Cục Điện lực và Liên minh Năng lượng Toàn cầu hợp tác chuyển dịch năng lượng của Việt Nam

Vai trò của lưu trữ năng lượng (BESS) và công nghệ tạo lưới (GFM) trong hệ thống điện tương lai Bài viết trình bày về xu hướng tất yếu của việc áp dụng công nghệ tạo lưới (Grid-Forming - GFM) cho các hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) trong hệ thống điện. Trong bối cảnh gia tăng mạnh mẽ các nguồn năng lượng tái tạo sử dụng biến tần như điện mặt trời, điện gió, việc ứng dụng BESS kết hợp GFM là giải pháp then chốt để khắc phục các rào cản về tính ổn định, bù đắp sự suy giảm quán tính cơ học và đảm bảo an ninh năng lượng cho hệ thống điện hiện đại.

Báo cáo định hướng chiến lược và giải pháp chính sách phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) tại Việt Nam Báo cáo này được tổng hợp và phân tích dựa trên lăng kính chuyên môn của Hiệp hội Năng lượng Việt Nam (VEA), đóng vai trò là tài liệu nền tảng, cung cấp các luận điểm và dữ liệu chuyên sâu phục vụ cho định hướng truyền thông. Nội dung báo cáo phân tích toàn diện ba trụ cột cốt lõi của thị trường Hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS): Tiềm năng bứt phá trong thập kỷ tới, các điểm nghẽn về thể chế và tài chính cần tháo gỡ, cùng không gian phát triển chiến lược cho cộng đồng doanh nghiệp nội địa.

Giải bài toán nghẽn mạch và áp lực đỉnh tải lịch sử:

Biên bản ghi nhớ được ký kết trong bối cảnh nhu cầu điện của Việt Nam liên tục lập phá đỉnh kỷ lục lịch sử, với mức công suất tiêu thụ gần đây nhất của hệ thống điện quốc gia vượt mốc 58.000 MW vào đợt nắng nóng cuối tháng 6/2026. Sự gia tăng đột biến từ nhu cầu làm mát đã đặt ra áp lực chưa từng có lên hạ tầng lưới điện hiện hữu.

Mặc dù Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ các nguồn năng lượng tái tạo trong những năm gần đây, những hạn chế về năng lực truyền tải đang gây ra tình trạng nghẽn mạch cục bộ. Điều này dẫn đến nghịch lý là hệ thống buộc phải cắt giảm công suất điện gió, mặt trời vào những thời điểm phát điện tốt nhất trong ngày, nhưng lại đối mặt với thách thức lớn về nguồn cung vào các khung giờ cao điểm buổi tối. Do đó, việc giải quyết bài toán cơ sở hạ tầng thông qua hiện đại hóa lưới điện và đầu tư vào hệ thống lưu trữ không chỉ phục vụ các mục tiêu khí hậu dài hạn, mà còn là giải pháp kỹ thuật cấp bách nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, đặc biệt trong các tháng cao điểm mùa khô. Các nguồn linh hoạt như hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) sẽ giúp tích trữ lượng năng lượng tái tạo dư thừa vào ban ngày để phát lên lưới vào giờ cao điểm, qua đó tối ưu hóa nguồn tài nguyên, chống quá tải lưới điện và duy trì sự ổn định của toàn hệ thống.

Biên bản thiết lập khuôn khổ hợp tác giữa hai bên thông qua các hoạt động hợp tác kỹ thuật, trao đổi kiến thức, nghiên cứu và nâng cao năng lực. Trên nền tảng quan hệ hợp tác hiện có, Biên bản ghi nhớ thể hiện quyết tâm chung trong việc hỗ trợ các ưu tiên năng lượng sạch của Việt Nam; đồng thời đóng góp vào các mục tiêu tăng cường an ninh năng lượng, mở rộng quy mô năng lượng tái tạo và đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Hướng tới mục tiêu 16,3 GW pin lưu trữ và số hoá lưới điện:

Trong khuôn khổ Biên bản ghi nhớ, Liên minh Năng lượng Toàn cầu và Cục Điện lực sẽ cùng nghiên cứu các cơ hội hợp tác trong một số lĩnh vực chiến lược có ý nghĩa quan trọng đối với ngành năng lượng đang chuyển đổi của Việt Nam. Các lĩnh vực này bao gồm:

1. Hỗ trợ quá trình chuyển dịch năng lượng công bằng và toàn diện.

2. Thúc đẩy phát triển BESS nhằm hiện thực hóa mục tiêu đạt quy mô lưu trữ lên tới 16,3 GW vào năm 2030 theo Quy hoạch điện VIII; đồng thời tạo nền tảng lưới điện linh hoạt cho việc triển khai cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA).

3. Đẩy mạnh hiện đại hóa và số hóa lưới điện.

4. Tăng tốc tích hợp năng lượng tái tạo.

5. Củng cố năng lực thể chế và kỹ thuật thông qua trao đổi kiến thức và hợp tác.

Bên cạnh phát triển BESS, việc ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số hiện cũng là một điểm cốt lõi của chiến lược hiện đại hóa lưới điện tại những nền kinh tế mới nổi khác trong khu vực châu Á. Các nền tảng phân tích ứng dụng AI cho phép dự báo nhu cầu phụ tải theo thời gian thực, tối ưu hóa việc phân bổ năng lượng từ BESS và chủ động phát hiện các điểm nghẽn truyền tải. Theo Cơ quan Năng lượng Tái tạo Quốc tế (IRENA): Các thuật toán AI giúp giảm tới 45% sai số dự báo nhu cầu năng lượng tái tạo; đồng thời rút ngắn 30%-50% thời gian xảy ra sự cố trên hệ thống lưới điện.

Một minh chứng tiêu biểu trong danh mục đầu tư của Liên minh Năng lượng Toàn cầu trong lĩnh vực số hoá này là chương trình Đổi mới sáng tạo chuyển dịch năng lượng (ENTICE) tại Ấn Độ. Thông qua chương trình, Liên minh đã hỗ trợ phát triển nền tảng AI dự báo nhu cầu siêu cục bộ cho các công ty phân phối điện. Kết hợp với việc triển khai hệ thống BESS quy mô tiện ích tiên phong tại New Delhi, giải pháp công nghệ này đã trực tiếp nâng cao độ ổn định cung cấp điện cho hơn 100.000 người dân. Những bài học kinh nghiệm từ việc ứng dụng AI vào thực tiễn điều độ lưới điện này sẽ là nguồn tham chiếu quan trọng cho quá trình hỗ trợ kỹ thuật tại Việt Nam.

Ông Tăng Thế Hùng - Phó Cục trưởng Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo cho biết: Quá trình chuyển dịch năng lượng của Việt Nam đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ giữa Chính phủ, các tổ chức và đối tác phát triển, nhằm bảo đảm đất nước có thể tiếp tục đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng tăng; đồng thời hiện thực hóa các mục tiêu về năng lượng sạch.

Quan hệ hợp tác này phát huy thế mạnh bổ trợ của hai tổ chức. Là cơ quan nhà nước có nhiệm vụ tham mưu cho Bộ Công Thương về quản lý và phát triển ngành điện Việt Nam, Cục Điện lực đóng vai trò trung tâm trong việc xây dựng các chính sách, giải pháp kỹ thuật nhằm hỗ trợ phát triển năng lượng tái tạo, cải cách thị trường điện và bảo đảm an ninh năng lượng. Liên minh Năng lượng Toàn cầu đóng góp kinh nghiệm quốc tế trong việc thúc đẩy chuyển dịch năng lượng công bằng thông qua hỗ trợ kỹ thuật, xây dựng quan hệ đối tác quốc tế, cũng như chia sẻ kiến thức tại các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển.

Ông Woochong Um - Tổng giám đốc Liên minh Năng lượng Toàn cầu chia sẻ: Là một trong những quốc gia đi đầu về phát triển năng lượng tái tạo tại Đông Nam Á, những bước tiến của Việt Nam trong việc tích hợp hệ thống lưu trữ và vận hành lưới điện thông minh thông qua thỏa thuận này sẽ tạo ra một mô hình tham chiếu quan trọng cho tiến trình chuyển dịch năng lượng của toàn khu vực.

Ông Woochong Um cho biết: Quan hệ hợp tác giữa Liên minh và Cục Điện lực phản ánh tinh thần hợp tác cần thiết để vừa đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng, vừa thúc đẩy mục tiêu phát thải ròng bằng 0 của quốc gia. Xây dựng lưới điện của tương lai thông qua củng cố cơ sở hạ tầng, phát triển hệ thống pin lưu trữ có khả năng chống chịu cao và đẩy mạnh số hóa lưới điện sẽ là yếu tố thiết yếu để tạo dựng một hệ thống điện tin cậy hơn, sẵn sàng cho tương lai. Liên minh mong muốn hợp tác cùng Cục Điện lực để chuyển hóa khuôn khổ này thành những tiến triển cụ thể trong thực tiễn, góp phần kiến tạo một tương lai năng lượng sạch hơn và có khả năng chống chịu tốt hơn cho Việt Nam.

Biên bản ghi nhớ là khuôn khổ không mang tính ràng buộc cho các hoạt động hợp tác trong tương lai. Từng sáng kiến cụ thể sẽ được xây dựng riêng, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của mỗi tổ chức cũng như pháp luật và quy định hiện hành của Việt Nam. Biên bản cũng tái khẳng định cam kết của hai bên trong việc duy trì một nền tảng mở cho đối thoại và hợp tác kỹ thuật, trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục đẩy nhanh quá trình chuyển dịch năng lượng.

Thông qua việc tiếp tục hợp tác trong các lĩnh vực hỗ trợ kỹ thuật, nâng cao năng lực và trao đổi kiến thức, Liên minh Năng lượng Toàn cầu và Cục Điện lực hướng tới củng cố nền tảng cho một hệ thống năng lượng sạch hơn, có khả năng chống chịu tốt hơn và mang tính bao trùm hơn, qua đó hỗ trợ phát triển kinh tế dài hạn của Việt Nam, đồng thời góp phần hiện thực hóa các cam kết về khí hậu của quốc gia.

Về Liên minh Năng lượng Toàn cầu vì Con người và Hành tinh:

Liên minh Năng lượng Toàn cầu vì Con người và Hành tinh (gọi tắt là Liên minh Năng lượng Toàn cầu) xây dựng quan hệ đối tác giữa khu vực công, khu vực tư nhân và các tổ chức từ thiện nhằm đẩy nhanh quá trình chuyển dịch sang năng lượng sạch, đồng thời mở rộng cơ hội kinh tế tại các nền kinh tế mới nổi.

Được Quỹ Rockefeller, Quỹ IKEA và Quỹ Trái đất Bezos thành lập vào năm 2021, Liên minh xây dựng nền tảng kỹ thuật, tài chính và thể chế để các dự án năng lượng sạch có thể thu hút đầu tư và mở rộng quy mô tại các nền kinh tế mới nổi.

Hoạt động của Liên minh tập trung vào hai trụ cột toàn cầu có tính bổ trợ lẫn nhau: Lưới điện của tương lai, tăng cường năng lực cung ứng năng lượng thông qua các lưới điện ứng dụng AI và sẵn sàng tích hợp năng lượng tái tạo; và năng lượng kiến tạo cơ hội, thúc đẩy nhu cầu sử dụng năng lượng sạch, giúp người dân phát triển doanh nghiệp, tạo việc làm và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.

Với 130 dự án đang được triển khai tại châu Phi, châu Á, Mỹ Latinh và khu vực Caribe, Liên minh đang trên lộ trình mang năng lượng sạch đến với 91 triệu người, tạo mới hoặc nâng cao chất lượng hơn 3 triệu việc làm và góp phần tránh phát thải gần 300 triệu tấn carbon./.

BBT TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM