Dự báo

Khi nào thì ngành Than Việt Nam mới hết khổ?

15:32 |24/08/2012

 - 

Ngành Than là một trong ba cột trụ về an ninh năng lượng của đất nước. Tuy nhiên, hiện tại ngành Than Việt Nam đang đứng trước nhiều khó khăn, thách thức lớn. Tòa soạn NangluongVietnam giới thiệu bài viết của TS. Nguyễn Thành Sơn bình luận xung quanh vấn đề này.

Tự húc đầu vào "tường"

Nếu không có gì thay đổi, chỉ còn 3 năm nữa, Quảng Ninh sẽ là tỉnh đầu tiên trong cả nước cơ bản hoàn thành sự nghiệp công nghiệp hóa (sớm hơn 5 năm). Trước đây, ngành Than cũng tự hào đã về đích khai thác than trước 5 năm so với quy hoạch.

Thật vẻ vang, khi cả ngành công nghiệp thuộc diện "quả đấm thép" đứng thứ 5 về doanh số và địa phương đứng thứ 5 về thu ngân sách cùng lập kỷ lục quốc gia trong "cuộc đua maratông" về công nghiệp hóa.

Sự thực là ngành Than đã "về đích sớm" trong một cuộc đua do chính mình vừa chạy vừa làm trọng tài, nên sau khi cán đích đã bị đập đầu vào tường khá đau. Chạy quá nhanh để đập đầu vào tường là chuyện bình thường, nhưng cái "đau" là ở chỗ "bức tường" đó do chính Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) tạo ra chứ không phải của ban tổ chức cuộc đua.

Cách đây chưa lâu, trả lời phỏng vấn khi được hỏi: Tại sao TKV cứ lập kế hoạch khai thác nhiều than để xuất khẩu cho Trung Quốc? Thì người phụ trách kế hoạch của TKV giải thích đại ý rằng: Trong tương lai phải tăng sản lượng để cấp đủ than cho nền kinh tế, nên bây giờ TKV không thể giảm sản lượng (ý nói nếu giảm sẽ không kịp tăng).

Rất may, trong TKV mới chỉ có 2 người giải thích vấn đề này theo sự hiểu biết rất thiển cận về ngành khai khoáng và tỏ ra không có kiến thức về kinh tế như vậy.

Có phải năng lực thực tế của TKV đang dư thừa? Xin thưa, không hẳn như vậy!

Kế hoạch phối hợp kinh doanh năm 2012 của TKV đã là cái tự vả rất rõ vào mồm mình. Khối lượng công việc khai thác than mà các đơn vị của TKV được đi thuê ngoài lên tới 30 - 45% (chỉ tính riêng khối lượng bốc xúc đất đá phải thuê ngoài đã lớn hơn 5 lần đập thủy điện Hòa Bình).

Chính việc thuê ngoài đã dựng lên bức tường mà ngành Than đang tự đập đầu vào là lượng tồn đọng hơn 6 triệu tấn than thành phẩm và 3 triệu tấn than nguyên khai (có giá trị hơn 9.000 tỷ đồng theo cách tính "vo" nhưng rất chính xác của Tổng giám đốc TKV tại hội nghị sơ kết 7 tháng của Đảng bộ).

Đằng sau câu chuyện "thuê ngoài" của TKV là 9 triệu tấn than và 9.000 tỷ đồng bị tồn đọng thì ai cũng biết. Nhưng chỉ có một số ít người biết tại sao phải "thuê ngoài"? Và tại sao "thuê ngoài" đã là "giải pháp" không thể thiếu trong "kế hoạch phối hợp kinh doanh" lâu nay của TKV? Đa số công nhân và cán bộ (kể cả người viết bài này) làm việc lâu năm trong ngành Than thì chỉ hiểu nôm na: có thuê ngoài thì mới có "vui vẻ". Dưới có "vui" vì được thuê ngoài thì trên mới "vui" vì được "cho" thuê ngoài.

Chắc Chính phủ không thể bỏ qua nếu tính ra con số thiệt hại của việc thuê ngoài: Riêng 9 triệu tấn than sẽ tương đương với việc làm và thu nhập ổn định cho ít nhất 6.000 công nhân khai thác trực tiếp và 24.000 công nhân phụ trợ. Còn lãi suất của 9.000 tỷ đồng vốn lưu động cũng đủ để nuôi 1.500 thợ lò không cần làm việc (số thợ mỏ hiện khoảng 25.000 người trong tổng số khoảng 120.000 CBNV của ngành Than).

Bị "móc túi" giữa ban ngày

Họa vô đơn chí, trong khi tự đập đầu vào tường và ngã lăn quay ra bất tỉnh vì đau như trên, thì TKV còn bị "người em sinh đôi" khôn lỏi và "ông hàng xóm" ma mãnh móc túi giữa ban ngày.

Tập đoàn Điện lực Việt Nam - EVN (tuy "cân nặng hơn" nhưng được "đẻ" sau TKV một nhịp) đang nợ TKV cả tiền mua điện và tiền mua than.

Theo "cơ chế", TKV đã và đang phải bán than cho EVN với giá rẻ như bèo thì ai cũng biết, nhưng chỉ rất ít người biết EVN mua điện của TKV cũng với giá rẻ bất ngờ.

Cùng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, cùng chạy than Quảng Ninh, cùng nhập khẩu công nghệ lạc hậu từ Trung Quốc, cùng qui mô công suất vv... nhưng trên "thị trường điện cạnh tranh" EVN tự mua điện của mình với giá 1.100 VNĐ/kWh, còn mua điện của TKV chỉ có 800VNĐ/kWh mà còn thường xuyên nợ.

Lãi suất vay ngân hàng, hay "trượt" tỷ giá của mình thì EVN tính sổ với người dùng điện từng xu, còn hàng trăm tỷ đồng lãi suất và "trượt" tỷ giá của TKV do phải đi vay để cấp than và bán điện cho EVN thì bị EVN quỵt luôn không tính.

Biết thằng con cả TKV "đau", nhưng ông bố Công Thương cứ ngoảnh mặt làm ngơ. Cái gọi là "thị trường điện cạnh tranh" của Bộ Công Thương đối với TKV không hơn cái "bánh vẽ thiu", chỉ có EVN là đắc lợi.

Xi măng là "anh láng giềng" cùng đi một ngõ, cùng xây nhà trên mảnh đất "hương hỏa" của Tổng công ty Than - Xi măng ngày xưa. Nhưng anh hàng xóm này không những "chậm trả" TKV tiền mua than, mà còn tỏ ra khó chịu hơn ông em sinh đôi. Mặc dù năng lực sản xuất xi măng đã gấp 1,3 lần nhu cầu, lợi dụng giá than trong nước thấp hơn giá xuất khẩu, vẫn liên doanh với đối tác nước ngoài sản xuất xi măng trong nước (thực chất là xuất khẩu than tại chỗ để chia lời với nước ngoài). Không những thế, còn trực tiếp xuất khẩu cả xi măng (thực chất là xuất khẩu than).

Chỉ cách nhau "cái dậu mồng tơi", thu nhập của trưởng phòng bên xi măng cao hơn thu nhập của Phó tổng giám đốc bên TKV.

Tính chung cả điện và xi măng, hai ông "quả đấm thép" này thường xuyên nợ TKV khoảng 2000 - 3000 tỷ đồng. Có người không hiểu "cơ chế" nên nói đùa: người bị mất cắp đau nhất hiện nay là ông Chuẩn (Tổng giám đốc TKV) - bình quân cứ buổi sáng chưa kịp mở mắt ra đã bị người em sinh đôi và anh hàng xóm móc túi 4 tỷ.

“Nạn” móc túi này thì Chính phủ không cần thanh tra, chỉ cần sửa cơ chế là tạm ổn!

NangluongVietnam.vn



TÒA SOẠN TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM
Phòng 406-407-408, Tòa nhà Văn phòng, số 87 Láng Hạ, Ba Đình, Hà Nội
Điện thoại: 024.22113344 - Fax: 024.35147193
Email: toasoan@nangluongvietnam.vn
Hotline: 0969998811 - 0969998822 - 0942632014 Trang TTĐT của Tạp chí Năng lượng Việt Nam hoạt động theo Giấy phép số: 66/GP-TTĐT, cấp ngày 30/3/2018
của Cục Quản lý Phát thanh, Truyền hình và Thông tin Điện tử - Bộ Thông tin & Truyền thông.

Based on MasterCMS 2012 ver 2.3