt nhân không chỉ phụ thuộc vào công nghệ lò phản ứng, hay nguồn vốn đầu tư, mà còn phụ thuộc quyết định vào khả năng phát triển và nội địa hóa chuỗi cung ứng. Đây chính là nền tảng để một quốc gia từng bước làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực công nghiệp và giảm thiểu phụ thuộc bên ngoài trong dài hạn... Phân tích của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam.