Tập đoàn Điện lực Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu tiết kiệm năng lượng

Sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả trong bối cảnh biến đổi khí hậu và bất ổn địa chính trị Trong bối cảnh những bất ổn ngày càng gia tăng trên thị trường năng lượng toàn cầu và biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt, câu chuyện tiết kiệm năng lượng không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu cấp bách. Với Việt Nam - một nền kinh tế đang tăng trưởng nhanh, nhưng phụ thuộc ngày càng lớn vào nhập khẩu năng lượng, bài toán này không chỉ liên quan đến chi phí, mà còn gắn trực tiếp với an ninh năng lượng và ổn định kinh tế vĩ mô. Vấn đề đặt ra không phải là “có nên tiết kiệm hay không”, mà là “làm thế nào để tiết kiệm một cách hiệu quả”? Phân tích, nhận định của chuyên gia Tạp chí Năng lượng Việt Nam.

Sự cần thiết phải tiết kiệm năng lượng:

Xung đột địa chính trị tại Trung Đông gây bất ổn thị trường năng lượng toàn cầu, buộc các quốc gia phải siết chặt tiêu thụ. Trong lịch sử hiện đại, chiến tranh tại Trung Đông luôn là yếu tố có sức ảnh hưởng sâu rộng tới kinh tế và giao thông toàn cầu. Từ chiến tranh vùng Vịnh đến các cuộc xung đột tại Syria hay Iraq, mỗi lần căng thẳng đều kéo theo thị trường năng lượng rung lắc.

Cuộc xung đột không chỉ mang ý nghĩa quân sự mà còn tạo ra hàng loạt hiệu ứng domino đối với kinh tế, nhất là năng lượng. Giá nhiên liệu tăng, chuỗi cung ứng bị gián đoạn, vận tải hàng hóa chậm lại và chi phí đi lại tăng cao là những hệ quả rõ ràng nhất.

Trong quá trình đổi mới, Việt Nam đã đặt trọng tâm đến an ninh lương thực, đưa Việt Nam từ nước thiếu lương thực trở thành quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới. Nay chiến tranh Vùng Vịnh 2026 bùng phát, Việt Nam tiếp cận thêm bài học mới về an ninh năng lượng, và có các giải pháp mới, tránh được tác động từ cuộc chiến này.

Cũng phải nói thêm rằng, thị trường năng lượng toàn cầu vừa ghi nhận một nhịp điều chỉnh đáng chú ý. Sau khi chạm đỉnh vào tháng 3/2026, giá dầu thô trung tuần tháng 4 đã lùi về dưới mốc 100 USD/thùng. Nhưng lần này, câu hỏi liệu chúng ta có còn khả năng khai thác và cung ứng nguồn nguyên liệu này với chi phí thấp, ổn định và trên quy mô lớn như trước đây nữa hay không? Với việc nhiều cơ sở hạ tầng tại Trung Đông bị hư hại nặng nề, “phí rủi ro” đã được cộng thẳng vào giá thành của mọi loại hàng hóa. Dưới góc nhìn của các chuyên gia kinh tế và tài chính, bức tranh không đơn giản như vậy. Sự hạ nhiệt hiện tại không phản ánh một thị trường đang khỏe mạnh lên mà nó đang che giấu một sự thay đổi sâu sắc về cấu trúc vận hành của nền kinh tế toàn cầu.

Vì lý do này, tự chủ về nhiên liệu giống như tự chủ an ninh lương thực mà Việt Nam đã làm sẽ giúp chúng ta khắc phục được vấn đề về an ninh năng lượng.

Những năm gần đây, vấn đề tiết kiệm năng lượng thường chỉ được nhắc đến khi hệ thống điện đối mặt với áp lực, đặc biệt trong các đợt cao điểm nắng nóng nhưng cách tiếp cận như vậy là chưa đủ. Một nền kinh tế đang phát triển nhanh như Việt Nam không thể mãi dựa vào việc mở rộng nguồn cung để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng, trong khi dư địa tiết kiệm vẫn còn rất lớn chưa được khai thác hiệu quả.

Tiết kiệm năng lượng (TKNL) chính là cách tạo ra “nguồn năng lượng rẻ nhất, sạch nhất” hoặc “nguồn điện thứ năm”, “nguồn năng lượng đầu tiên”. Nó không chỉ giảm chi phí, giảm áp lực lên hệ thống điện mà còn là giải pháp căn cơ để bảo vệ môi trường, đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. Nói cụ thể, TKNL là “nguồn năng lượng rẻ nhất” vì không đòi hỏi chi phí đầu tư lớn như xây mới nhà máy điện mà lại có hiệu quả tức thì. Là “Nguồn điện thứ năm” hàm ý giải pháp chiến lược bên cạnh các nguồn năng lượng truyền thống (như than, thủy điện, khí, tái tạo). Còn là “nguồn năng lượng sạch nhất” vì nó làm giảm tiêu thụ năng lượng đồng nghĩa với việc giảm phát thải khí nhà kính. TKNL không chỉ là lựa chọn, mà đó là văn hóa, một phần của lối sống, xã hội văn minh.

Tuyên truyền sử dụng điện an toàn - tiết kiệm đến từng hộ gia đình.

Tiết kiệm năng lượng cấp độ doanh nghiệp:

Để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025. Văn bản thường được gọi là Nghị quyết 70, là nền tảng chiến lược mới nhất, thay thế cho các định hướng trước đây để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Nghị quyết này đặt mục tiêu xây dựng hệ thống năng lượng vững chắc, tự chủ, chú trọng năng lượng tái tạo và đẩy mạnh chuyển đổi số ngành năng lượng.

Mục tiêu chiến lược của nghị quyết là phát triển nguồn năng lượng xanh, bền vững, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng thông qua các giải pháp cụ thể như xây dựng kho dự trữ chiến lược về năng lượng, xăng dầu. Cải cách cơ chế giá điện, thị trường năng lượng phản ánh đúng chi phí và rủi ro đầu tư. Triển khai các giải pháp ứng phó với xung đột, biến động địa chính trị ảnh hưởng đến nguồn cung. Bộ Chính trị yêu cầu Đảng và nhà nước kiến tạo thể chế, chính sách đột phá và kiểm soát hạ tầng năng lượng chiến lược; người dân và doanh nghiệp là trung tâm, là chủ thể phát triển năng lượng quốc gia, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, khu vực tư nhân là một trong những động lực quan trọng nhất.

Tiết kiệm năng lượng doanh nghiệp là áp dụng các biện pháp quản lý và công nghệ (kiểm toán năng lượng, đổi mới công nghệ, nâng cao ý thức) nhằm giảm 30-35% tiêu thụ năng lượng, giảm chi phí và khí thải.

Để biến Nghị quyết số 70 thành hiện thực, EVN đã ban hành Kế hoạch thực hiện Chỉ thị 09/CT-TTg ngày 19/3/2026 (về việc tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển phương tiện giao thông điện) và Chỉ thị 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 (về tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà).

EVN đặt mục tiêu các đơn vị thực hiện tiết kiệm tối thiểu 3% điện năng tiêu thụ trong năm 2026 và riêng các tháng cao điểm nắng nóng (từ tháng 4 đến tháng 7) phấn đấu tiết kiệm từ 10% trở lên. Xúc tiến lắp đặt nguồn điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ (ĐMTMN) tại trụ sở để giảm điện tự dùng, đồng thời tăng công suất nguồn điện cho hệ thống điện, nghiên cứu lắp đặt hệ thống lưu trữ điện đi kèm đảm bảo hiệu quả trong đầu tư... Ngoài ra EVN còn khuyến khích áp dụng các mô hình quản lý năng lượng tiên tiến, từng bước triển khai hệ thống quản lý năng lượng và các giải pháp tòa nhà thông minh nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng điện.

Đối với khách hàng, EVN tăng cường tư vấn, hướng dẫn sử dụng điện tiết kiệm theo từng nhóm khách hàng như hộ gia đình, doanh nghiệp sản xuất, dịch vụ…; đồng thời vận động ký cam kết sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả. EVN cũng giao các Tổng công ty Điện lực chủ động gửi thông tin cảnh báo tới khách hàng trong trường hợp mức tiêu thụ điện vượt quá mức sử dụng so với cùng kỳ và tháng trước liền kề, giúp khách hàng kịp thời điều chỉnh thói quen sử dụng điện.

EVN cũng giao các Tổng công ty tiếp tục triển khai chương trình điều chỉnh phụ tải điện (DR) tự nguyện phi thương mại và dịch chuyển phụ tải điện, khuyến khích khách hàng dịch chuyển thời gian sử dụng điện khỏi giờ cao điểm, góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện trong những thời điểm nhu cầu tăng cao. Bên cạnh đó, tổ chức hỗ trợ, tạo điều kiện phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ tại các cơ quan, cơ sở sản xuất - kinh doanh - dịch vụ và hộ gia đình; khuyến khích lắp đặt kèm hệ thống lưu trữ điện nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng.

Tiết kiệm năng lượng thông qua các giải pháp cụ thể:

Công tác tuyên truyền:

Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) đang tập trung triển khai quyết liệt nhiều giải pháp như: Tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức đối với khách hàng về chương trình Điều chỉnh phụ tải điện (DR) để khách hàng phối hợp, chủ động điều chỉnh hoặc thay đổi nhu cầu sử dụng điện khi có yêu cầu của đơn vị vận hành hệ thống điện, góp phần giảm công suất cực đại vào giờ cao điểm... Đến nay, EVNSPC đã ký thỏa thuận tham gia DR với 5.205 khách hàng có sản lượng điện tiêu thụ (từ 1 triệu kWh/năm trở lên), với mức công suất thỏa thuận tiết giảm: Loại 1 (thông báo trước 2h) là 228 MW; loại 2 (thông báo trước 24h) là 528 MW.

Chủ động làm việc với các khách hàng lớn, vận động tham gia chương trình điều chỉnh phụ tải.

Cùng với đó, EVNSPC chủ động thỏa thuận với khách hàng lớn kế hoạch dịch chuyển công suất tiêu thụ ra ngoài khung giờ cao điểm hệ thống (14h00-16h00) sang các khung giờ thấp điểm trong các giai đoạn (các tháng 5, 6, 7 và 11/2026) được dự báo có rủi ro cao về công suất đỉnh. Ngoài ra EVNSPC luôn theo dõi sát phương thức vận hành hằng tháng, hằng tuần và hằng ngày của NSMO để điều chỉnh triển khai phù hợp với tình hình thực tế.

Về điện mặt trời tự sản tự tiêu, hiện nay, trên địa bàn EVNSPC quản lý, có 571 nguồn điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu với tổng công suất 98.963 kWp đã lắp đặt, đi vào vận hành đúng quy định. Ngoài ra, có 1.010 nguồn với công suất tấm quang điện 344.223 kWp đã lắp đặt và đi vào vận hành nhưng chưa làm thủ tục theo quy định tại Nghị định số 58/2025/NĐ-CP ngày 3/3/2025 gồm 1.010 nguồn với công suất tấm quang điện 344.223 kWp. EVNSPC đã chỉ đạo các công ty thành viên vận động, hỗ trợ, tư vấn và tạo điều kiện thuận lợi về lắp đặt, đấu nối cho khách hàng lắp đặt ĐMTMN và hệ thống pin lưu trữ điện (BESS).

Hiện thực hóa mục tiêu tiết kiệm và chống lãng phí năm 2026:

Để hiện thực hóa mục tiêu lợi nhuận sản xuất, kinh doanh hằng năm tối thiểu 3% này, EVN đặt ra yêu cầu tiết kiệm thông qua việc giảm 10% chi phí định mức và 10% chi phí sửa chữa lớn đối với các đơn vị thành viên, đồng thời kiểm soát chặt chi thường xuyên, nhất là các khoản chi hội nghị, lễ tân, khánh tiết, mua sắm trang thiết bị vượt tiêu chuẩn, định mức.

Tại EVNSPC, việc tiết kiệm chống lãng phí đã được triển khai sâu rộng nhiều năm qua. Đơn cử như năm 2025, với việc “không tổ chức hoạt động, sự kiện dịp 30/4, EVNSPC đã tiết kiệm được gần 19 tỷ đồng, xây dựng 315 căn nhà giúp đỡ người khó khăn về nhà ở. Đây là bản lề cho những hành động cho những năm tiếp theo. Từ tháng 7/2025, EVNSPC chính thức triển khai quản lý lưới điện phân phối trên địa bàn 8 tỉnh, thành phố phía Nam. Đối với khách hàng công nghiệp và doanh nghiệp FDI, kết hợp tư vấn dịch chuyển phụ tải, DR, tiết kiệm điện, ký kết thỏa thuận với từng khách hàng. Đến 31/3/2026, đã ký thỏa thuận tiết kiệm điện 17.734/17.781 khách hàng có sản lượng năm 2025 từ 100.000 kWh trở lên (đạt 99,74%). Việc kiện toàn bộ máy theo hướng gọn hơn, rõ trách nhiệm hơn là tiền đề vững chắc để EVNSPC tăng tốc hiện đại hóa lưới điện, tối ưu chi phí vận hành và tổ chức thực hiện xuất sắc các mục tiêu của Chương trình năm 2026.

