Phát triển lò phản ứng mô-đun nhỏ tại vị trí nhà máy điện than (cũ) ở Rumani
09:38 | 09/03/2026
 Lò phản ứng mô-đun nhỏ: Kinh nghiệm quốc tế về tăng tốc triển khai - Hàm ý chính sách cho Việt Nam Bài viết dưới đây, chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam tổng hợp kinh nghiệm quốc tế và các khuyến nghị của IAEA liên quan đến việc tăng tốc triển khai lò phản ứng mô-đun nhỏ (Small Modular Reactor - SMR). Trên cơ sở đó, phân tích khả năng vận dụng các kinh nghiệm và khuyến nghị này vào điều kiện thực tế của Việt Nam. Trọng tâm của bài viết không đi sâu vào các chi tiết kỹ thuật chuyên ngành, mà tập trung vào các vấn đề chính sách, thể chế, pháp quy, lộ trình triển khai, nhằm phục vụ công tác hoạch định và tham khảo ở cấp chiến lược... (Nguồn tham khảo chính là tài liệu “Considerations to facilitate the accelerated deployment of small modular reactors” - IAEA-TECDOC-2104, Vienna, 2025). |
Tổng quan dự án Doicesti:
Dự án nhà máy điện hạt nhân mô-đun nhỏ Doicesti được triển khai tại địa điểm của nhà máy điện than 600 MW đã ngừng hoạt động tại Doicesti, thuộc huyện Dambovita, cách Thủ đô Bucharest của Rumani khoảng 90 km về phía Tây Bắc. Dự án dự kiến sử dụng cấu hình VOYGR-6, với 6 mô-đun lò phản ứng nước áp lực (PWR) 77 MWe NuScale cho tổng công suất 462 MW(e).
RoPower Nuclear S.A - một công ty được thành lập vào tháng 9/2022 để tái phát triển địa điểm này. Vào cuối tháng 12/2022, RoPower Nuclear S.A thuộc sở hữu chung của công ty điện lực nhà nước S.N. Nuclearelectrica S.A và Nova Power & Gas S.A đã ký hợp đồng thiết kế và kỹ thuật “front-end” giai đoạn 1 (FEED), bao gồm kỹ thuật cụ thể cho nhà máy VOYGR-6, đánh giá tác động môi trường, điều tra địa kỹ thuật dưới lòng đất và ước tính chi phí cụ thể cho dự án trong thời gian 8 tháng.
Theo NuScale: Công việc này xác định các yếu tố đầu vào chính về địa điểm, thiết kế cần thiết để tiến hành kỹ thuật chi tiết hơn và cấp phép cho việc triển khai tại Rumani. Doicesti là một khu mỏ than đã được làm sạch và khử ô nhiễm.
Ngoài ra, dự án còn cải tạo hoàn toàn trạm biến áp 110/20 kV cùng 6 đường dây kết nối lưới điện 110 kV. NuScale lập luận: Công việc ban đầu này cải thiện tính chắc chắn về chi phí và tiến độ xây dựng SMR và tạo thêm việc làm mới cho người dân địa phương.
Cũng theo NuScale: Các điều kiện liên quan đến quyết định đầu tư cuối cùng (FID) được nêu trong hai danh mục riêng biệt ở cấp độ RoPower và Nuclearelectrica chỉ được cung cấp cho các nhà đầu tư theo thỏa thuận bảo mật 8 năm.
Trung tuần tháng 2/2026 (sau khi công bố FID), Nuclearelectrica tiết lộ thêm: Vào tháng 5 tới, RoPower dự kiến sẽ hoàn thành các bước về điều tra địa kỹ thuật, cấp phép, hoàn thiện hợp đồng (giai đoạn tiền EPC), đàm phán thiết bị, xác định chuỗi cung ứng và chuẩn bị tổ chức cho các giai đoạn tiền EPC và EPC. Giai đoạn 3 (tiền EPC) dự kiến kéo dài khoảng 15 tháng để hoàn thiện ước tính chi phí, danh sách nhà thầu được chọn lọc và cấu trúc hợp đồng (bao gồm thỏa thuận tiền EPC, gia hạn giấy phép công nghệ NuScale, cũng như các thỏa thuận đánh giá tác động môi trường).
