Điện lực Mộc Châu - Vân Hồ giữ dòng điện ổn định giữa núi rừng Tây Bắc

Sửa Luật Điện lực (năm 2026) - Phân tích bài toán hài hòa lợi ích ngành điện và người tiêu dùng điện Dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực do Bộ Công Thương đề xuất đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận khi lần đầu tiên đặt vấn đề cho phép phân bổ các khoản chi phí hợp lý, hợp lệ chưa được tính đủ vào giá bán lẻ điện bình quân ở các kỳ điều chỉnh tiếp theo. Đề xuất này xuất phát từ thực tế là EVN bị lỗ lớn trong giai đoạn 2022-2023 do giá nhiên liệu đầu vào tăng đột biến, nhưng giá điện không thể điều chỉnh kịp thời để bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và an sinh xã hội. Tuy nhiên, làm thế nào để vừa bảo đảm tài chính bên vững cho ngành điện, vừa không tạo áp lực quá lớn lên người dân và doanh nghiệp đang là bài toán chính sách rất phức tạp… Phân tích, nhận định của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam.

Đoàn công tác của Tạp chí Năng lượng Việt Nam vừa có chuyến đi thực tế tại Mộc Châu - Vân Hồ (Sơn La) nhằm tìm hiểu tình hình cung cấp, sử dụng điện năng và ghi nhận những khó khăn trong vận hành hệ thống điện ở khu vực miền núi Tây Bắc.

Tiếp và làm việc với đoàn có lãnh đạo Điện lực Mộc Châu - Vân Hồ cùng đại diện các tổ, đội trực thuộc.

Đoàn công tác của Tạp chí Năng lượng Việt Nam làm việc tại Điện lực Mộc Châu - Vân Hồ.

Vận hành hệ thống điện trên địa bàn rộng, địa hình phức tạp:

Theo ông Phạm Văn Thái - Trưởng Điện lực Mộc Châu - Vân Hồ - đơn vị hiện quản lý địa bàn gồm 8 xã, 4 phường thuộc thị xã Mộc Châu và huyện Vân Hồ (trước đây), tiếp giáp tỉnh Thanh Hóa, Phú Thọ và nước bạn Lào. Điểm xa nhất cách trung tâm hơn 80 km đường đồi núi.

Khối lượng quản lý vận hành rất lớn, với 892 km đường dây trung thế, 849 km đường dây hạ thế và 645 trạm biến áp, phục vụ hơn 59.000 khách hàng sử dụng điện.

Dù điều kiện vận hành khó khăn, nhiều năm qua Điện lực Mộc Châu - Vân Hồ vẫn hoàn thành tốt các chỉ tiêu sản xuất, kinh doanh được giao. Năm 2025, sản lượng điện thương phẩm đạt khoảng 191 triệu kWh, tăng 8,6% so với năm trước; doanh thu đạt 448 tỷ đồng - đứng thứ hai trong các đơn vị thuộc PC Sơn La. Tỷ lệ tổn thất điện năng được duy trì ở mức 4,9%, đúng kế hoạch giao.

Một đặc điểm khá khác biệt tại Mộc Châu là phụ tải điện cao điểm không rơi vào mùa hè như nhiều địa phương khác, mà tập trung vào mùa đông do nhu cầu sưởi ấm tăng cao, trong khi mùa hè khí hậu mát mẻ hơn. Tuy nhiên, các sự kiện văn hóa, chính trị, du lịch lớn của địa phương và quốc gia lại thường diễn ra vào mùa hè, tạo ra nhu cầu cấp điện tập trung trong thời gian ngắn và yêu cầu độ tin cậy rất cao.

Đặc biệt, nhiều sự kiện được truyền hình trực tiếp, nên yêu cầu bảo đảm an ninh cung cấp điện gần như tuyệt đối. Hiện nay, Điện lực Mộc Châu - Vân Hồ đang bảo đảm điện cho chương trình “Vì bình yên bản làng” của lực lượng Công an tại xã Vân Hồ bằng phương án sử dụng máy phát điện 200 kVA của PC Sơn La làm nguồn chính, kết hợp điện lưới làm nguồn dự phòng.

Chuyển đổi số và tự động hóa giúp giảm đáng kể thời gian mất điện:

Trong bối cảnh địa hình chia cắt mạnh, việc ứng dụng công nghệ và tự động hóa được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao độ tin cậy cung cấp điện.

Theo báo cáo cập nhật, hiện Điện lực Mộc Châu - Vân Hồ đã hoàn thành thay thế 100% công tơ cơ khí bằng công tơ điện tử có khả năng truyền dữ liệu từ xa về trung tâm điều hành. Thanh toán không dùng tiền mặt cũng được thúc đẩy mạnh, kể cả tại khu vực miền núi có những hộ dân chỉ sử dụng vài nghìn đồng tiền điện mỗi tháng.

Công nhân ngành điện hiện sử dụng flycam và camera nhiệt để kiểm tra đường dây, cột điện và phát hiện sớm các nguy cơ sự cố. Đối với các sự cố trung thế phức tạp, đơn vị có thể huy động đội thi công hotline từ PC Sơn La để xử lý nhanh, mà không cần cắt điện diện rộng.

Đáng chú ý, Điện lực Mộc Châu - Vân Hồ vừa triển khai lắp đặt các thiết bị đóng/cắt điều khiển từ xa để phân đoạn lưới điện. Giải pháp này giúp cô lập nhanh khu vực sự cố, rút ngắn thời gian xử lý và giảm số lượng khách hàng bị mất điện.

Trong điều kiện miền núi - nơi khoảng cách di chuyển xa và nhiều khu vực khó tiếp cận, việc xác định chính xác vị trí sự cố trước khi tiếp cận hiện trường có ý nghĩa rất lớn đối với việc giảm thời gian mất điện.

Kiểm tra trạm biến áp cấp điện cho khu vực giáp biên giới.

Điện mặt trời mái nhà phát triển, nhưng cần hướng dẫn phù hợp thực tế:

Mộc Châu được đánh giá là khu vực có điều kiện khá thuận lợi để phát triển điện mặt trời mái nhà nhờ bức xạ tốt, trong khi khu vực Vân Hồ có số ngày mây che phủ nhiều hơn.

Đến ngày 30/4/2026, trên địa bàn do Điện lực Mộc Châu - Vân Hồ quản lý có 127 khách hàng lắp đặt điện mặt trời mái nhà, với tổng công suất khoảng 5,03 MWp. Trong 4 tháng đầu năm 2026, sản lượng điện phát lên lưới đạt khoảng 1,54 triệu kWh.

Ngoài ra, có 28 khách hàng lắp đặt hệ thống điện mặt trời (tự sản xuất, tự tiêu thụ) với tổng công suất khoảng 569 kWp. Chỉ tiêu năm 2026 của đơn vị là vận động thêm khoảng 90 kWp điện mặt trời mái nhà mỗi tháng.

Theo đại diện Điện lực Mộc Châu - Vân Hồ: Bên cạnh tuyên truyền tiết kiệm điện, đơn vị cũng chủ động tiếp cận các hộ dân và cơ sở sản xuất có điều kiện lắp đặt điện mặt trời để hướng dẫn phương án công suất phù hợp, giúp tối ưu thời gian hoàn vốn.

Điện lực Mộc Châu - Vân Hồ cho rằng: Việc EVN điều chỉnh khung giờ cao điểm gần đây cũng là yếu tố cần được tính toán kỹ trong bài toán hiệu quả đầu tư điện mặt trời mái nhà, bởi thời gian phát điện và cơ cấu phụ tải tiêu thụ sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới hiệu quả kinh tế của từng hệ thống.

Ngay tại trụ sở Điện lực Mộc Châu - Vân Hồ có thể dễ dàng quan sát nhiều hệ thống điện mặt trời mái nhà đã được các hộ dân lắp đặt lắp đặt, cũng như trên mái nhà cơ quan.

Điện lực Mộc Châu - Vân Hồ phối hợp kiểm tra hệ thống điện mặt trời mái nhà cho khách hàng.

Cần cơ chế đánh giá phù hợp hơn với điện lực miền núi:

Một trong những nội dung được đoàn công tác Tạp chí Năng lượng Việt Nam đặc biệt quan tâm là những khó khăn thực tế mà điện lực cơ sở đang gặp phải.

Theo lãnh đạo Điện lực Mộc Châu - Vân Hồ: Áp lực lớn hiện nay là các chỉ tiêu SAIDI và SAIFI về thời gian và tần suất mất điện.

Trong điều kiện địa hình rừng núi, nhiều khu vực cách xa trung tâm hàng chục km, chỉ riêng thời gian xác định và tiếp cận vị trí sự cố đã có thể vượt quá 120 phút. Do đó, đơn vị đã bố trí thêm lực lượng trực ở khu vực trung gian để rút ngắn thời gian phản ứng, nhưng việc đáp ứng các chỉ tiêu tương đương khu vực đô thị vẫn rất khó khăn.

Tương tự, mục tiêu 100% thanh toán không dùng tiền mặt cũng được cho là chưa hoàn toàn phù hợp với thực tế miền núi - nơi nhiều hộ dân chưa có tài khoản ngân hàng, hoặc gần như không có thu nhập bằng tiền mặt thường xuyên.

Theo phản ánh của Điện lực Mộc Châu - Vân Hồ: Có những hộ mỗi tháng chỉ sử dụng vài nghìn đồng tiền điện, trong khi chi phí tổ chức thu tiền còn cao hơn số tiền thu được. Tuy nhiên, ngoài tiền mặt, người dân hầu như chưa có phương thức thanh toán thay thế khả thi.

Từ thực tiễn này, Điện lực Mộc Châu - Vân Hồ đề xuất: “Cần có cơ chế đánh giá và phân bổ chỉ tiêu riêng cho các điện lực miền núi, thay vì áp dụng đồng nhất với các đơn vị ở đồng bằng, hoặc đô thị lớn”.

Kiểm tra thiết bị máy biến áp 110 kV bằng camera đo nhiệt ở Trạm 110 kV Mộc Châu.

Doanh nghiệp hài lòng với hiệu quả điện mặt trời mái nhà:

Trong chuyến công tác, Tạp chí Năng lượng Việt Nam tới thăm một cơ sở sản xuất bao bì xốp phục vụ đóng gói hoa quả trên địa bàn. Doanh nghiệp này đã đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà công suất 190 kWp đấu nối trung thế. Trung bình mỗi tháng hệ thống phát khoảng 10.000 kWh điện, trong đó khoảng một nửa được doanh nghiệp tự sử dụng, phần còn lại bán lên lưới điện với giá FIT2 là 2.105 đồng/kWh.

Đại diện doanh nghiệp cho biết: “Hệ thống vận hành ổn định và mang lại hiệu quả kinh tế tích cực, đặc biệt trong bối cảnh chi phí điện năng ngày càng được quan tâm trong sản xuất”.

Góc nhìn từ thực tiễn cơ sở:

Chuyến khảo sát thực tế tại Mộc Châu - Vân Hồ cho thấy quá trình chuyển đổi số, hiện đại hóa lưới điện và phát triển năng lượng tái tạo đã bắt đầu đi sâu tới cấp điện lực cơ sở, kể cả ở những khu vực miền núi xa xôi.

Tuy nhiên, thực tế vận hành cũng cho thấy cần có cách tiếp cận linh hoạt hơn trong xây dựng chỉ tiêu kỹ thuật và cơ chế quản lý đối với các đơn vị điện lực miền núi. Việc áp dụng đồng đều các tiêu chí giữa đô thị và vùng sâu, vùng xa có thể chưa phản ánh đầy đủ đặc thù địa hình, điều kiện kinh tế, xã hội và khả năng tiếp cận hạ tầng của người dân.

Từ những khó khăn được ghi nhận tại cơ sở, chúng tôi cho rằng: Yêu cầu bảo đảm điện cho phát triển kinh tế, xã hội vùng miền núi không chỉ là câu chuyện đầu tư hạ tầng, mà còn cần các cơ chế quản trị phù hợp với thực tiễn vận hành./.

BBT TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM