Tuyển than Cửa Ông khẳng định vai trò tiên phong trong đổi mới công nghệ

Tuyển than Cửa Ông - Tự hào hành trình 65 năm xây dựng và phát triển Nằm ở cuối bể than Đông Bắc, bên vịnh Bái Tử Long kỳ vĩ là vùng đất Cửa Ông - Vân Đồn, có thương cảng và di sản văn hóa lâu đời; có cảng bốc rót than lớn nhất nước ta, là trọng điểm về kinh tế, an ninh, quốc phòng của vùng Đông Bắc. Trong lịch sử chống giặc ngoại xâm, trên mảnh đất này cha ông ta đã ghi nhiều chiến công hiển hách được ghi lại bằng Di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt - Đền Cửa Ông và Cụm di tích lịch sử cấp Quốc gia: Cầu Pooctic số 1, Hầm chỉ huy, Trận địa pháo cao xạ... 65 năm xây dựng và trưởng thành là hành trình đầy tự hào, vẻ vang của những người thợ Tuyển than anh hùng.

Tuyển than Cửa Ông duy trì sản xuất, chăm lo tốt đời sống người lao động Những tháng đầu năm 2026, trong bối cảnh hoạt động sản xuất, kinh doanh của ngành Than còn đối mặt với nhiều khó khăn, Công ty Tuyển than Cửa Ông - TKV vẫn duy trì ổn định nhịp độ sản xuất, triển khai đồng bộ nhiều giải pháp quản lý điều hành, tăng cường quản trị chi phí, đẩy mạnh tiêu thụ than. Đồng thời, Công ty luôn quan tâm chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho cán bộ, công nhân lao động, góp phần tạo động lực để người lao động yên tâm công tác, chung sức hoàn thành các nhiệm vụ được giao.

Công ty Tuyển than Cửa Ông - TKV là đơn vị có nhiệm vụ vận tải, sàng tuyển, chế biến than có quy mô lớn của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV). Thành lập ngày 20/8/1960, với chức năng chủ yếu là vận chuyển than mỏ, sàng tuyển than, bốc rót tiêu thụ xuất khẩu và trong nuớc.

Công ty là khâu cuối cùng quyết định chất lượng sản phẩm than, được ví như là yết hầu trong ngành Than. Hàng năm, trên 30% sản lượng than chất lượng cao của TKV được sàng tuyển tại đây. Năng lực sản xuất của Công ty hiện tại đạt trên 11 triệu tấn than kéo mỏ; sàng tuyển và tiêu thụ trên 10 triệu tấn than/năm.

Công ty có một cơ ngơi đồ sộ gồm 4 nhà máy sàng tuyển than, hệ thống máy đánh đống bốc rót than tại cảng. Dàn đầu máy kéo than từ các mỏ được hiện đại hoá và thay thế bằng đầu máy CK1E, công suất 1.300 mã lực cùng với các toa xe trọng tải 20 tấn và 30 tấn.

Tàu trọng tải lớn vào nhận than tại cảng Cửa Ông.

Công ty Tuyển than Cửa Ông có 12 phân xưởng và 12 phòng ban, với hơn 2.800 CBCNV. Toàn bộ mặt bằng sản xuất Công ty Tuyển than Cửa Ông chạy dọc 2,5 km chiều dài bờ biển, bao gồm hệ thống nhà tuyển, kho chứa than sạch, đường sắt nội cảng, đường xe tải, hệ thống thoát nước, các phân xưởng sửa chữa cơ điện - vận tải, các cụm nhà điều hành, các vườn cây xanh.

Đặc biệt hệ thống bến cảng gồm 2 cầu tầu có thể tiếp nhận cùng một lúc hai tầu có trọng tải lớn tới 7 vạn tấn vào nhận than, đưa Tuyển than Cửa Ông lên vị trí hàng đầu trong khâu sàng tuyển và tiêu thụ than. Công ty đủ điều kiện kỹ thuật để sàng tuyển, chế biến các loại than xuất khẩu, đáp ứng mọi yêu cầu của khách hàng trong nước và ngoài nước.

Công ty Tuyển than Cửa Ông - TKV có 4 nhà máy sàng tuyển than được đầu tư xây dựng và cải tạo nhiều lần qua các giai đoạn khác nhau đến nay hệ thống thiết bị cơ bản hoạt động ổn định đáp ứng yêu cầu sản xuất, kinh doanh của Công ty.