Chính sách điện hạt nhân của Rumani:
Dự án lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ Doicesti dự kiến có tuổi thọ ban đầu là 60 năm. Đối với Nuclearelectrica và Rumani, dự án này củng cố vị thế quốc tế trong ngành công nghiệp hạt nhân, tạo ra tác động kinh tế, tài chính, đóng góp trực tiếp vào an ninh năng lượng và tính linh hoạt của hệ thống năng lượng quốc gia, bổ sung cho các nguồn năng lượng tái tạo.
Dự án đang được triển khai song song với kế hoạch của Rumani, nhằm tân trang và kéo dài tuổi thọ của tổ máy số 1 Cernavoda và hoàn thành các tổ máy số 3-4 tại Nhà máy Điện hạt nhân Cernavoda (công trình bắt đầu xây dựng vào những năm 1980, nhưng đã bị tạm dừng vào cuối thập kỷ đó). Tổ máy số 1 là một lò phản ứng CANDU, công suất 700 MW đi vào hoạt động thương mại năm 1996, hiện đang trải qua chương trình tân trang ba giai đoạn để kéo dài thời gian hoạt động thêm 30 năm nữa (sau năm 2029). Giai đoạn 1, được khởi động năm 2017, đã kết thúc bằng một nghiên cứu khả thi được các cổ đông phê duyệt vào tháng 2/2022, và Giai đoạn 3 sẽ bắt đầu với một đợt ngừng hoạt động dài hạn theo kế hoạch vào khoảng năm 2029 để thực hiện công việc và đưa tổ máy trở lại hoạt động cho một chu kỳ 30 năm tiếp theo.
Hồi tháng 11/2023, Nuclearelectrica và một liên danh do Candu Energy - một công ty thuộc AtkinsRealis (Canada) dẫn đầu đã ký hợp đồng trị giá khoảng 781 triệu đô la Canada để cung cấp dụng cụ, linh kiện và dịch vụ kỹ thuật cho việc tân trang lò phản ứng. Một phần của tổng vốn đầu tư cho tổ máy số 1 ước tính là 1,85 tỷ euro (chưa bao gồm chi phí tài chính và điều chỉnh lạm phát).
Song song với đó, Nuclearelectrica và Chính phủ Romania đang cố gắng khởi động lại việc xây dựng các tổ máy Cernavoda số 3 và 4 như một “dự án chiến lược quốc gia” trong một liên danh Euro-Atlantic được xây dựng dựa trên thỏa thuận liên Chính phủ Hoa Kỳ - Romania năm 2020. Hai tổ máy CANDU-6 bổ sung với công suất 700 MW mỗi tổ (tổng cộng khoảng 1.400 MW) hiện đang ở Giai đoạn 1 - một giai đoạn chuẩn bị 24 tháng do công ty dự án EnergoNuclear dẫn đầu (bao gồm cập nhật kỹ thuật, thông số kỹ thuật mua sắm và chiến lược hợp đồng). Giai đoạn 2 là 18-24 tháng chuẩn bị và cấp phép (bao gồm đánh giá khả thi mới, thông báo tài trợ nhà nước và Euratom). Tiếp theo là giai đoạn 3 thời gian xây dựng kéo dài 69-78 tháng.
Các tài liệu quy hoạch hiện tại của Nuclearelectrica dự kiến đưa vào vận hành tổ máy số 3 vào năm 2030 và tổ máy số 4 vào năm 2031, với tổng chi phí dự án ước tính khoảng 7 tỷ euro, được hỗ trợ một phần bởi thư bày tỏ quan tâm của Ngân hàng Xuất nhập khẩu Hoa Kỳ (EXIM Bank), với khoản tài trợ lên đến 50 triệu USD cho các dịch vụ kỹ thuật trước dự án và lên đến 3 tỷ USD cho các dịch vụ kỹ thuật, quản lý dự án.
Công nghệ SRM của NuScale:
NuScale - tên đầy đủ là NuScale Power Corporation là một công ty của Hoa Kỳ niêm yết công khai chuyên thiết kế và tiếp thị các lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) có trụ sở chính ở Tigard, Oregon. Nhà máy điện VOYGR của công ty sử dụng các mô-đun 50 MWe và có thể mở rộng lên 12 mô-đun (600 MWe) - đây là SMR đầu tiên được Ủy ban Pháp quy Hạt nhân Hoa Kỳ (NRC) chứng nhận (2022). Các thiết kế mô-đun 77 MWe mới hơn, được gọi là VOYGR-4 (308 MWe) và VOYGR-6 (462 MWe) đã được đệ trình để NRC xem xét vào ngày 1 tháng 1 năm 2023 và được phê duyệt vào ngày 29 tháng 5 năm 2025. NuScale hiện đang tìm kiếm sự chấp thuận của NRC cho mô-đun 12, VOYGR-12 của họ. Tính đến năm 2025, NuScale Power Corporation là nhà sản xuất duy nhất của Hoa Kỳ cung cấp SMR được NRC phê duyệt.
Các mô-đun năng lượng NuScale được bao quanh bởi một bình phản ứng có đường kính 9 feet (2,7 m) và cao 65 feet (20m), sử dụng các phương pháp làm mát thông thường. Các mô-đun hoạt động trên các bó nhiên liệu urani làm giàu thấp dựa trên các thiết kế lò phản ứng nước nhẹ hiện có.
Đối với cấu hình 12 mô-đun, các mô-đun được lưu trữ riêng lẻ trong các giếng chứa ngập nước trên sàn của một bể chứa chung sâu 75 feet, dung tích 10 triệu gallon, và được che phủ bởi một rào chắn bê tông. Một vòng tuần hoàn chất làm mát đối lưu tự nhiên được sử dụng để cung cấp cho tất cả các mô-đun được sử dụng trong một nhà máy. Hệ thống được cấp bằng sáng chế có khả năng cung cấp thêm nước ngọt cho mỗi bình phản ứng mà không cần máy bơm điện trong trường hợp khẩn cấp.
NuScale đã có một thỏa thuận để xây dựng các lò phản ứng ở Idaho vào năm 2030, nhưng nó đã bị hủy bỏ vào năm 2023 do chi phí ước tính đã tăng từ 3,6 tỷ USD lên 9,3 tỷ USD cho Nhà máy điện VOYGR ban đầu.
Tính đến năm 2025, công ty có một số hợp đồng đang được đàm phán trên khắp thế giới, bao gồm Rumani và Tennessee. Sự quan tâm ngày càng tăng đối với SMR đến từ các nhà đầu tư công nghệ đang tìm cách cung cấp năng lượng cho các trung tâm dữ liệu đặt tại Hoa Kỳ.
Vào tháng 6/2025, NuScale đã công bố những phát hiện nghiên cứu mới cho thấy cách các nhà máy của họ có thể được sử dụng trong các ứng dụng nước sạch, thẩm thấu ngược và sản xuất hydro. Mô phỏng cho thấy một mô-đun năng lượng NuScale duy nhất có thể tạo ra khoảng 150 triệu gallon nước sạch mỗi ngày mà không tạo ra khí carbon dioxide. 12 NPM sẽ có thể cung cấp nước khử muối cho một thành phố có 2,3 triệu cư dân và 200 tấn hydro mỗi ngày, hoặc lượng điện dư thừa để cung cấp điện cho 400.000 hộ gia đình.
Trong cuộc họp tháng 11/2025 NuScale cho biết: Doicesti là một dự án chuyển đổi từ các dự án hiện có, được hợp tác với Fluor - đối tác kỹ thuật lâu năm của NuScale, đặc biệt sẽ đảm nhận công tác kỹ thuật, mua sắm, xây dựng và tiếp tục dẫn đầu công việc FEED 2 tại Doicesti.
Hồi tháng 1/2026, NuScale và Phòng thí nghiệm Quốc gia Oak Ridge (ORNL) Hoa Kỳ đã công bố đánh giá kinh tế, kỹ thuật về việc sử dụng mô-đun điện NuScale 77 MW(e) để cung cấp hơi nước và điện cho một nhà máy hóa chất ở Mỹ. Nghiên cứu cho thấy: Một hệ thống năng lượng tích hợp lai có thể đáp ứng nhu cầu 1,3 triệu kg hơi nước mỗi giờ, áp suất 4,1 MPa; đồng thời cung cấp 73 MW điện năng, với nhiều cấu hình nhà máy được đánh giá là khả thi về mặt kỹ thuật và có lợi nhuận. Nghiên cứu này giúp NuScale xem xét việc chia sẻ nhiên liệu phối hợp từ một kênh (pool) chung của nhà máy NuScale 12 mô-đun có thể giảm chi phí nhiên liệu xuống dưới mức có thể đạt được tại nhà máy 1 tổ máy hay không, đặc biệt là cho việc triển khai công nghệ SMR trong tương lai./.
BBT TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM
Link tham khảo:
Copy link
