Nhận định - Phản biện

Lô dầu khí Junin 2 (Venezuela) - Kỳ 2: Các cam kết hợp đồng

09:06 |23/10/2019

 - 

Theo nhìn nhận của nhiều chuyên gia, vấn đề còn đọng lại của dự án Junin 2 là: Ngay cả khi chính trị, kinh tế của Venezuela ổn định, không còn lạm phát, cũng rất khó cho Tổng công ty Thăm dò Khai thác Dầu khí (PVEP) triển khai dự án. Để tái hoạt động, PVEP cần phải bổ sung thẩm lượng (bao gồm cả chi phí thẩm lượng) - đồng nghĩa việc phải cập nhật lại Báo cáo đầu tư IBP.

Lô dầu khí Junin 2 (Venezuela) - Kỳ 1: Tổng quan đến hiện trạng



Về việc đóng phí tham gia hợp đồng

Về Phí tham gia hợp đồng (bonus) trong hợp đồng liên doanh, quy định: PVEP sẽ thanh toán cho Venezuela một khoản phí tham gia (hợp đồng) như sau:

1/ Trả lần đầu 300 triệu đô la Mỹ khi tròn 6 tháng tính từ ngày hiệu lực (hợp đồng). Trong đó, trên 16,75 triệu USD sẽ được sử dụng để tài trợ cho Hợp đồng thiết kế, mua sắm và xây dựng Nhà máy sản xuất bóng đèn huỳnh quang tiết kiệm năng lượng Vietven (liên doanh giữa Công ty cổ phần Bóng đèn Điện quang Việt Nam và Tổng công ty Dầu khí Venezuela). Phần còn lại là trên 283 triệu USD sẽ được trả bằng tiền mặt.

2/ Trả lần thứ hai 142 triệu USD khi tròn 18 tháng tính từ ngày có hiệu lực, khoản này sẽ được trả bằng tiền mặt. Và:

3/ Trả lần cuối cùng 142 triệu USD khi tròn 30 tháng tính từ ngày có hiệu lực, khoản này cũng sẽ được trả bằng tiền mặt.

Tình hình triển khai dự án

Giai đoạn từ sau khi ký hợp đồng liên doanh đến cuối 2013, Công ty liên doanh Petromacareo (CTLD) đã hoàn thành thu nổ và xử lý địa chấn 3D3C. Công tác thiết kế: Đã hoàn thành công tác thiết kế khả thi hệ thống thiết bị khai thác, đường ống ngoại mỏ và đang triển khai công tác thiết kế cơ sở. Về giai đoạn phát triển khai thác siêu sớm/khai thác thử: CTLD đã hoàn thành việc xây dựng đường dẫn, nền khoan khai thác Cụm C-102; khoan và hoàn thiện 3 giếng khai thác đầu tiên; hoàn thành việc lắp đặt và đưa hệ thống thiết bị khai thác tạm thời và các thiết bị phụ trợ khác.

CTLD, đã đưa 2 giếng vào khai thác thử cho thùng dầu đầu tiên ngày 27 tháng 9 năm 2012 với lưu lượng ban đầu khoảng 300 thùng/ngày, nhưng lưu lượng khai thác không ổn định và suy giảm. Sau một thời gian khai thác để thu thập thông số vỉa và do chi phí khai thác cao nên đã tạm dừng vào đầu tháng 7 năm 2013; Tổng sản lượng dầu khai thác cộng dồn khoảng 49.000 thùng. Đối với công tác xây dựng Nhà máy nâng cấp, CTLD dự liến trao thầu Hợp đồng thiết kế cơ sở vào tháng 7 năm 2013, nhưng chưa triển khai được do chưa hoàn thiện các hợp đồng cung cấp bản quyền công nghệ.

Sản lượng khai thác đỉnh của 2 giếng khai thác thử cho thấy nhiều khác biệt, không như kỳ vọng ban đầu, lưu lượng khai thác không ổn định và suy giảm (đạt 30% - 40% so với dự kiến ban đầu). Vì vậy, dự báo sản lượng có thể khai thác, sẽ sụt giảm, có thể chỉ đạt từ 50,000 thùng/ngày đến 100,000 thùng/ngày (tương đương 25% đến 50%) so với dự báo sản lượng khai thác trong Báo cáo IBP 2008 là 200,000 thùng/ngày.

Từ kết quả khai thác thử có độ tin cậy tương đương Class 4 (sát với thực tế), và các nguyên nhân khác nêu trên, tổng mức đầu tư đã thay đổi, tăng lên rất nhiều so với Báo cáo IBP 2008, trong khi trữ lượng/sản lượng lại sụt giảm. Vì vậy, PVEP đã xây dựng các phương án và kịch bản đầu tư, có xét tới phân kỳ đầu tư đến năm 2015, bao gồm:

Phương án 1 (phương án đã triển khai): Triển khai thẩm lượng và phát triển song song với mục tiêu khai thác 50,000 thùng/ngày.

Phương án 2: Tập trung thẩm lượng, duy trì khai thác thử ở mức nhất định để thu thập thêm thông tin về mỏ và hoàn thành thiết kế cơ sở Nhà máy, sau đó mới quyết định phát triển toàn mỏ.

Phương án 3: Đề nghị phía Venezuela chấp thuận các ưu đãi đầu tư và giãn tiến độ dự án: Tạm dừng dự án.

Đến cuối năm 2013, như đã tổng hợp ở trên, Chính phủ đã chính thức cho tạm dừng dự án. PVN/PVEP xin giãn tiến độ đóng phí bonus còn lại (142 triệu USD). Sau khi tạm dừng dự án, theo chỉ đạo của Chính phủ, PVN và PVEP đã chủ động tích cực đàm phán với phía Venezuela để giảm thiểu tối đa các chi phí và cam kết hợp đồng.

Ngày 9-11/3/2015: Ủy ban liên Chính phủ Việt Nam - Venezuela họp lần thứ III tại Hà Nội. Phía Venezuela đồng ý báo cáo các cấp có thẩm quyền để nghiên cứu khả năng tìm các ưu đãi đặc biệt nhằm bảo đảm hiệu quả kinh tế; cam kết đánh giá các yếu tố kỹ thuật, tài chính, pháp lý liên quan việc dừng các hoạt động triển khai; việc dừng các hoạt động dự án sẽ có hiệu lực sau khi kết thúc khoan giếng thẩm lượng PM-05; thống nhất khả năng tìm kiếm đối tác để tham gia vào dự án, chuyển nhượng toàn bộ, hoặc một phần quyền lợi tham gia của phía Việt Nam (PVEP).

Theo nội dung biên bản họp của Ủy ban liên Chính phủ, sau khi hoàn thành thi công giếng khoan thẩm lượng PM-04, ngày 27/5/2015, Chủ tịch Công ty liên doanh đã gửi thư thông báo chính thức đến Bộ Năng lượng và Dầu mỏ Venezuela về việc tạm dừng các hoạt động thực địa tại dự án.

Triển khai chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, PVEP đã làm việc với một số đối tác quan tâm để có thể chuyển nhượng dự án như: Rosneft (Nga), Socar (Azerbaijan), J&F Investment (Brazil). Tuy nhiên, trong bối cảnh môi trường đầu tư tại Venezuela có nhiều biến động phức tạp, việc chuyển nhượng chưa thực hiện được.

Ngày 30/8/2018, PVDSA đã gửi "ý định thư" đến PVEP đề xuất mua lại toàn bộ cổ phần của PVEP trong CTLD. Hiện tại, PVN và PVEP đang rà soát các khía cạnh pháp lý và tài chính của dự án để làm việc với PDVSA khi điều kiện cho phép.

Để tiết giảm chi phí tối đa, ở Venezuela hiện nay, PVEP vẫn duy trì 2 thực thể là CTLD và Chi nhánh PVEP Venezuela, nhưng nhân sự dự án đã rút về hết, chỉ duy trì một số nhân sự đại diện mà thôi.

Hiện nay, dự án vẫn đang chờ các ưu đãi về thuế (xin giảm thuế khai thác từ 33% xuống 20%), miễn thuế phụ thu, gia hạn hợp đồng 15 năm, cho phép PVN/PVEP tiếp tục triển khai, hoặc thoái vốn trong CTLD. Trường hợp không được phía Venezuela chấp thuận các điều kiện ưu đãi đầu tư đối với dự án, cho phép PVN/PVEP không triển khai dự án để không phát sinh thêm chi phí nữa.

Nguyên nhân khách quan và chủ quan

Theo Báo cáo của Tổ công tác Bộ Công Thương về việc triển khai khai thác thử và thẩm lượng (giai đoạn 2012-2013) đã chỉ ra nhiều nguyên nhân và hướng xử lý.

Về nguyên nhân khách quan, do tình hình kinh tế thế giới và Venezuela suy thoái. Môi trường đầu tư của Venezuela (gồm chính sách kinh tế vĩ mô, an ninh, chính trị, ổn định pháp luật) diễn biến xấu đi, cụ thể là:

1/ Tình hình kinh tế thế giới và Venezuela suy thoái giai đoạn 2012-2013.

2/ Lạm phát cao (9 tháng đầu năm 2013 lên đến 38,7%).

3/ Tỷ giá quy đổi ngoại tệ ở thị trường tự do vào tháng 9/2013 khoảng 57-59 Bsf/USD (Bsf: Bolivar, đồng tiền Venezuela) trong khi Chính phủ vẫn duy trì tỷ giá cố định là 6,3 Bsf/USD, gây thiệt hại nghiêm trọng tới nhà đầu tư nước ngoài đối với các khoản thuế, làm tăng chi phí.

4/ Rủi ro về địa chất mỏ: Trên cơ sở sản xuất thử ở lô Junin 2, cũng như lô Junin 6, cho thấy đặc điểm địa chất rất phức tạp, khác biệt so với dự báo ban đầu và đặc biệt có sự xuất hiện của nước vỉa trong tầng sản phẩm.

5/ Năng lực điều hành của CVP - Công ty trực thuộc Công ty Dầu khí Quốc gia Venezuela (PDVSA) yếu: Hơn 75% nhân sự phía đối tác CVP cử vào CTLD chỉ có 1-3 năm kinh nghiệm (chủ yếu các vị trí chủ chốt như Chủ tịch, Tổng giám đốc, Kế toán trưởng...).

6/ Các rủi ro của dự án đã được nhận diện và đánh giá trong quá trình chuẩn bị đầu tư, nhưng mức độ trầm trọng và diễn biến quá nhanh trong thực tế nên nằm ngoài khả năng dự báo ban đầu của PVN/PVEP.

Về nguyên nhân chủ quan, báo cáo của Tổ công tác Bộ Công Thương cũng cho thấy, về trữ lượng/sản lượng khai thác, PVN/PVEP đã chưa đánh giá hết độ phức tạp về địa chất và công nghệ khai thác dầu nặng. PVN/PVEP cũng chưa đánh giá đầy đủ về quy hoạch/chiến lược phát triển tổng thể vành đai dầu Orinoco của PDVSA, sự thay đổi về chính trị, kinh tế vĩ mô của Venezuela, khả năng tham gia điều hành trong CTLD, khả năng phải thực hiện nghĩa vụ phí tham gia hợp đồng.

Các rủi ro cần tính đến

Vế mặt chính trị, hai năm nay, Venezuela luôn đối mặt tình trạng bất ổn chính trị, xã hội, kéo theo những tác động xấu về kinh tế, xã hội. Tình hình cho thấy, việc tái khởi động dự án trong bối cảnh thay đổi thượng tầng chính trị và những bất ổn ở Venezuela như hiện nay sẽ rất khó. Vấn đề còn đọng lại là, ngay cả khi chính trị, kinh tế của Venezuela ổn định, không còn lạm phát, cũng sẽ rất khó cho PVEP triển khai dự án - khi vấn đề nằm ở trữ lượng, sản lượng sụt giảm trong khi chi phí tăng nếu tiếp tục thực hiện.

Về kinh tế, lạm phát ở Venezuela tiếp tục tăng, chạm mốc 130% trong năm 2018. Đến thời điểm hiện tại, tỷ giá 1 USD (đồng tiền PVEP dùng đầu tư) tương đương 7,6 triệu đồng tiền Bolivar. Điều này dẫn đến thâm hụt nhập khẩu hàng hóa phục vụ tiêu dùng và sản xuất.

Đối với ngành dầu khí Venezuela, sản lượng khai thác trung bình (tháng 7/2019) giảm xuống mức 830.000 thùng/ngày (tương đương ¼ so với thời điểm CTLD khai thác dòng dầu siêu sớm vào năm 2012, mức 3,3 triệu thùng/ngày).

Ngày 26/7/2019, PDVSA thông báo có kế hoạch dừng vĩnh viễn việc nâng cấp dầu siêu nặng. Theo đó, PDVSA sẽ chuyển đổi công năng các nhà máy nâng cấp dầu siêu nặng thành các nhà máy pha trộn để sản xuất dầu thô do các sản phẩm dầu nâng cấp trước đây chủ yếu xuất khẩu qua thị trường Mỹ nay chỉ phục vụ thị trường châu Á, vốn không ưa chuộng và bị giảm giá. Sau quyết định trên, hiện đã có một nhà máy liên doanh (Petropair) bắt đầu hoạt động và xuất bán sản phẩm.

Về mặt pháp lý, để tái hoạt động, PVEP cần phải bổ sung thẩm lượng (bao gồm cả chi phí thẩm lượng) đồng nghĩa việc phải cập nhật lại Báo cáo đầu tư IBP. Sau này, nếu PVEP triển khai lại dự án, không thể bỏ qua giai đoạn thẩm lượng, nhưng PVEP lại không có đủ cơ sở pháp lý cho việc chuyển tiền ra nước ngoài với mục đích thẩm lượng.

Cụ thể hơn, việc cập nhật lại báo cáo đầu tư, đồng nghĩa những thay đổi về chiến lược phát triển tổng thể, sẽ gây ra những vướng mắc liên quan đến tính pháp lý khi những thay đổi này khác xa với nội dung trong Báo cáo đầu tư IBP 2008 và nội dung Giấy phép đầu tư, cũng như khó có thể đáp ứng được các yêu cầu của hợp đồng.

Về cam kết và nghĩa vụ hợp đồng, do PVEP chưa thanh toán chi phí bonus lần 3 (142 triệu USD) và góp vốn cổ đông (106,87 triệu USD) từ tháng 10/2012. Theo điều khoản hợp đồng, PDVSA có thể yêu cầu PVEP chuyển cổ phần cho PDVSA bất cứ thời điểm nào.

Về mặt thủ tục đầu tư, khả năng vay vốn của CTLD cũng sẽ rất khó từ cả hai phía. Phía chủ nhà là thay đổi về chính trị ảnh hưởng đến kinh tế. Với tình hình suy thoái kinh tế vĩ mô của Venezuela và hiệu quả đầu tư của dự án ở mức thấp nên việc vay vốn của CTLD theo cơ cấu vốn 40/60 (vay 40%) như trong Báo cáo đầu tư năm 2008 là không khả thi.

Do vậy, các Bên góp vốn trong liên doanh sẽ phải tự thu xếp vốn đầu tư tương ứng với tỷ lệ tham gia. Phía PVEP, ngoài các nguyên nhân như trên, là hiệu quả đầu tư và thu xếp vốn đầu tư ra nước ngoài, rất có thể phải trình Quốc hội phê chuẩn. Dự kiến, tổng mức đầu tư mà PVEP sẽ góp vốn vào CTLD ước khoảng 6,2 tỷ USD đến khi dự án tự cân đối được thu chi là hết sức khó khăn. Nếu không nói gần như là không thể đối với PVN và PVEP trong tình hình hiện nay./.

(Ký tới: Trách nhiệm của ngày hôm nay)

NGUYỄN LÊ MINH



TÒA SOẠN TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM
Phòng 406-407-408, Tòa nhà Văn phòng, số 87 Láng Hạ, Ba Đình, Hà Nội
Điện thoại: 024.22113344 - Fax: 024.35147193
Email: toasoan@nangluongvietnam.vn
Hotline: 0969998811 - 0969998822 - 0942632014 Trang TTĐT của Tạp chí Năng lượng Việt Nam hoạt động theo Giấy phép số: 66/GP-TTĐT, cấp ngày 30/3/2018
của Cục Quản lý Phát thanh, Truyền hình và Thông tin Điện tử - Bộ Thông tin & Truyền thông.

Based on MasterCMS 2012 ver 2.3