Nhà máy Tuyển than 1 (nhà sàng Pháp) xây dựng vào năm 1924 cho đến nay đã sử dụng trên 102 năm. Năm 2004, Công ty đã cải tạo thay việc xử lý bùn nước bằng hệ thống bơm, xoáy lốc, sàng khử nước, lắp đặt thêm một số sàng, băng để thu hồi lượng than cám xít trong đá trước khi thải. Sau nhiều lần cải tạo, từ công suất thiết kế ban đầu 1 triệu tấn, hiện nay Nhà máy Tuyển than 1 đạt 3,5 triệu tấn. Than sạch sản xuất từ nhà máy được vận chuyển ra kho bằng hệ thống băng tải, toa xe và cầu trục Poóctích.

Nhà máy Tuyển than 2 được Ba Lan xây dựng từ năm 1970 đến năm 1980 chính thức đưa vào hoạt động. Nhà máy thiết kế với công suất 3,6 triệu tấn than vào sàng/năm, thiết bị chính là máy lắng và máy tuyển DISA trong môi trường huyền phù nặng. Năm 1989 được Australia cải tạo và nâng cấp hệ thống máy lắng, hệ thống sàng phân loại than sạch, hệ thống tuyển than bằng xoáy lốc huyền phù và hệ thống bùn nước. Đây là dây chuyền tuyển tương đối hiện đại, có công nghệ mềm dẻo thích ứng được với sự biến động về tính chất than nguyên khai và có khả năng đáp ứng được những yêu cầu của khách hàng về chất lượng cũng như số lượng các chủng loại sản phẩm.

Năm 2003, trong dự án GAP do Nhật Bản tài trợ đã cải tạo 3 hệ thống máy lắng, nâng công suất máy lắng từ 220 tấn/giờ lên 290 tấn/giờ. Lắp đặt hệ thống quan sát tập trung, hệ thống điều khiển tự động của máy lắng và bộ phân đo tỷ trọng huyền phù. Với máy lắng thế hệ mới này, chất lượng sản phẩm đạt tiêu chuẩn cao, tăng tỷ lệ thu hồi than sạch, chất lượng đá thải đảm bảo.

Trong giai đoạn từ năm 2022-2025, Công ty đã triển khai thực hiện dự án tự động hóa điều khiển tập trung Nhà máy Tuyển than 2. Dự án được thực hiện trong 2 giai đoạn đã khắc phục các tồn tại và bất hợp lý của dây chuyền công nghệ, đồng bộ hệ thống điều khiến, giám sát từ xa để chuyển đổi công tác vận hành tại chỗ sang điều khiển tại phòng điều khiển trung tâm và chính thức hoàn thành đưa vào sử dụng từ năm 2025. Hiện tại, Nhà máy Tuyển than 2 đạt năng suất 6,5 triệu tấn than qua sàng/năm.

Lãnh đạo Công ty kiểm tra Trung tâm điều khiển sản xuất Phân xưởng Tuyển than 2.

Nhà máy Tuyển than 3 do Việt Nam thiết kế và lắp đặt từ năm 1986, công nghệ nhà máy chỉ đơn thuần là các hệ thống băng và cụm sàng. Nguyên liệu cấp vào nhà máy bằng hai đường kết hợp: Gạt cấp liệu và toa xe tháo than xuống hố máng ngoài. Năm 2003, Công ty đầu tư thêm hệ thống đập nghiền để xử lý triệt để các bã sàng, bìa xít và trung gian. Đưa công nghệ pha trộn than bùn khô và cám xít tận thu để sản xuất than cám số 11. Đầu năm 2006, Công ty đầu tư cải tạo công nghệ, nâng công suất nhà máy từ 1,5 triệu tấn/năm lên 2 triệu tấn/năm.

Năm 2021, Công ty đã thực hiện hoàn thành dự án hoàn thiện công nghệ chế biến than cấp cho nhà máy Nhiệt điện Cẩm Phả, trong đó bao gồm phần tự động hóa điều khiến tập trung. Dự án đã thực hiện cải tạo hoàn thiện công nghệ chế biến than gắn với tự động hóa một số khâu trong dây chuyền sản xuất của Nhà máy Tuyển than 3 để chủ động điều tiết được tỷ lệ các nguồn than cấp vào pha trộn nhằm phát huy tối đa hiệu quả pha trộn than bùn sau sấy, bùn lb.1 thành than cám TCVN, nâng cao giá trị sản phẩm.

Nhà máy Tuyển than 4 được Công ty tiếp nhận quản lý vận hành từ năm 2021 với công suất thiết kế 7 triệu tấn/năm. Đây là nhà máy được TKV đầu tư xây dựng đồng bộ để sàng tuyển, chế biến cấp than cho Nhà máy Nhiệt điện Mông Dương. Toàn bộ thiết bị trong dây chuyền công nghệ đều được điều khiển tập trung từ xa.

Nhà máy Tuyển than 4 được đầu tư hiện đại với công suất thiết kế 7 triệu tấn/năm.

Hiện nay, phần lớn các thiết bị trong dây chuyền công nghệ sàng tuyển tại Công ty đã được điều khiển tập trung từ xa tại trung tâm điều khiển của các nhà máy. Hệ thống giám sát được trang bị camera IP hồng ngoại có độ phân giải cao, cho phép theo dõi toàn bộ quá trình vận hành một cách liên tục và chính xác. Bên cạnh đó, các thiết bị bảo vệ an toàn như cảm biến, công tắc lệch băng, công tắc dây kéo, công tắc dừng khẩn cấp… được lắp đặt đồng bộ, góp phần đảm bảo an toàn cho thiết bị và người lao động trong quá trình sản xuất.

Đặc biệt, tại Nhà máy Tuyển than 2, dự án tự động hóa điều khiển tập trung đã được triển khai hoàn thiện vào năm 2025, cho phép chuyển đổi từ vận hành tại chỗ sang điều khiển tập trung, nâng cao năng suất và giảm thiểu rủi ro trong vận hành.

Đại diện lãnh đạo Công ty Tuyển than Cửa Ông - TKV, ông Đào Quốc Vinh - Phó giám đốc Công ty cho biết: Việc đẩy mạnh tự động hóa không chỉ là yêu cầu tất yếu trong quá trình hiện đại hóa sản xuất mà còn là giải pháp căn bản để nâng cao năng suất, đảm bảo an toàn và tối ưu hóa nguồn nhân lực. Trong thời gian tới, Công ty sẽ tập trung nguồn lực để triển khai tự động hóa tại Nhà máy Tuyển than 1, đồng thời mở rộng ứng dụng công nghệ vào các lĩnh vực khác nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh. Với định hướng đổi mới công nghệ và phát triển bền vững, Công ty Tuyển than Cửa Ông - TKV đang từng bước khẳng định vai trò tiên phong trong ứng dụng tự động hóa, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Trong thời gian tới, Công ty xác định tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng công nghệ tự động hóa vào các nhà máy sàng tuyển, trong đó ưu tiên triển khai tại Nhà máy Tuyển than 1 nhằm đồng bộ hóa hệ thống điều khiển. Việc đẩy mạnh tự động hóa không chỉ giúp giảm lao động thủ công, nâng cao năng suất lao động mà còn góp phần cải thiện điều kiện làm việc, tăng cường an toàn và tối ưu hóa chi phí sản xuất.

Ngoài ra, Công ty cũng định hướng mở rộng tự động hóa sang các lĩnh vực khác như: Hệ thống đường sắt nội bộ với ghi liên động, chắn tự động đường ngang; xây dựng trung tâm điều khiển, giám sát an ninh tại các khu vực trọng điểm… hướng tới mô hình quản lý hiện đại, hiệu quả.

Với quyết tâm đổi mới và phát triển bền vững, việc đẩy mạnh tự động hóa đang trở thành một trong những giải pháp quan trọng giúp Công ty Tuyển than Cửa Ông - TKV nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Cùng với sự quan tâm đầu tư của Tập đoàn và sự nỗ lực của toàn thể CBCNV, Công ty sẽ tiếp tục khẳng định vị thế là đơn vị hàng đầu trong lĩnh vực sàng tuyển, chế biến than, đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của ngành Than Việt Nam./.

VŨ HẰNG