EVN yêu cầu các công ty thành viên thực hiện mạnh mẽ các giải pháp kỹ thuật và quản trị để giảm tỷ lệ tổn thất điện năng toàn EVN xuống dưới 5,96%. Đặc biệt, thời gian mất điện bình quân của một khách hàng trong năm (chỉ số SAIDI) cần được kiểm soát khắt khe dưới 210 phút, qua đó phản ánh chân thực chất lượng vận hành lưới điện và năng lực đáp ứng dịch vụ. EVN còn đột phá trong xây dựng phát triển lưới điện thông minh, chuyển đổi số để phục vụ khách hàng tốt hơn. Toàn bộ quá trình cung cấp dịch vụ điện được yêu cầu thực hiện theo phương thức điện tử, bảo đảm giải quyết yêu cầu của khách hàng đúng thời gian cam kết, góp phần giảm thời gian, giảm chi phí giao dịch và tăng tính minh bạch. Năm 2026, EVN phấn đấu chuẩn hóa quy trình và đơn giản hóa thủ tục liên quan đến cung ứng và sử dụng điện.

Hệ thống điện mặt trời mái nhà tại Hà Nội.

Hộ gia đình cần làm gì để tiết kiệm năng lượng?

Trong bối cảnh xung đột - biến đổi khí hậu - kinh tế khó khăn, nguồn điện sụt giảm thì việc ‘cần làm ngay’ của các hộ gia đình là tiết kiệm điện để chờ khó khăn đi qua.

Việc tiết kiệm điện trước tiên đi từ nhận thức. Tại Việt Nam, lượng điện tiêu thụ tại các hộ gia đình chiếm khoảng 35-40% tổng lượng điện tiêu thụ quốc gia. Trung bình, mỗi người dân ở các đô thị lớn chi khoảng 6-8 triệu đồng/năm cho nhu cầu năng lượng... Thói quen dùng điện sinh hoạt của người dân có thể xem là “xa xỉ” vì vậy TKNL ngay trong mỗi gia đình là cần thiết. Cần đưa nó trở thành ý thức tự giác trong mỗi gia đình. Nhận thức đúng về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả sẽ làm thay hành động khi sử dụng năng lượng.

Từ nhận thức đúng dẫn đến sử dụng điện hiệu quả, tiết kiệm và mang lại nhiều cái lợi. Góp phần giảm mức tiêu thụ năng lượng nói chung và điện năng nói riêng, giảm khí thải ô nhiễm ra môi trường, tiết kiệm một phần lớn chi phí cho gia đình và quốc gia.

Việc thực hiện các biện pháp trên không nhất thiết phải mua sắm thiết bị đắt tiền, mà xuất phát từ những thói quen, việc làm nhỏ nhất. Ví dụ, các gia đình có thể thay bóng đèn sợi đốt, compact bằng bóng LED ở một số vị trí trong nhà như bếp, nhà vệ sinh, cầu thang... hay tắt điện khi không cần thiết.

Theo EVN, để tiết kiệm năng lượng, hộ gia đình cần hình thành thói quen tắt mở các thiết bị điện khi cần thiết, tận dụng ánh sáng và gió tự nhiên cho chiếu sáng và làm mát, vệ sinh thiết bị định kỳ, và ưu tiên sử dụng các thiết bị công nghệ Inverter (biến tần). Đặt nhiệt độ hợp lý có các thiết bị làm mát, sử dụng quạt trần thay cho điều hòa khi thời tiết không quá nóng, vệ sinh lưới lọc bụi điều hòa định kỳ để tăng hiệu suất.

Về thói quen sinh hoạt nên tắt đèn, quạt, tivi khi ra khỏi phòng; rút phích cắm các thiết bị điện tử khi không sử dụng (máy tính, tivi, bộ sạc). Về lâu dài nên lắp pin năng lượng mặt trời áp mái, thiết kế nhà thông thoáng, trồng nhiều cây xanh nhà để giảm nhiệt độ./.

BBT TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM