Chính phủ và các bộ, ngành bàn về các cấp độ thị trường điện cạnh tranh của Việt Nam

Ngành điện Việt Nam nên được tái cơ cấu theo hướng nào? Trong hơn 3 thập niên qua, mô hình phát triển tập trung với vai trò nòng cốt của EVN đã góp phần quan trọng đưa Việt Nam từ một quốc gia thường xuyên thiếu điện trở thành quốc gia có hệ thống điện hàng đầu Đông Nam Á. Tuy nhiên, khi thị trường điện từng bước hình thành, chuyển dịch năng lượng tăng tốc và nhu cầu huy động nguồn lực xã hội cho đầu tư điện ngày càng lớn, cấu trúc ngành điện cũng đứng trước yêu cầu phải thay đổi. Vì vậy, tái cơ cấu EVN không nên được nhìn nhận như câu chuyện của riêng một doanh nghiệp, mà là một phần trong quá trình chuẩn bị cho giai đoạn phát triển mới của ngành điện Việt Nam.

Theo báo cáo của Bộ Công Thương: Dự thảo Quyết định về thị trường điện cạnh tranh của Thủ tướng Chính phủ được xây dựng trên cơ sở Luật Điện lực, Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị và Chiến lược phát triển ngành điện lực đến năm 2050, nhằm tiếp tục hoàn thiện các cấp độ thị trường điện cạnh tranh, nâng cao tính minh bạch, hiệu quả và phù hợp với yêu cầu phát triển của ngành điện.

Một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo là xác định thời điểm chính thức vận hành thị trường bán lẻ điện cạnh tranh chậm nhất vào năm 2030, trên cơ sở đáp ứng đầy đủ các điều kiện tiên quyết; đồng thời tiếp tục hoàn thiện thị trường bán buôn điện cạnh tranh, từng bước chuyển sang mô hình nhiều người mua.

Để thực hiện mục tiêu này, Bộ Công Thương đề xuất triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm hoàn thiện cơ chế vận hành thị trường điện, nâng cao tính minh bạch, hiệu quả trong các khâu của ngành điện; đồng thời tiếp tục rà soát, hoàn thiện cơ cấu ngành điện phù hợp với yêu cầu phát triển thị trường điện cạnh tranh.

Tại cuộc làm việc, các đại biểu đã tập trung trao đổi về yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng trong quá trình phát triển thị trường điện cạnh tranh, khả năng thu hút đầu tư đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng; lộ trình cải cách giá điện; cơ chế tài chính, thanh toán và các điều kiện để thị trường điện vận hành ổn định.

Các đại biểu cũng thảo luận về phương án cơ cấu lại các đơn vị trong ngành điện, vai trò của doanh nghiệp nhà nước, mô hình tổ chức và hoạt động của các đơn vị truyền tải, điều độ, phát điện; đồng thời rà soát các vấn đề về cơ sở pháp lý, bảo đảm sự thống nhất giữa dự thảo Quyết định với các đề án, chiến lược và quy định pháp luật liên quan.

Toàn cảnh cuộc họp. Ảnh: Nguyên Phương.

Kết luận buổi làm việc, hai Phó Thủ tướng yêu cầu:

1. Việc triển khai Quyết định về lộ trình, nguyên tắc hoạt động, cơ cấu ngành điện và các điều kiện hình thành, phát triển thị trường điện cạnh tranh phải được thực hiện song song, đồng bộ với Đề án tái cơ cấu EVN, bảo đảm phù hợp với các chủ trương, chỉ đạo của Bộ Chính trị, Trung ương và Chính phủ. Trong quá trình hoàn thiện, Bộ Công Thương cần tiếp tục nghiên cứu kỹ phương án, lộ trình và các cơ chế liên quan, bảo đảm vừa thúc đẩy thị trường điện cạnh tranh, vừa đáp ứng yêu cầu về an ninh năng lượng và phát triển hệ thống điện.

2. Về giá điện, Chính phủ thống nhất định hướng từng bước cải cách giá bán lẻ điện theo lộ trình phù hợp; đồng thời đánh giá tác động và xác định cơ chế hỗ trợ của nhà nước đối với những đối tượng, khu vực cần bảo đảm an sinh xã hội.

3. Đối với hệ thống truyền tải điện, đây là hạ tầng chiến lược, cần được đầu tư đồng bộ, đi trước một bước để đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn điện và phụ tải. Bộ Công Thương phải nghiên cứu kỹ phương án, lộ trình và cơ chế tổ chức, tài chính, đầu tư, huy động vốn, bảo đảm việc điều chỉnh mô hình không ảnh hưởng đến năng lực đầu tư, vận hành hệ thống truyền tải.

4. Tiếp tục nghiên cứu, đánh giá kỹ phương án tái cơ cấu các tổng công ty phát điện, bảo đảm phù hợp với vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong lĩnh vực năng lượng và yêu cầu nâng cao năng lực của EVN.

5. Rà soát, hoàn thiện các cơ chế tài chính, thuế và quy định pháp luật liên quan, bảo đảm cơ sở pháp lý đồng bộ cho quá trình phát triển thị trường điện cạnh tranh.

6. Sau cuộc họp, Bộ Công Thương khẩn trương phối hợp với EVN, Bộ Tài chính và các bộ, ngành liên quan hoàn thiện Đề án tái cơ cấu EVN; đồng thời với dự thảo Quyết định về thị trường điện cạnh tranh, bảo đảm thống nhất, đồng bộ, không chồng chéo và phù hợp với các chủ trương, chỉ đạo của Trung ương, báo cáo cấp có thẩm quyền trong tháng 9/2026./.

PHƯƠNG NGUYÊN - VGP