Hội nghị các Hiệp hội Công nghiệp Điện mặt trời và Lưu trữ pin Toàn cầu 2026 tại Hoa Kỳ - Góc nhìn thực tiễn cho Việt Nam

Trung tâm Năng lượng Tái tạo ở Việt Nam - Cần tầm nhìn dài hạn, hạ tầng đồng bộ và danh mục dự án ổn định Hà Nội, tháng 9 năm 2026 - những kinh nghiệm được chia sẻ tại Hội thảo “Thúc đẩy phát triển Trung tâm Năng lượng Tái tạo tại Việt Nam” cho thấy một Trung tâm Năng lượng Tái tạo (RE Hub) không thể hình thành chỉ từ một dự án điện, hay một công trình hạ tầng riêng lẻ. Đằng sau những mô hình đã phát triển thành công là một quá trình dài, trong đó chính sách, danh mục dự án, cảng biển, hạ tầng công nghiệp, chuỗi cung ứng, nguồn nhân lực và sự phối hợp giữa khu vực công và doanh nghiệp phải được chuẩn bị và phát triển song hành.

Một phiên thảo luận của Hội nghị các Hiệp hội Công nghiệp Điện mặt trời và Lưu trữ pin Toàn cầu tại New York (Hoa Kỳ).

Các chủ đề bàn luận trọng tâm:

Hội nghị năm nay đi sâu vào giải quyết những điểm nghẽn kỹ thuật và tài chính đang cản trở quá trình chuyển dịch năng lượng thực chất, tập trung vào bốn nhóm vấn đề cấp bách:

1. Kỷ nguyên của điện mặt trời 24/7 và tối ưu hóa hệ thống lưu trữ (BESS):

Các đại biểu nhấn mạnh rằng: Sự bùng nổ về công suất điện mặt trời (PV) trên toàn cầu đang đặt ra thách thức nghiêm trọng về quá tải lưới điện và buộc phải cắt giảm công suất (curtailment). Tâm điểm thảo luận xoay quanh việc ứng dụng hệ thống lưu trữ năng lượng pin (BESS) quy mô điện lưới.

Các báo cáo tại hội nghị chỉ ra rằng: Việc tích hợp BESS giúp điện mặt trời từ một nguồn năng lượng gián đoạn, trở thành nguồn cung cấp điện linh hoạt, có thể xả phát vào các giờ cao điểm chiều tối, qua đó hỗ trợ trực tiếp cho bài toán an ninh năng lượng và san bằng biểu đồ phụ tải.

2. Khơi thông tài chính xanh cho các thị trường mới nổi:

Một phần lớn thời lượng được dành để bàn thảo về các công cụ giảm thiểu rủi ro tài chính (de-risking mechanisms) nhằm thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và nguồn vốn vay ưu đãi vào hạ tầng lưới điện tại các quốc gia đang phát triển. Các hiệp hội kêu gọi sự hợp tác chặt chẽ hơn giữa các định chế tài chính quốc tế như Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) và khối tư nhân nhằm chuẩn hóa các Cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA). Điều này được xem là chìa khóa để tạo hành lang pháp lý minh bạch, giúp khơi thông nguồn vốn khổng lồ từ cơ chế Đối tác chuyển dịch năng lượng công bằng (JETP).

3. Khả năng phục hồi chuỗi cung ứng và tác động của chính sách thương mại:

Trong bối cảnh biến động địa chính trị, việc đảm bảo chuỗi cung ứng vật liệu quan trọng cho tấm pin PV và công nghệ BESS được đặt lên hàng đầu. Các phiên thảo luận đã mổ xẻ sâu sắc những tác động từ các rào cản thuế quan, lệnh cấm, hoặc hạn chế nhập khẩu đối với thiết bị biến tần (inverter) và máy biến áp.

Các đại biểu đồng thuận về việc cần thiết phải xây dựng một chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng, tránh phụ thuộc vào một trung tâm sản xuất duy nhất nhằm đảm bảo tiến độ và tính liên tục của các dự án hạ tầng năng lượng cốt lõi.

4. Nâng cấp hạ tầng lưới điện và hiện đại hóa điều độ:

Để đón nhận nguồn năng lượng tái tạo quy mô lớn, các chuyên gia đã giới thiệu các giải pháp tối ưu hóa tô pô lưới điện, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và bản sao kỹ thuật số (digital twins) để tăng cường khả năng nhận thức tình huống (situational awareness) theo thời gian thực. Vấn đề phát triển các tuyến đường dây truyền tải sử dụng công nghệ dây dẫn tiên tiến (advanced conductors) và quản lý phụ tải linh hoạt thông qua Nhà máy điện ảo (VPP) được nhấn mạnh như những phương pháp tối ưu nhất để nâng cao sức chứa của hạ tầng lưới điện hiện hữu mà không cần tốn quá nhiều thời gian giải tỏa mặt bằng.

Thông điệp chính và bài học kinh nghiệm:

Thứ nhất: BESS là điều kiện tiên quyết.

Lưu trữ năng lượng pin không còn là lựa chọn mang tính xu hướng, mà là yêu cầu kỹ thuật bắt buộc ngay trong hiện tại đối với bất kỳ quốc gia nào muốn nâng cao tỷ trọng năng lượng tái tạo mà không gây tổn hại đến tính ổn định của toàn hệ thống điện.

Thứ hai: Chính sách cần đi trước công nghệ.

Sự chậm trễ trong việc ban hành các khung pháp lý (đặc biệt là cơ chế giá cho dịch vụ phụ trợ, điều tần và các mô hình mua bán điện linh hoạt) đang là rào cản lớn hơn cả chi phí đầu tư công nghệ. Các chính phủ cần ban hành quy định đủ độ mở để bắt kịp tốc độ giảm giá thành nhanh chóng của phần cứng BESS.

Thứ ba: Hợp tác xuyên biên giới là chìa khóa.

Để tối ưu hóa chi phí quy đổi (LCOE) và tăng cường độ tin cậy, việc tích hợp lưới điện khu vực và thống nhất các tiêu chuẩn kỹ thuật về giao thức kết nối (ví dụ như tiêu chuẩn truyền thông và kiểm thử vòng lặp cho Inverter và hệ thống điều khiển) đóng vai trò then chốt.

TS. Nguyễn Anh Tuấn (B) - Phó Chủ tịch VEA, thành viên Hội đồng Khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam (thứ 3 từ phải sang) trao đổi với các đối tác tại Hội nghị.

Góc nhìn thực tiễn cho Việt Nam:

Từ những bài học tại Tuần lễ Khí hậu NYC, có thể thấy thách thức toàn cầu cũng chính là bài toán sát sườn của Việt Nam, đặc biệt khi chúng ta đang bước vào giai đoạn chuyển dịch năng lượng mạnh mẽ, nhưng hệ thống lưới điện bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Sự bùng nổ của điện mặt trời và điện gió thời gian qua đã dẫn đến tình trạng phải cắt giảm công suất (curtailment) ở một số thời điểm, gây lãng phí nguồn lực đầu tư. Việc ứng dụng BESS không chỉ giúp lưu trữ năng lượng dư thừa, mà còn cung cấp dịch vụ điều tần phụ trợ, giúp Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) giảm bớt gánh nặng điều độ hệ thống.

Về khía cạnh chính sách, các Nghị định 80, 57, 58, 243, chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ là những bước tiến vững chắc trong thời gian qua. Tuy nhiên, để thực sự bùng nổ, đặc biệt tại các khu công nghiệp, Việt Nam cần khẩn trương hoàn thiện các quy định pháp lý đi kèm về định giá lưu trữ năng lượng và các dịch vụ phụ trợ. Nếu hệ thống BESS không có mô hình doanh thu rõ ràng, rất khó để các nhà đầu tư tư nhân tự tin rót vốn. BESS chính là chất xúc tác để DPPA hoạt động hiệu quả, đảm bảo nguồn điện sạch ổn định cho các doanh nghiệp sản xuất, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu của hàng hóa Việt Nam.

Cuối cùng, vấn đề cốt lõi vẫn là khơi thông nguồn vốn xanh. Các công cụ giảm thiểu rủi ro tài chính được bàn thảo tại Hội nghị chính là chìa khóa để Việt Nam tận dụng hiệu quả các nguồn vốn vay ưu đãi từ WB, ADB và đặc biệt là nguồn vốn 15,5 tỷ USD từ JETP. Dòng vốn FDI và tín dụng xanh này phải được hướng mục tiêu không chỉ vào nguồn phát, mà cấp thiết hơn là vào việc nâng cấp lưới điện truyền tải và hạ tầng lưu trữ. Chỉ khi truyền tải được củng cố, mục tiêu an ninh năng lượng và phát triển kinh tế dài hạn của Việt Nam mới được đảm bảo.

Sự kiện tại New York khép lại bằng một thông điệp định hướng mạnh mẽ: Bước chuyển mình sang năng lượng sạch trong thập kỷ tới không chỉ đơn thuần là cuộc đua về số lượng Megawatt nguồn phát, mà là bài toán đồng bộ hóa giữa công suất tạo ra, năng lực lưu trữ và sức chịu đựng của lưới truyền tải. Những kết luận và cam kết từ Hội nghị này sẽ tạo tiền đề mang tính chiến lược cho các vòng đàm phán khí hậu toàn cầu tiếp theo./.

TS. NGUYỄN ANH TUẤN (B) TỔNG HỢP, BÌNH LUẬN TỪ NEW YORK (HOA KỲ)