Bộ trưởng Công Thương giải trình ý kiến đại biểu Quốc hội quan tâm về Luật Điện lực (sửa đổi năm 2026)

Nguyên tắc minh bạch giá, phân bổ rủi ro, bảo vệ quyền lợi của các bên khi sửa đổi Luật Điện lực (năm 2026) Việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực là cơ hội tháo gỡ vướng mắc đầu tư, phát triển nguồn, lưới điện, đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Tuy nhiên, thu hút đầu tư không chỉ là tạo điều kiện để dự án tiếp cận vốn, mà còn phải bảo đảm chi phí hợp lý, hợp đồng minh bạch, phân bổ rủi ro công bằng giữa nhà nước, nhà đầu tư, bên mua điện và người sử dụng điện. Trong bối cảnh đó, cơ chế thanh toán công suất, sản lượng điện hợp đồng tối thiểu dài hạn (Qc) đối với điện khí LNG và cách xử lý rủi ro trong hợp đồng mua bán điện cần được xem xét thận trọng. Nếu thiếu điều kiện kiểm soát, những cơ chế được thiết kế để hỗ trợ đầu tư có thể trở thành nghĩa vụ thanh toán kéo dài (kể cả khi hệ thống không nhận được đầy đủ giá trị tương ứng).

Theo Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng, việc sửa đổi Luật Điện lực lần này hướng tới ba mục tiêu cốt lõi:

Thứ nhất: Tập trung thể chế hóa chủ trương của Đảng về bảo đảm an ninh năng lượng theo Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị; đồng thời luật hóa những nội dung đã được thực hiện theo Nghị quyết số 253/2025/QH15 của Quốc hội.

Thứ hai: Giải quyết đồng bộ về phân cấp, phân quyền và các thủ tục hành chính đã triển khai.

Thứ ba: Tháo gỡ, giải quyết những điểm nghẽn, vướng mắc trong quá trình thực hiện công tác quy hoạch, triển khai quy hoạch và triển khai các dự án điện lực.

Về triển khai và tổ chức thực hiện Quy hoạch điện: Đây là nội dung được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm, đặc biệt về tiến độ triển khai và những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện Quy hoạch điện VIII. Do đó, khi sửa đổi pháp luật về điện lực lần này, cơ quan soạn thảo hướng tới bảo đảm tính đồng bộ giữa nguồn điện, lưới điện và nhu cầu phụ tải; đồng thời linh hoạt trước những yêu cầu phát triển của kinh tế, xã hội.

Khoản 4 Điều 10 dự thảo luật đã quy định các yêu cầu cơ bản về Quy hoạch điện và việc cập nhật phụ tải, lưới điện, cơ cấu nguồn điện nền, nguồn linh hoạt và công suất dự phòng, để được cụ thể hóa khi lập Kế hoạch thực hiện Quy hoạch theo từng thời kỳ. (Hiện Chính phủ đang chỉ đạo Bộ Công Thương cập nhật, điều chỉnh Quy hoạch điện VIII, phù hợp với các điều kiện thực tế, cũng như các quy định pháp luật được sửa đổi thời gian qua).

Về cơ chế đầu tư và phát triển nguồn điện, lưới điện: Nội dung này rất quan trọng. Thời gian qua, những nguồn điện lớn, nguồn điện nền (như điện LNG và các nguồn điện khác) đều gặp vướng mắc khi triển khai.

Lần sửa đổi này, cơ quan chủ trì soạn thảo đã đưa vào các nội dung để kiểm soát rủi ro của các bên. Quy hoạch điện VIII có 18 dự án điện LNG, song việc triển khai trên thực tế khá khó khăn. Dự thảo luật đã đưa ra cơ chế chia sẻ, tạo điều kiện cho nhà đầu tư, nhưng nhà đầu tư cũng phải chia sẻ rủi ro với nhà nước. Không thể tất cả những rủi ro trong quá trình đầu tư lại được chuyển sang phía nhà nước và cuối cùng tính vào chi phí của người dân.

Trong cơ cấu giá, dự thảo đã đưa ra cơ cấu giá công suất để bảo đảm tính dự phòng và khả năng cung cấp. Với các nguồn điện nền, nguồn điện lớn, khi đưa vào vận hành (ngoài phần công suất khả dụng được huy động theo thị trường), nhà đầu tư vẫn có thể được thanh toán một phần chi phí liên quan đến công suất.

Liên quan đến thủ tục đàm phán hợp đồng mua bán điện, dự thảo luật đã đưa ra cơ chế đàm phán hợp đồng mua bán điện căn cứ trên kết quả đấu thầu về dự án và giá điện nằm trong khung giá điện. Quy định này tạo cơ sở quan trọng để ký kết hợp đồng, tránh tình trạng thời gian đàm phán kéo dài.

Về phát triển năng lượng tái tạo và điện gió ngoài khơi: Nguồn điện này có ba tính chất rất quan trọng: Không liên tục, chi phí biên cơ bản bằng không, không có dự phòng quay. Do đó, tỷ trọng, cũng như tiến độ phát triển năng lượng tái tạo bắt buộc phải đồng bộ với hoàn thiện, nâng cấp hệ thống lưới điện thông minh. Dự thảo luật đã đưa ra các cơ chế cụ thể cho nguồn năng lượng này.

Điện gió ngoài khơi là lĩnh vực rất mới, đòi hỏi nguồn vốn lớn, công nghệ cao và gắn trực tiếp với quốc phòng, an ninh. Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu ý kiến của các đại biểu để hoàn thiện hơn.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ điện gió ngoài khơi với điện gió ven bờ, trong đó có việc làm rõ tiêu chí xác định khoảng cách từ dự án đến bờ biển. Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp thu để làm rõ những khái niệm này và có cơ chế phù hợp.

Vấn đề giá điện theo cơ chế thị trường: Điểm b khoản 12 Điều 5 dự thảo Luật đã quy định giá điện được hình thành theo cơ chế thị trường, có sự điều tiết của nhà nước, phù hợp với cấp độ phát triển của thị trường điện cạnh tranh và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Trên cơ sở đó, quan điểm xuyên suốt là giá điện phải phản ánh chi phí hợp lý, hợp lệ, vận hành theo cơ chế thị trường.

Theo quy định của Nghị định 72 và Nghị định 278: Hằng năm, trước khi kết thúc năm tài chính, EVN phải công bố kết cấu chi phí. Bộ Công Thương, Bộ Tài chính cùng Kiểm toán Nhà nước sẽ kiểm toán, đánh giá chi phí và công bố minh bạch trên website của Bộ Công Thương.

Với khung giá phát điện, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, giao một đơn vị độc lập (không thuộc các đơn vị phát điện và các đơn vị trực thuộc cơ quan quản lý nhà nước) để xây dựng khung giá điện. Cách làm này vừa bảo đảm tính độc lập, vừa bảo đảm tính khách quan và kịp thời.

Về chính sách hỗ trợ tiền điện cho các đối tượng yếu thế: Về chính sách hỗ trợ tiền điện tại điểm c khoản 13 Điều 5, Bộ trưởng cho biết: Quyết định số 28/2014/QĐ-TTg và Quyết định số 14/2025/QĐ-TTg đã quy định cơ cấu biểu giá và mức hỗ trợ từ ngân sách cho các đối tượng yếu thế, tương đương 30 kWh/hộ/tháng, tính theo giá bán lẻ điện sinh hoạt bậc 1.

Các khoản hỗ trợ, thu hút đầu tư cho các đối tượng đã triển khai trên thực tế sẽ được quy định thông qua các nguồn, bảo đảm không ảnh hưởng đến kế hoạch ngân sách nhà nước và tách bạch theo quy định và tinh thần Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị.

Về xóa bỏ bù chéo giá điện: Dự thảo Luật đã quy định giao Thủ tướng Chính phủ quyết định lộ trình dựa trên đánh giá tác động một cách đầy đủ. Về nội dung này, chúng ta phải đánh giá một cách rất kỹ lưỡng cho từng nhóm đối tượng, cho từng vùng miền.

Cuối phần tiếp thu, giửi trình, Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng khẳng định: Việc sửa đổi Luật lần này nhằm giải quyết các yêu cầu về tháo gỡ điểm nghẽn trong đầu tư, vận hành hệ thống điện; phân cấp và cải cách thủ tục gắn với trách nhiệm thực thi; bảo đảm chính sách minh bạch, đồng bộ và kiểm soát được chi phí.

Chính phủ sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội tiếp thu ý kiến đại biểu để hoàn thiện dự án Luật, trình Quốc hội xem xét, thông qua./.

BBT TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM